(1)📌Cô gái Mỹ bị 1 thằng Việt 23 tuổi hiếp dâm rồi dùng 100k usd bịt mõm nhưng thất bại , đây có thể là nạn nhân may mắn mắn nhất trong số những nạn nhân từng bị

Nguyễn Minh Hiếu (23 tuổi, Hà Nội) vừa bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố về tội Hiếp dâm, liên quan đến tố giác của chị N.T.Q.T. (quốc tịch Mỹ).

Chiều 19/8, Công an tỉnh Phú Thọ ra thông báo về vụ việc liên quan đến cô gái mang quốc tịch Mỹ trong vụ giao cấu trái ý muốn, xảy ra ngày 5/7 tại xã Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, đang gây xôn xao dư luận.

Theo công an, ngày 21/7 Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ tiếp nhận tố giác về tội phạm của chị N.T.Q.T. (24 tuổi, quốc tịch Mỹ, hiện lưu trú tại phường Hoàn Kiếm, Hà Nội).

Chị T. tố giác anh Nguyễn Minh Hiếu (23 tuổi, phường Từ Liêm, Hà Nội) có hành vi giao cấu trái ý muốn với mình vào ngày 5/7 tại căn hộ SK125 thuộc khách sạn Lynn Times Thanh Thủy (thôn 5, xã Thanh Thủy, Phú Thọ).

Ngay sau khi tiếp nhận tố giác, mặc dù cách thời điểm xảy ra hơn 10 ngày nhưng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã vào cuộc quyết liệt, làm việc với bị hại, những người biết việc cùng đối tượng liên quan.

Đến ngày 17/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Nguyễn Minh Hiếu về tội Hiếp dâm, quy định tại khoản 1 Điều 141 Bộ luật Hình sự.

“Cơ quan Cảnh sát điều tra thông báo để các cơ quan, tổ chức và nhân dân hiểu đúng bản chất vụ án, không tin theo các thông tin thất thiệt gây mất an ninh trật tự”, thông báo của Công an tỉnh Phú Thọ cho hay.

(2)📌Bắt tạm giam 1 đối tượng dâm ô trẻ em dưới 16 tuổi

Lợi dụng lúc vắng người, Phạm Văn Sơn đã tiếp cận một cháu bé sinh năm 2019 và có hành vi đụng chạm vào vùng nhạy cảm, hôn cháu.

Ngày 19/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Phạm Văn Sơn (SN 1968, trú tại xã Tây Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên) để điều tra về tội Dâm ô đối với người dưới 16 tuổi, quy định tại khoản 1 Điều 146 Bộ luật Hình sự.

Trước đó, ngày 22/7, Công an xã Tây Tiền Hải tiếp nhận đơn tố giác của công dân về việc Phạm Văn Sơn có hành vi dâm ô đối với một cháu bé sinh năm 2019.

Theo kết quả xác minh ban đầu, khoảng 17h30 ngày 22/7, Sơn đến nhà một người quen trên địa bàn xã. Thời điểm này, trong nhà có một số trẻ em đang chơi nhưng không có người lớn. Lợi dụng lúc vắng người, Sơn tiếp cận cháu bé và thực hiện hành vi đụng chạm vào vùng nhạy cảm, hôn cháu.

Ngay sau khi tiếp nhận tin báo, Công an xã Tây Tiền Hải khẩn trương xác minh vụ việc, thu thập tài liệu, lấy lời khai những người liên quan và làm việc với Phạm Văn Sơn. Tại cơ quan công an, Sơn khai nhận hành vi của mình.

Xác định vụ việc có dấu hiệu tội phạm, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, Công an xã Tây Tiền Hải đã báo cáo, phối hợp với Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Hưng Yên tiếp tục xác minh, xử lý theo thẩm quyền.

Vụ án đang được Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên điều tra, làm rõ.

(3)📌Xử phạt đơn vị tổ chức cuộc thi hoa hậu biểu diễn áo tắm trước học sinh

Công an xác định đơn vị tổ chức cuộc thi Hoa hậu Du lịch bản sắc Việt Nam để trẻ em theo dõi phần thi áo tắm là không đúng quy định.

Ngày 19/8, Công an tỉnh Quảng Ngãi thông tin, Phòng An ninh chính trị nội bộ đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với đơn vị tổ chức cuộc thi Hoa hậu Du lịch bản sắc Việt Nam năm 2026, tại Quảng Ngãi vào tháng 7.

Theo cơ quan công an, chiều 21/7, tại phần thi phụ Người đẹp biển đảo diễn ra tại đặc khu Lý Sơn, đơn vị tổ chức đã bố trí một nhóm học sinh mặc đồng phục ngồi tại hàng ghế đầu khán đài và trực tiếp theo dõi phần trình diễn trang phục áo tắm. Hình ảnh này sau đó lan truyền trên mạng và nhận được nhiều ý kiến phản ánh, gây tác động không tốt đến môi trường giáo dục, tâm lý xã hội.

Qua xác minh, công an xác định ban tổ chức chưa bảo đảm trong việc phân luồng, bố trí và quản lý khán giả. Do đó có nhiều trẻ em trực tiếp theo dõi nội dung không phù hợp với lứa tuổi. Trên cơ sở này, Phòng An ninh chính trị nội bộ (Công an tỉnh Quảng Ngãi) xử phạt đơn vị tổ chức cuộc thi số tiền 60 triệu đồng, đồng thời đình chỉ hoạt động tổ chức thi người đẹp, người mẫu trong thời hạn 6 tháng.

Ngày 22/7, trên một trang cá nhân đã đăng tải clip có nội dung nhiều cô gái trình diễn trang phục áo tắm. Điều đáng nói, ngồi ở hàng ghế đầu tiên có rất nhiều học sinh mặc đồng phục. Hình ảnh này được xác định diễn ra tại một phần thi phụ của cuộc thi Hoa hậu Du lịch bản sắc Việt Nam năm 2026.

Sau khi clip được đăng tải, nhiều người đã để lại bình luận bày tỏ sự bất bình vì cho rằng việc các thí sinh hoa hậu biểu diễn áo tắm trước mặt nhiều học sinh nhỏ tuổi là không phù hợp.

Sau đó, ban tổ chức cuộc thi đã có thư xin lỗi gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi cùng ban giám hiệu, học sinh các điểm trường tại đặc khu Lý Sơn.

Trong thư xin lỗi, ban tổ chức cho rằng đây chỉ là một sự cố nhưng cũng thẳng thắn nhìn nhận sai sót trong khâu tổ chức. Theo kế hoạch, chương trình trao 50 suất quà an sinh xã hội dành cho các học sinh có hoàn cảnh khó khăn tại Lý Sơn được bố trí vào thời điểm nghỉ giải lao, hoàn toàn tách biệt với các phần thi của thí sinh.

Tuy nhiên, tại thời điểm sự kiện diễn ra thời tiết rất nắng nóng. Với mục đích đảm bảo sức khỏe cho học sinh, bộ phận điều phối sân khấu chủ động đưa các em vào khu vực khán đài sớm hơn dự kiến.

Chính việc xử lý tình huống thiếu linh hoạt, kém chặt chẽ này khiến học sinh mặc đồng phục ngồi ở hàng ghế đầu khán đài đúng thời điểm phần thi trang phục áo tắm đang diễn ra, tạo nên những hình ảnh phản cảm và gây bức xúc trong dư luận xã hội.

Cuộc thi Hoa hậu Du lịch bản sắc Việt Nam năm 2026 do một công ty có trụ sở tại TPHCM phối hợp với một số đơn vị tại tỉnh Quảng Ngãi tổ chức. Vòng chung kết diễn ra tại Quảng Ngãi vào tháng 7 với 31 thí sinh tham gia.

(4)📌Khởi tố nam thanh niên giao cấu với bé gái 14 tuổi

Quen biết rồi nảy sinh tình cảm cháu H., giữa đêm Tuấn Anh rủ cháu này đến nhà nghỉ, rồi quan hệ tình dục hai lần tại đây.

Ngày 19/8, Công an xã Khánh Trung, Công an tỉnh Ninh Bình cho biết, đơn vị đã tống đạt các quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh tạm giam đối với Lê Tuấn Anh (SN 1992, trú tại xã Khánh Nhạc, Ninh Bình), để điều tra về tội Giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi.

Theo kết quả điều tra, khoảng tháng 4/2026, Lê Tuấn Anh quen biết cháu H. (SN 2012) và nảy sinh tình cảm. Khoảng 22h ngày 2/8, Tuấn Anh rủ cháu H. đến nhà nghỉ trên địa bàn để quan hệ tình dục. Tại đây, hai người đã hai lần quan hệ tình dục.

Ngày 3/8, gia đình cháu H. phát hiện sự việc và trình báo Công an xã Khánh Trung.

Vụ án đang được điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

(5)📌Thanh niên nhiều lần hẹn gặp thiếu nữ để xâm hại tình dục

Qua mạng xã hội, Lê Tiến (29 tuổi, ở An Giang) làm quen với thiếu nữ chưa đủ 16 tuổi, nhiều lần hẹn gặp và lợi dụng xâm hại nạn nhân.

Ngày 18/8, Công an tỉnh An Giang cho biết đã thi hành lệnh bắt tạm giam Lê Tiến (29 tuổi, trú tại xã Tây Phú, tỉnh An Giang) để điều tra về tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Theo kết quả điều tra, Lê Tiến hành nghề cho thuê thiết bị âm thanh tại địa phương. Đầu tháng 2, đối tượng sử dụng mạng xã hội Facebook làm quen với N.T. (16 tuổi, ngụ cùng xã). Sau đó Tiến nhiều lần lợi dụng xâm hại tình dục nạn nhân.

Lần thứ nhất, khoảng 18h ngày 14/2, Tiến nhắn tin hẹn gặp T. tại một khu đất trống gần nhà. Đến 20h cùng ngày, sau một lúc tâm sự, Tiến đã thực hiện hành vi xâm hại T.. Thời điểm bị xâm hại T. chưa đủ 16 tuổi.

Hai ngày sau, Tiến tiếp tục hẹn T. ra địa điểm cũ. Đến khoảng 23h cùng ngày, khi T. đến trò chuyện, đối tượng lại tiếp tục thực hiện hành vi xâm hại tình dục thiếu nữ.

Sau khi về nhà, T. đã kể lại sự việc cho mẹ ruột nghe. Ngày 9/4, gia đình T. đã đưa nạn nhân đến Công an xã Tây Phú trình báo và tố cáo hành vi phạm tội của Lê Tiến.

Công an tỉnh An Giang đang tiếp tục mở rộng điều tra và xử lý nghiêm đối tượng theo quy định pháp luật.

​

《Tất cả là tại... Bawe》.Giới trẻ việt cần cẩn thận giữa thời đại thông tin này, đừng để thế lực thù địch Bawe dẫn dắt:

Bawe sản xuất kit test, tổ chức chuyển bay giải cứu

Bawe xả lũ thuỷ điện đánh úp bà con

Bawe tổ chức gian lận thi cử có hệ thống nhiều năm, con cháu 3 que thi đậu, thăng tiến vù vù.

Bawe lái BMW đâm chết nữ sinh bắc kỳ ngay tại thổ đu hè lội nhưng hong bị truy cứu

Bawe bán thuốc ung thư giả hại đồng bào

Bawe gạt chân thứ trưởng Lê Hải An, bóp mũi Củ Lá chết ở tại thủ đô vncs

Bawe phá nát thiên nhiên phân lô bán nền cụ thể là đèo Hải Vân, Bà Nà, etc... v.v

TẤT CẢ LÀ TẠI BAWE

---

- LGBT = Bawe.

- Nữ quyền = Bawe.

- Nuôi chó mèo/ không ăn thịt chó mèo = Bawe.

- Mặc lễ phục Tây trong lễ tốt nghiệp cũng Bawe nốt.

- Không đẻ cũng Bawe, trong khi... hong hai que là nhịn đẻ nhe.

- Pro-Palestine cũng Bawe. Mà Pro-Israel cũng... Bawe 😅

- Trung lập (giữa Nga và Ukraine) = Bawe, khoái Ukraine cũng Bawe, khoái Nga thì sao ta🤔, có BAWE không?

- Tiếng Anh = Bawe; tiếng Pháp= Bawe nốt. Liệu tiếng Tàu thì... ?

- Đi du học = Bawe.

- Không có cờ Việt Nam = Bawe.

- Phòng chống bạo lực gia đình, bạo lực học đường cũng... Bawe 😅.

- Đặt hoa = Bawe.

- Giơ ba ngón tay là Bawe? Mỗi ngón một que? 🤔😅🤣😂

- Đi chữa lành = Bawe.

- Cãi sếp cũng Bawe nốt nhé.

- Theo đạo Chúa là BAWE, không đạo chúa? Cũng BAWE nốt. Đạo phật? BAWE luôn nhé vì màu vàng vàng giống cờ BAWE.

- Không học lịch sử thì BAWE, học sử kỹ lưỡng nêu vụ 1979... cũng thành BAWE luôn 😅

- GenZ là BAWE.

- Dân chủ, nhân quyền, tự do, khai phóng,... cũng toàn của BAWE, BAWE nốt.

- Không nhớ ngày sinh ngày chết của 1 lãnh tụ bất kỳ? BAWE nhé!!!

- Giới trẻ tiêu tiền họ kiếm được thì đích thị là BAWE. Mà đéo chịu chi tiêu làm kinh tế suy sụp cũng... BAWE nốt 😅.

- Phản đối việc bị tư bản đỏ bóc lột chắc chắn là BAWE rồi!!!

- Đi làm về đúng giờ cũng... BAWE 😅

- Tiêu thụ sản phẩm của Phương Tây thì BAWE nốt!!!!

Chuyện cộng sản biến mọi thứ bình thường thành phạm pháp chỉ sau 1 ngày là cơm bữa rồi... nhé BAWE!!! 😂🤣🤣😂

---

Cha chả tổ bố lũ dlv bòa đỏa aka bắc kỳ sao cứ ép cách mạng màu vàng và màu xanh lá của Trẫm vô tình chạm tay vào má của nó vậy cà?

Ầy... 😅 thật là quan ngại

nời bốn mươi nhăm nghìn nà đủ đá bát phở tái giồi

Hậu của một thời đại

Một gã nông dân cày thuê cuốc mướn ở bán đảo Italy, nhập ngũ, khoác lên người tấm áo xích lưới, vác khiên đi về phía Đông. Và rồi gã đứng ở Athens. Dưới chân gã là thành phố của Socrates, của những triết gia vĩ đại và nền dân chủ từng huy hoàng nhất thế giới cổ đại. Nhưng gã chẳng quan tâm đến triết học hay kịch nghệ. Điều duy nhất gã thấy là ở đây, mọi thứ đều rẻ mạt đến kinh ngạc, từ rượu vang cho đến con người.

Thi hào Horace từng nói "Hy Lạp bị chinh phục đã bắt giữ kẻ chinh phục hoang dã của nó" - một bản hùng ca về sự giao thoa văn hóa. Chuyện đó không sai. Người La Mã đúng là đã phải học rất nhiều về nên văn hoá đồ sộ của Hy Lạp, nhưng thứ họ trả lại là gì? Sự sụp đổ của nền kinh tế.

Vào khoảng thế kỷ thứ 2 và thứ 1 TCN, đặc biệt là sau khi La Mã san phẳng trung tâm thương mại Corinth (146 TCN) và tướng Sulla tàn sát Athens (86 TCN), nền kinh tế của các thành bang Hy Lạp về cơ bản là nát bét. Những cuộc nội chiến liên miên giữa các vương quốc thời kỳ Hellenistic, cộng thêm các khoản bồi thường chiến phí khổng lồ mà La Mã áp đặt, đã rút cạn kiệt lượng bạc trong khu vực. Ngược lại, Cộng hòa La Mã lúc đó đang bơi trong tiền và nô lệ cướp được từ khắp Địa Trung Hải.

Một binh sĩ La Mã ở quê nhà có thể chỉ là tầng lớp bình dân hạ lưu, chật vật sống bằng đồng lương quân đội. Nhưng khi gã bước vào một Athens vừa vỡ nợ, lạm phát và bị tước đoạt mọi tư liệu sản xuất, gã bỗng chốc trở thành một đại gia. Đồng bạc denarius trong túi gã được bảo chứng bởi một thứ quyền lực tuyệt đối: kiếm của các quân đoàn. Ở chiều ngược lại, khi một nền kinh tế sụp đổ, nhân phẩm luôn là thứ bị định giá lại đầu tiên, và thường là giảm giá sâu nhất.

Sự vĩ đại của Athens biến mất, nhường chỗ cho một nền kinh tế dịch vụ phục vụ chính kẻ thù cũ. Thành phố từng đập tan hạm đội Ba Tư và thống trị biển Aegean giờ đây trở thành một "phố đèn đỏ" và khu du lịch giá rẻ cho giới tinh hoa La Mã. Hậu duệ của những chiến binh Sparta và triết gia Athens nếu không bị bán làm nô lệ thì cũng trở thành gia sư, nghệ sĩ mua vui, hoặc cung cấp các dịch vụ thể xác cho những kẻ mang quốc tịch La Mã.

Gã binh sĩ La Mã kia có lẽ chẳng hiểu gì về sự sụp đổ của một nền văn minh vĩ đại. Gã chỉ đơn giản chép miệng nhận ra một chân lý: làm người chiến thắng thực sự rất sướng, nhất là khi bạn cầm ngoại tệ mạnh đi tiêu ở một quốc gia vừa phá sản.

Cre: Sử ta và họ - chuyện xưa kể lại

Một cú "lật kèo" đi vào lòng đất vừa được cơ quan cảnh sát tỉnh Hiroshima công bố vào ngày 14/8 vừa qua, khiến dư luận không khỏi ngỡ ngàng vì mức độ táo tợn của các nghi phạm.

Mọi chuyện bắt đầu vào tháng 6, tại khu vực thị trấn Miwa, thành phố Miyoshi. Lực lượng chức năng đã tiến hành bắt giữ hai nam thanh niên người Việt Nam, vốn là lao động thực tập sinh tại địa phương.

Lúc bấy giờ, tội danh của họ chỉ dừng lại ở việc vi phạm Luật Kiểm soát Nhập cư. Cụ thể là hành vi ở lỳ trên đất Nhật Bản sau khi đã hết hạn visa. Tuy nhiên, trong lúc đang bị giam giữ để điều tra về lỗi cư trú, những hành tung mờ ám của hai thanh niên này trong quá khứ bất ngờ bị các điều tra viên đưa vào tầm ngắm.

Ngay lập tức, vào tháng 7, lệnh bắt giữ lần hai được ban hành. Cả hai chính thức bị khởi tố thêm tội danh xâm nhập gia cư trái phép và chiếm đoạt tài sản.

Hồ sơ vụ án chỉ ra rằng, hai đối tượng này đã bắt tay nhau hoạt động vô cùng tinh vi. Từ giữa tháng 9 năm 2025 đến tháng 7 năm nay, chúng đã "Đột nhập"tổng cộng 31 địa điểm, bao gồm toàn các nhà kho và nhà vắng chủ. Bằng việc sử dụng các công cụ phá khóa chuyên nghiệp.

Bất cứ thứ gì có thể quy ra tiền đều bị bọn họ càn quét sạch sẽ. Từ những đồng tiền mặt còn sót lại, cho đến cả những món đồ thờ cúng trên bàn thờ cũng bị mang đi tẩu tán. Cảnh sát xác nhận tổng mức thiệt hại của 31 địa điểm này rơi vào khoảng 320.000 yên (tương đương hơn 52 triệu VNĐ).

Toàn bộ số tiền kiếm được từ việc bán đồ chôm chỉa đều được dùng để thỏa mãn nhu cầu tiêu xài cá nhân. Tại cơ quan điều tra, cả hai thanh niên đã hoàn toàn thừa nhận mọi cáo buộc. Hiện hồ sơ đã được hoàn thiện để xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật sở tại.

Nguồn: Yahoo News. Biên tập: Admin: MD

📌Mâu thuẫn chuyện tình cảm, thanh niên 17 tuổi hẹn gặp bạn gái để nói chuyện rồi dùng dao sát hại nạn nhân tại con hẻm ở phường Trung Mỹ Tây (TPHCM).

Ngày 14/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TPHCM đang lấy lời khai, điều tra vụ thiếu nữ 15 tuổi bị bạn trai sát hại.

Theo thông tin ban đầu, tối 13/8, người dân nhìn thấy đôi nam nữ đứng nói chuyện trong con hẻm trên đường TCH 16 (phường Trung Mỹ Tây).

Một lúc sau, họ nghe tiếng la hét nên chạy ra kiểm tra. Tại đây, người dân phát hiện cô gái nằm gục dưới đường với các vết thương trên người. Riêng nam thanh niên ngồi lại ở hiện trường và thừa nhận đã dùng dao đâm nạn nhân.

Nhận tin báo, Công an phường Trung Mỹ Tây nhanh chóng đến hiện trường kiểm tra, nhưng nạn nhân đã tử vong.

Nghi phạm cũng được đưa về trụ sở để lấy lời khai. Người này tên N (17 tuổi, quê Quảng Ngãi), nạn nhân tên T(15 tuổi, ngụ TPHCM).

Nguyên nhân ban đầu được xác định do mâu thuẫn chuyện tình cảm.

Người dân cho biết, nạn nhân mới chuyển đến sống ở gần hiện trường cùng mẹ.

#Đắk Lắk: 1 nữ nhân viên trường bị thầy giáo thể dục giết chết rồi đem xác phi tang ở rẫy cafe https://www.reddit.com/r/TroChuyenLinhTinh/s/5yJ23azpqZ

Tồn tại một hiện tượng nhạy cảm mà truyền thông chính thống hầu như không bao giờ nhắc tới nhưng đã được ghi nhận lặp đi lặp lại ở nhiều hệ thống cảnh sát trên thế giới trong thực tế quản trị an ninh: cảnh sát và tội phạm sống cộng sinh với nhau, cùng hưởng lợi và cùng vận hành theo một ranh giới ngoài luật pháp, bất thành văn nhưng ngầm hiểu.

Cảnh sát nắm rất rõ các tổ chức tội phạm và hoạt động phạm pháp trên địa bàn, ngày thường thu tiền bảo kê, khi cần thì quay ra bắt giữ rất nhanh, khiến người dân tưởng rằng đó là biểu hiện của năng lực nghiệp vụ xuất sắc trong khi thực chất chỉ là hệ quả của việc đã nắm thông tin từ lâu nhờ mối quan hệ cộng sinh này.

Trong khoa học xã hội, hiện tượng này không bị coi là thuyết âm mưu mà được định danh bằng các thuật ngữ chuyên môn rõ ràng như Mặt tối của Trật tự Xã hội, Mối quan hệ Cộng sinh, Trật tự Bất hợp pháp, hay Sự bảo kê do Nhà nước tài trợ.

Cơ chế cộng sinh này vận hành theo ba quy luật chính.

- Thứ nhất là ranh giới bất thành văn, khi cảnh sát ngầm ra điều kiện cho tội phạm: "Các anh được làm ăn (cờ bạc, mại dâm, bảo kê, ma túy nhỏ lẻ...), nhưng không được gây ra án mạng, không xả súng, không cướp giật trên đường phố làm ảnh hưởng đến chỉ số an ninh công cộng."

- Thứ hai là cơ chế mà có thể gọi là "tài khoản tiết kiệm" phá án: cảnh sát nắm rõ từng đầu sỏ, từng ổ nhóm nhưng không bắt ngay mà nuôi dưỡng, đến khi có đợt thi đua hoặc chịu áp lực từ cấp trên và dư luận thì chỉ cần yêu cầu trùm tội phạm giao nộp vài đàn em thế thân để lấy thành tích phá án nhanh.

- Thứ ba là cơ chế đổi nguồn lực lấy thông tin: tội phạm đóng vai trò tai mắt giúp cảnh sát nắm tình hình địa bàn hoặc triệt hạ các băng nhóm đối thủ vượt ranh giới, trong khi nguồn tiền bảo kê chảy ngược lại để củng cố bộ máy hoặc túi tham cá nhân.

Báo chí chính thống ít khi đề cập đến hiện tượng này vì hai lý do:

- Một là tính chất nhạy cảm chính trị: thừa nhận sự tồn tại của cơ chế cộng sinh đồng nghĩa với thừa nhận bộ máy kiểm soát xã hội của nhà nước đã tha hóa hoặc phải chia sẻ quyền lực với tội phạm.

- Hai là khó khăn về bằng chứng pháp lý: các thỏa thuận ngầm này không có văn bản, thanh toán bằng tiền mặt hoặc tài sản ẩn danh, nên rất khó để báo chí điều tra và quy kết trách nhiệm, trừ khi có đại án tham nhũng bị phanh phui.

1. Những nghiên cứu học thuật về hiện tượng cộng sinh

Nhà xã hội học Nga Vadim Volkov, trong công trình "Violent Entrepreneurs: The Use of Force in the Making of Russian Capitalism", đã nghiên cứu nước Nga và Đông Âu những năm 1990, chỉ ra ranh giới giữa cảnh sát, cơ quan an ninh và các thế lực xã hội đen bị xóa mờ khi nhiều nhóm cùng cạnh tranh và hợp tác để bán dịch vụ bảo kê cho doanh nghiệp trong bối cảnh cải cách thị trường tự do đầu thập niên 1990.

Nhà khoa học chính trị Richard Snyder, giáo sư tại Đại học Brown, cùng Angelica Duran-Martinez, khi đó đang làm nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Brown và nay là phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Massachusetts Lowell, đã nghiên cứu sâu về tội phạm ma túy tại Mexico và Colombia và phát triển lý thuyết về "sự bảo kê do nhà nước tài trợ" (state-sponsored protection rackets).

Nghiên cứu của hai tác giả cho thấy khi cảnh sát hoặc chính quyền và các băng đảng ma túy đạt được thỏa thuận ngầm ổn định, bạo lực đường phố lại giảm xuống, trong khi các chiến dịch quét sạch tội phạm làm vỡ thỏa thuận ngầm này thường khiến các băng đảng chém giết lẫn nhau để tranh giành lãnh địa, khiến xã hội bất ổn hơn.

Nghiên cứu sau đó của Guillermo Trejo và Sandra Ley, công bố năm 2018, đã kiểm chứng trực tiếp cơ chế này tại Mexico: khi các đảng đối lập giành ghế thống đốc bang và thay thế các quan chức của viện công tố cùng cảnh sát tư pháp, tức chính những cơ quan đã dựng nên mạng lưới bảo kê ngầm cho tội phạm dưới thời đảng cầm quyền cũ, các băng đảng mất chỗ dựa liền tự lập dân quân riêng để tự vệ rồi dùng chính lực lượng đó thôn tính lãnh địa đối thủ, kéo theo làn sóng giết chóc giữa các băng đảng từ giữa những năm 1990 đến năm 2006.

Lịch sử nước Mỹ cũng có một trường hợp kinh điển của tội phạm học nằm ngoài phạm vi Nga và Mexico: thời kỳ Cấm rượu ở Chicago dưới trùm tội phạm Al Capone.

Capone chi hối lộ đều đặn cho cảnh sát và quan chức thành phố, với quy mô được nhiều sử liệu phổ biến mô tả là lan rộng trong bộ máy cảnh sát Chicago dù không có con số tỷ lệ chính xác được xác nhận rộng rãi, đổi lại cảnh sát làm ngơ trước các quán rượu lậu, báo trước các cuộc bố ráp và để tang vật biến mất.

Đội đặc vụ liên bang do Eliot Ness đứng đầu, thuộc Cục Cấm rượu (Bureau of Prohibition), khó bị mua chuộc hơn cảnh sát địa phương, nhưng cuối cùng Capone bị hạ gục không phải vì tội buôn lậu rượu hay bảo kê mà vì tội trốn thuế, chủ yếu nhờ điều tra của Cục Thuế vụ liên bang.

Mô hình Yakuza tại Nhật Bản là một trong những ví dụ được nhắc đến nhiều nhất về sự cộng sinh công khai giữa cảnh sát và tội phạm có tổ chức.

Trong nhiều thập kỷ, nhất là trước những năm 1990, Yakuza được một bộ phận xã hội và cả một số cơ quan công quyền Nhật Bản xem như một "tai họa tất yếu", vì các băng nhóm này hoạt động có tổ chức, ít gây bạo lực bột phát và được cho là giúp kìm hãm tội phạm đường phố tự phát.

Yakuza không phải tổ chức bất hợp pháp theo luật Nhật Bản, trụ sở các băng nhóm thường đặt công khai và cảnh sát biết rõ vị trí của chúng mà ít khi hành động. Việc trùm băng nhóm chủ động giao nộp thành viên gây án cho cảnh sát để giữ hòa khí từng được nhắc tới trong một số vụ việc cụ thể, nhưng đây không phải một quy trình chính thức hay phổ quát của mọi băng nhóm Yakuza.

2. Trinh thám trên phim ảnh và điều tra ngoài thực địa

Người dân thường tin rằng cảnh sát phá án theo mô hình trinh thám kiểu Sherlock Holmes hay Conan: có vụ án, thu thập dấu vết tại hiện trường, phân tích suy luận, rồi mới tìm ra thủ phạm.

Nhưng trong tội phạm học thực nghiệm, quy trình điều tra thực tế ở đa số các quốc gia lại đi theo chiều ngược lại: khoanh vùng đối tượng từ kho thông tin ngầm, bắt giữ hoặc mời làm việc, khai thác khẩu cung để củng cố cách thức gây án, rồi mới quy ngược chứng cứ hiện trường.

Với các loại tội phạm có tổ chức, ma túy, băng nhóm hay những vụ việc xảy ra trong cộng đồng khép kín, nhiều nghiên cứu về phương pháp điều tra cảnh sát cho thấy vai trò của tình báo đường phố, tức mạng lưới tin báo và cơ sở ngầm, thường quan trọng không kém, thậm chí hơn cả kính lúp hay xét nghiệm DNA.

Khi một vụ trộm hay đâm chém xảy ra, một trong những việc đầu tiên cảnh sát địa phương làm là kích hoạt mạng lưới tai mắt sẵn có, hỏi thẳng các đầu sỏ và cơ sở ngầm:

- "Gần đây đứa nào đang nợ nần?",

- "Đứa nào vừa đổi đời, xài tiền lạ?",

- "Băng nhóm nào mới mò sang địa bàn này?"

Trong nghiệp vụ cảnh sát ở một số nơi, cách làm này được gọi nôm na là "dựng đối tượng" qua mạng lưới cơ sở, dù đây không phải một thuật ngữ tội phạm học chuẩn hóa quốc tế mà giới nghiên cứu thường gọi bằng các khái niệm như mạng lưới tin báo hay điều tra dựa trên nguồn tin tình báo.

Với những loại án này, cảnh sát nhiều khi đã khoanh vùng được khả năng ai là kẻ thủ ác thông qua các kênh rà soát ngầm trước khi tiến hành bắt giữ, dù không phải mọi loại án hình sự đều đi theo đúng quy trình đó.

Sau khi đã bắt hoặc triệu tập được nghi phạm nhờ thông tin ngầm, bước tiếp theo không phải là chứng minh bằng suy luận như trên phim mà là kỹ năng hỏi cung.

- Trên phim ảnh, cảnh sát tìm ra dấu vết vật lý để suy luận ngược lại hành vi và động cơ của thủ phạm.

- Trong thực tế điều tra ở nhiều vụ án loại này, cảnh sát đã biết thủ phạm từng ở đâu qua tin báo hoặc camera an ninh, rồi dùng kỹ thuật nghiệp vụ để ép đối tượng tự nhận và tự vẽ lại cách thức gây án.

Lời khai có vai trò quan trọng trên thực địa, nhưng giá trị pháp lý của nó phụ thuộc vào hệ thống tố tụng, cách thu thập, sự có mặt của luật sư và các chứng cứ độc lập kiểm chứng, chứ không có quy tắc phổ quát rằng loại chứng cứ nào luôn cao hơn loại nào. Khi đã bắt đúng người, cảnh sát chỉ cần dùng những thông tin đã biết từ trước để đánh gục tâm lý nghi phạm, khiến đối tượng tin rằng cảnh sát đã biết hết nên có giấu giếm cũng vô ích.

Nhận thức phổ biến của công chúng về năng lực suy luận thần thánh của cảnh sát bắt nguồn từ hai nguyên nhân;

- Một là chiến lược truyền thông và tâm lý chiến của chính quyền: bộ máy an ninh cần xây dựng hình ảnh lực lượng tinh nhuệ và công minh để răn đe tội phạm tiềm năng và tạo cảm giác an tâm cho người dân, trong khi việc thừa nhận phá án nhờ tai mắt ngầm hay tra hỏi dựa trên tin báo sẽ làm giảm tính chính danh của pháp luật.

- Hai là thiên kiến xác nhận từ truyền thông: các báo cáo báo chí thường viết theo mô-típ ca ngợi biện pháp nghiệp vụ sắc bén và tinh thần đấu tranh không mệt mỏi, trong khi cụm từ "biện pháp nghiệp vụ" chính là chiếc ô từ vựng rất rộng bao hàm cả mạng lưới cơ sở ngầm lẫn các thỏa thuận tin tức.

Nói ngắn gọn, người dân tin cảnh sát phá án như một nhà toán học giải phương trình từ các dữ kiện, trong khi thực tế cảnh sát phá án giống một người quản lý địa bàn tìm đồ bị mất bằng cách hỏi thẳng nhóm người đang nắm giữ nó.

3. Kỹ thuật hỏi cung Reid

Kỹ thuật Reid được John E. Reid, một cựu cảnh sát Chicago và chuyên gia phân tích máy phát hiện nói dối, phát triển trong những năm 1940-1950 cùng với luật sư Fred Inbau, và được hệ thống hóa trong cuốn sách "Criminal Interrogation and Confessions" xuất bản năm 1962.

Đây được xem là bộ quy chuẩn kinh điển nhất về kỹ thuật hỏi cung của cảnh sát Mỹ và nhiều quốc gia khác trong suốt nhiều thập kỷ, được phía ủng hộ mô tả như công cụ giúp tạo điều kiện để nghi phạm nói ra sự thật. Nhưng bản chất của kỹ thuật này không phải là tra tấn thể xác mà là chiến tranh tâm lý, với mục tiêu đưa nghi phạm vào trạng thái khủng hoảng tâm lý để việc thừa nhận tội lỗi trở thành lựa chọn duy nhất và dễ chịu nhất tại thời điểm đó.

Quy trình gồm chín bước, được thực hiện sau khi cảnh sát đã phỏng vấn sơ bộ và khẳng định trong đầu rằng nghi phạm chính là thủ phạm.

- Bước một là buộc tội trực diện, khi cảnh sát tuyên bố chắc nịch rằng đã có đầy đủ bằng chứng, nhằm đánh gục tư tưởng phòng thủ ban đầu.

- Bước hai là định hướng lý do, khi cảnh sát tỏ ra cảm thông và đưa ra các lý do bào chữa cho hành vi như hoàn cảnh bế tắc hay bị xúi giục, nhằm giảm cảm giác rủi ro và mức độ nghiêm trọng trong nhận thức của nghi phạm.

- Bước ba là dập tắt sự phủ nhận, khi điều tra viên ngắt lời ngay mỗi khi nghi phạm nói không làm, vì càng lặp lại lời phủ nhận thì ý chí chống cự càng trở nên kiên định, còn việc liên tục bị chặn đứng sẽ làm suy yếu ý chí đó.

- Bước bốn là bác bỏ các lý do bào chữa mà nghi phạm đưa ra, bằng cách dùng chính lý do đó để tiếp tục phát triển chủ đề cảm thông ở bước hai.

- Bước năm là giữ vững sự chú ý, khi nghi phạm bắt đầu im lặng và có dấu hiệu buông xuôi, điều tra viên tiến lại gần hơn, nhìn thẳng vào mắt hoặc chạm nhẹ vào vai để duy trì sự tập trung tối đa.

- Bước sáu là xoa dịu và hướng tới sự hối lỗi, nhấn mạnh vào khía cạnh đạo đức và sự giải thoát tâm lý khi nói ra sự thật.

- Bước bảy, được xem là bước ngoặt quan trọng nhất, là đưa ra câu hỏi lựa chọn với hai phương án nhưng cả hai đều đã ngầm thừa nhận hành vi phạm tội, chẳng hạn:

"Anh lên kế hoạch giết cô ấy để lấy tiền, hay đó chỉ là bộc phát do vô tình cãi nhau?"

hoặc

"Anh ăn trộm tiền để ăn chơi, hay vì gia đình anh đang túng thiếu?"

Phương án thứ hai trong mỗi cặp câu hỏi luôn nghe có vẻ nhẹ nhàng và nhân văn hơn khiến nghi phạm dễ sập bẫy để tự bảo vệ lòng tự trọng, nhưng ngay khi chọn, họ đã chính thức thừa nhận phạm tội.

- Bước tám là để nghi phạm tự tường thuật lại toàn bộ diễn biến vụ án để khớp với chứng cứ thực tế

- Bước chín là chuyển toàn bộ lời thừa nhận thành văn bản, video hoặc băng ghi âm có chữ ký để sử dụng trước tòa.

Theo giới nghiên cứu tâm lý học pháp lý, hiệu quả của kỹ thuật Reid gắn với ba cơ chế có thể làm tăng nguy cơ nghi phạm nhận tội, kể cả khi vô tội:

- Một là gia tăng áp lực tâm lý, khi điều tra viên thổi phồng mức độ nghiêm trọng của bằng chứng, đôi khi nói dối rằng đã thu được DNA hay dấu vân tay dù thực tế chưa có, khiến nghi phạm thấy tình thế đã hoàn toàn bế tắc.

- Hai là giảm thiểu cảm giác hậu quả, khi điều tra viên bình thường hóa tội lỗi để nghi phạm hạ thấp hàng rào phòng thủ.

- Ba là việc cô lập, kéo dài thẩm vấn và liên tục bác bỏ lời phủ nhận có thể gây kiệt quệ tâm lý, khiến việc nhận tội cho xong trở nên hấp dẫn hơn việc tiếp tục đấu trí, đặc biệt ở người chưa thành niên hoặc người dễ bị tổn thương tâm lý.

Dù từng rất phổ biến, kỹ thuật Reid ngày càng bị chỉ trích và hạn chế vì nguy cơ tự nhận tội giả. Nhiều người vô tội do tâm lý yếu, bị giam giữ quá lâu và bị thao túng tâm lý đã tin rằng mình không còn đường lui, hoặc bị ám thị rằng chính mình đã gây ra tội lỗi trong lúc không nhớ.

Ở Anh, mô hình phỏng vấn điều tra PEACE, tập trung vào thu thập thông tin khách quan thay vì cố ép nghi phạm nhận tội bằng được, đã trở thành khung chuẩn được cảnh sát nước này áp dụng chính thức và được nhiều nơi khác, trong đó có Na Uy, Úc và một số bang ở Mỹ, tham khảo hoặc điều chỉnh áp dụng theo mức độ khác nhau tùy vào quy định pháp luật của từng nơi.

4. Quy mô lực lượng an ninh của Đông Đức so với một số nước khác trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh

Việc lực lượng an ninh có quy mô rất lớn so với tỷ lệ dân số tại các quốc gia xã hội chủ nghĩa, đặc biệt trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, là một thực tế lịch sử đã được nghiên cứu kỹ lưỡng, bắt nguồn từ đặc thù về mô hình thể chế, học thuyết quản trị và bối cảnh lịch sử chứ không chỉ để duy trì trật tự đường phố đơn thuần.

Nguyên nhân đầu tiên là triết lý an ninh toàn diện: nhiệm vụ của lực lượng an ninh trong mô hình xã hội chủ nghĩa truyền thống không chỉ là bắt tội phạm hình sự mà là bảo vệ thể chế và sự ổn định xã hội trên mọi mặt kinh tế, tư tưởng, văn hóa, báo chí và đời sống dân sự.

Khi lực lượng an ninh đảm nhiệm thêm nhiệm vụ kiểm duyệt, chống tình báo, quản lý nhân khẩu chặt chẽ và giám sát các tổ chức xã hội, số lượng nhân sự bắt buộc phải tăng lên gấp nhiều lần so với mô hình cảnh sát chỉ tập trung vào tội phạm hình sự.

Nguyên nhân thứ hai là tâm lý bị đe dọa từ bên ngoài trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, khi các quốc gia xã hội chủ nghĩa luôn phải đối phó với nguy cơ gián điệp và sự can thiệp từ khối tư bản đối lập, khiến lực lượng an ninh đông đảo đóng vai trò lá chắn ngăn chặn hoạt động phản động hoặc tình báo nước ngoài cài cắm.

Nguyên nhân thứ ba là mạng lưới cơ sở quần chúng khổng lồ: bên cạnh lực lượng chính quy, việc quản lý và phân tích thông tin đổ về từ hàng triệu tai mắt trong dân chúng đòi hỏi một bộ máy sĩ quan điều phối cực kỳ lớn.

Nguyên nhân thứ tư là quản lý kinh tế tập trung: trong nền kinh tế kế hoạch hóa, tài sản thuộc sở hữu toàn dân nên cảnh sát và an ninh phải đảm nhận thêm việc chống đầu cơ, tích trữ, buôn lậu và tuồn hàng hóa ra thị trường đen, khiến quy mô lực lượng càng phình to.

Bộ An ninh Quốc gia Đông Đức, thường gọi là Stasi, được các nhà sử học đánh giá là bộ máy giám sát an ninh dày đặc và toàn diện bậc nhất trong lịch sử nhân loại, dù quy mô và mức độ giám sát ở các nước xã hội chủ nghĩa khác như Liên Xô, Trung Quốc hay Cuba không hoàn toàn đồng nhất với mô hình Đông Đức.

Đến năm 1989, khi Đông Đức có khoảng 16 triệu dân, Stasi có khoảng 91.000 sĩ quan chính quy và một mạng lưới cộng tác viên ngầm được ước tính trong khoảng 170.000 đến 190.000 người tùy nguồn thống kê.

Nếu chỉ tính sĩ quan chính quy, tỷ lệ vào khoảng một sĩ quan Stasi trên mỗi 170-180 người dân tùy cách tính. Nếu tính cả mạng lưới cộng tác viên ngầm, tỷ lệ đạt mức khoảng một người làm việc cho Stasi trên mỗi 60-90 người dân tùy nguồn thống kê và cách gộp hai nhóm.

Nhiều nguồn phổ biến đưa ra so sánh rằng tỷ lệ này ở lực lượng mật thám Gestapo thời Đức Quốc xã chỉ khoảng 1 trên 2.000, dù các con số so sánh cụ thể giữa Stasi, Gestapo và KGB dao động khá lớn giữa các nguồn do khác nhau về định nghĩa nhân sự chính thức, cộng tác viên hay toàn bộ mạng lưới, nên hiểu đây là những ước tính minh họa quy mô chứ không phải số liệu thống nhất tuyệt đối.

Mạng lưới cộng tác viên ngầm của Stasi thâm nhập mọi ngóc ngách đời sống, từ đồng nghiệp, hàng xóm, thầy giáo, bác sĩ cho đến vợ chồng hay người thân trong gia đình.

Thay vì bắt bớ công khai gây xáo trộn xã hội, Stasi còn sử dụng một nhóm biện pháp tâm lý và hành chính đa dạng gọi chung là Zersetzung, tức phân rã tâm lý, bao gồm theo dõi, gây khó khăn nghề nghiệp, phá vỡ quan hệ xã hội, tung tin đồn thất thiệt, và trong một số trường hợp còn bí mật đột nhập nhà làm thay đổi vị trí đồ đạc để phá hủy ý chí chống đối từ bên trong.

Khi người dân nhận ra ai cũng có thể là an ninh, họ có xu hướng tự điều chỉnh hành vi của mình, và cảm giác bị giám sát liên tục này được xem là một trong những yếu tố góp phần vào mức độ tuân thủ pháp luật và an ninh đường phố rất cao ở Đông Đức, dù mức độ đóng góp của riêng nhân tố này so với các yếu tố khác khó tách bạch rạch ròi.

Về mặt tích cực, tỷ lệ tội phạm thông thường như trộm cắp, cướp giật, giết người hay băng nhóm đường phố ở các quốc gia này cực kỳ thấp, và người dân có cảm giác an toàn tuyệt đối khi đi lại trên đường phố vào ban đêm.

Về mặt hạn chế, chi phí vận hành bộ máy khổng lồ này gánh nặng lên ngân sách nhà nước, đồng thời niềm tin xã hội giữa người với người bị tổn thương nặng nề khi sự nghi ngờ hiện diện khắp nơi.

An ninh ở các nước xã hội chủ nghĩa nhìn chung đông đảo vì nhiệm vụ của họ bao hàm cả trật tự xã hội lẫn an ninh thể chế, và trong số các mô hình đó, Stasi ở Đông Đức là trường hợp cực đoan và được tư liệu hóa đầy đủ nhất, nơi trật tự được thiết lập bằng sự phủ sóng tối đa của bộ máy quản lý.

5. Năng lực cảnh sát giữa các quốc gia hiện nay

Trên thế giới đã và đang có các nghiên cứu và chỉ số đo lường so sánh hiệu quả hoạt động cảnh sát giữa các quốc gia, tuy các nhà nghiên cứu tránh dùng từ "giỏi hơn" vì quá cảm quan mà đánh giá dựa trên các bộ chỉ số tiêu chuẩn như năng lực thực thi, mức độ tin cậy của dân, tỷ lệ phá án và tính minh bạch.

Chỉ số An ninh Nội địa và Cảnh sát Thế giới, viết tắt WISPI, do Hiệp hội Khoa học Cảnh sát Quốc tế phối hợp với Viện Kinh tế và Hòa bình xây dựng, không đo riêng "cảnh sát giỏi hay không" mà đánh giá năng lực của các nhà cung cấp an ninh nội địa nói chung ở hơn 120 quốc gia, dựa trên bốn nhóm tiêu chí gồm nguồn lực, quy trình, tính chính danh và kết quả.

Đây không phải một chỉ số được cập nhật đều đặn hằng năm, ấn bản được biết đến nhiều nhất là năm 2016, nên các nước như Singapore, Phần Lan, Đan Mạch, Na Uy, Áo hay Thụy Sĩ chỉ có thể nói là từng nằm trong nhóm dẫn đầu ở những ấn bản đã công bố, chứ chưa đủ dữ liệu nhiều năm để khẳng định là "thường xuyên" dẫn đầu.

Chỉ số Trật tự và Pháp luật của Gallup lại đo một điều khác: cảm nhận của người dân về mức độ an toàn và niềm tin vào cảnh sát địa phương, dựa trên khảo sát định kỳ hằng năm. Báo cáo năm 2023 của Gallup, dựa trên hơn 146.000 cuộc phỏng vấn ở hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ, cho thấy Phần Lan, Na Uy, Iceland và Kuwait nằm trong nhóm điểm số Trật tự và Pháp luật cao nhất, trong khi Singapore nổi bật hơn ở chỉ báo riêng về cảm giác an toàn khi đi bộ một mình vào ban đêm, với khoảng 95% người được hỏi trả lời có.

Hai loại chỉ số này đo những khía cạnh khác nhau và không nên gộp chung thành một bảng xếp hạng duy nhất.

Một báo cáo năm 2023 của tổ chức nghiên cứu RAND Corporation, khảo sát cách đo lường hiệu quả cảnh sát ở 10 quốc gia, cũng kết luận rằng việc đo lường hiệu quả cảnh sát là một hoạt động phức tạp, phụ thuộc chặt vào bối cảnh xã hội, pháp lý, thể chế và chính trị riêng của từng nước, nên các định nghĩa và phương pháp đo lường cần liên tục được cập nhật cho phù hợp thay vì áp một khung chung cho mọi quốc gia.

Việc so sánh trực tiếp "cảnh sát nước nào giỏi hơn" rất khó vì ba lý do;

- Một là các mô hình hoạt động khác nhau: cảnh sát Mỹ thiên về trấn áp mạnh tay và giải quyết tội phạm bạo lực, cảnh sát Nhật Bản theo mô hình Koban thiên về cắm chốt địa phương và phòng ngừa hơn là chữa cháy, còn cảnh sát Anh theo truyền thống không mang súng khi tuần tra thông thường.

- Hai là khác biệt về luật pháp và xã hội: một nước sở hữu súng đạn tự do như Mỹ tạo ra môi trường nguy hiểm hơn nhiều cho cảnh sát so với các nước kiểm soát súng đạn rất nghiêm ngặt như Nhật Bản, Singapore hay Việt Nam.

- Ba là tiêu chuẩn đo tỷ lệ phá án không thống nhất: một số quốc gia tính dựa trên số vụ bắt giữ, trong khi nước khác lại tính dựa trên số vụ tuyên án thành công tại tòa.

Singapore thường được đánh giá cao trên các chỉ số cảm nhận an toàn nhờ ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu và camera giám sát ở nhiều khu vực công cộng cùng luật pháp nghiêm minh, đi kèm tỷ lệ tội phạm thuộc nhóm thấp nhất thế giới.

Phần Lan và các nước Bắc Âu đòi hỏi cảnh sát tuần tra trải qua quá trình đào tạo khắt khe, ở Phần Lan kéo dài khoảng 3 năm ở bậc đại học, với tỷ lệ lạm dụng quyền lực được ghi nhận ở mức rất thấp so với mặt bằng chung và niềm tin của người dân luôn ở mức cao.

Nhật Bản nổi tiếng với mô hình đồn cảnh sát góc phố Koban, tập trung vào sự gắn kết cộng đồng và phòng chống tội phạm từ sớm thay vì chỉ phản ứng sau khi vụ việc xảy ra, đi kèm với việc kiểm soát súng đạn trong dân cư ở mức rất nghiêm ngặt.

Riêng sự tồn tại của mô hình Koban không tự nó chứng minh cảnh sát Nhật Bản vượt trội hơn mọi hệ thống khác, mà chỉ là một trong nhiều cách tiếp cận được đánh giá cao trong bối cảnh xã hội và pháp lý riêng của nước này.

Cre: Xóm Văn Hóa

Nếu bạn từng chơi Total war Rome 2, chắc hẳn bạn sẽ khá khó hiểu khi nhìn bản đồ và đọc sử. Tại sao Carthage lại có thể thua Rome?

Carthage thế kỷ III TCN không phải một thành phố thương mại hiền lành vô tình bị Rome bắt nạt và thâu tóm như các vương quốc – bộ lạc quanh bán đảo Ý. Đó là một cường quốc biển đã tranh giành Sicily với các thành bang Hy Lạp suốt nhiều thế hệ, xây dựng mạng lưới ảnh hưởng từ Bắc Phi sang Sardinia, Iberia và các đảo phía tây Địa Trung Hải. So với Rome, Carthage rộng lớn hơn, giàu có hơn, thậm chí có những vùng đất trù phú không kém gì bán đảo Ý.

Và họ còn có cả Hannibal Barca.

Câu trả lời nằm ở chỗ họ đánh nhau như những thương nhân.

Carthage không phải là một quốc gia của những chiến binh, họ là một nền cộng hòa của giới thương gia. Với người La Mã, chiến tranh là một lối sống, là nấc thang chính trị bắt buộc; bạn khó lòng thăng tiến nếu chưa từng khoác áo lính. Nhưng với giới tinh hoa Carthage, chiến tranh đơn thuần là rủi ro kinh doanh.

Khi cần đánh nhau, hệ thống của Carthage vận hành theo kiểu "thuê ngoài" (outsourcing). Họ mở cái kho bạc khổng lồ của mình ra và đi chợ: mua kỵ binh Numidia, lính ném đá Balearic, bộ binh đánh thuê Iberia. Tại sao công dân Carthage phải đổ máu trên chiến trường trong khi họ có thể ngồi ở nhà đếm tiền và trả lương cho kẻ khác làm việc đó? Cách làm này rất hiệu quả trong những cuộc xung đột quy mô nhỏ, nơi đối phương cũng chỉ là các thành bang Hy Lạp nhỏ lẻ và mọi thứ kết thúc bằng một bản hiệp ước.

Nhưng mọi thứ hoàn toàn đổ vỡ khi họ đụng độ La Mã.

La Mã không đánh nhau để tính lãi lỗ. Họ vận hành cỗ máy chiến tranh tổng lực. Khi Carthage thua trong cuộc Chiến tranh Punic lần thứ nhất và đánh mất hòn đảo Sicily trù phú, giới tài phiệt Carthage nhìn nhận thất bại này như một quý kinh doanh bết bát. Họ chép miệng, cắt lỗ, ký hiệp ước bồi thường chiến phí và quay lại với nghề bán thuốc nhuộm tím.

Thất bại ở Sicily khiến họ phải rút khỏi đảo và trả một khoản chiến phí lớn. Ngay sau đó, những binh sĩ chưa được thanh toán đầy đủ nổi loạn; nhiều cộng đồng Bắc Phi cũng tham gia. Cuộc chiến này, thường gọi là Mercenary War hay “Chiến tranh không đình chiến”, suýt nữa đánh sập Carthage từ bên trong. Hamilcar Barca — cha Hannibal — chính là một trong những người cứu được tình thế.

Trong lúc Carthage vừa bò ra khỏi cuộc nội chiến, Rome chiếm Sardinia và buộc họ nộp thêm 1.200 talent. Carthage lúc ấy quá kiệt quệ để lại đánh một cuộc chiến mới nên phải nhượng bộ. Và sự phẫn uất quanh vụ Sardinia là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất dẫn tới cuộc chiến tiếp theo. Dù vậy, phần lớn lãnh đạo Carthage vẫn nghĩ rằng chỉ cần ngoan ngoãn giao thương, La Mã sẽ giữ lời hòa bình.

Tuy nhiên, gia tộc Barca thì hiểu rõ kẻ thù của mình hơn, biết rằng La Mã sẽ không bao giờ dừng lại cho đến khi Carthage bị xoá sổ. Họ sang Iberia từ năm 237 TCN mở server riêng để chuẩn bị cho chiến tranh.

Hamilcar, rồi Hasdrubal và cuối cùng Hannibal đã biến miền nam và đông Iberia thành nguồn bạc, binh lính và quyền lực mới cho Carthage. Khi Hannibal dẫn quân vượt dãy Alps giáng những đòn kinh thiên động địa vào ngay trên đất Ý, phản ứng của giới chóp bu tại quê nhà Carthage là gì? Tần tiện đến mức mù quáng. Họ từ chối rót thêm viện trợ. Họ đổ lỗi cho nhà Barca tự ý gây sự. Thay vì dồn toàn lực tiếp tế để kết liễu một kẻ thù đang lảo đảo, họ chọn cách ôm khư khư túi tiền, hy vọng La Mã sẽ tự sụp đổ và hai bên lại có thể ngồi vào bàn đàm phán thương mại.

Sự keo kiệt của những tay buôn đã tước đi cơ hội chiến thắng duy nhất của chính họ. Bạn không thể dùng tư duy "hòa vốn" để đối phó với một kẻ thù sẵn sàng nướng hàng chục vạn thanh niên của chính nước họ vào lò lửa chỉ để giành chiến thắng cuối cùng. La Mã thua trận này, họ lập tức đẻ ra một đạo quân mới. Carthage hết tiền, lính đánh thuê của họ lập tức bỏ đi.

Đến khi Scipio Africanus của La Mã mang quân đổ bộ thẳng lên đất Bắc Phi, Carthage mới thực sự hoảng loạn. Lúc này, tiền không thể ngay lập tức biến thành một đội quân tinh nhuệ bảo vệ kinh thành. Theo các ghi chép cổ đại, trong cơn tuyệt vọng, người Carthage đã ném hàng loạt trẻ em vào lò lửa Tophet để hiến tế cho thần Baal. Dù ngày nay giới nghiên cứu vẫn còn tranh luận gay gắt xem đây là sự thật lịch sử hay chỉ là màn tuyên truyền bôi nhọ ác ý của người La Mã, điều đó vẫn phản ánh một thực tế bất lực: khi mối đe dọa chực chờ trước cổng, họ tìm kiếm phép màu thay vì chuẩn bị một cơ chế phòng thủ thực tế từ trước.

Thành phố Carthage bị san phẳng, người dân bị bán làm nô lệ, và đế chế vĩ đại ấy bị xóa sổ. Cuộc chơi quyền lực thời cổ đại không có chỗ cho những người đứng giữa chiến trường sinh tử mà lại đi đàm phán giảm giá. Sự sụp đổ của Carthage là một lời nhắc nhở, khi bạn sở hữu một khối tài sản khổng lồ nhưng lại từ chối tự mình cầm kiếm bảo vệ nó, thì sớm muộn gì cũng có kẻ đến lấy chúng.

Cre: Sử Đông Sử Tây

Nếu Tử thần thực sự có một bảng KPI cần hoàn thành, thì thế kỷ 17 chắc chắn là giai đoạn nhân viên mẫn cán này được phong danh hiệu xuất sắc nhất. Chỉ trong vòng vài thập kỷ ngắn ngủi, cỗ máy tử vong đã quét qua gần như mọi nền văn minh lớn nhất trên lục địa Á - Âu.

Ở Á Đông, nhà Minh sụp đổ trước nhà Thanh, kéo sinh mạng của khoảng 25 - 40 triệu người. Trước khi quân Thanh tiến vào Bắc Kinh, nhà Minh đã bị khoét rỗng bởi khủng hoảng tài chính, mất mùa, dịch bệnh và những cuộc nổi dậy khổng lồ. Lý Tự Thành chiếm Bắc Kinh, Sùng Trinh Đế tự vẫn. Sau đó quân Mãn Châu vượt Sơn Hải Quan, nhưng việc thống nhất Trung Quốc còn kéo dài hàng chục năm, với chiến tranh chống các chính quyền Nam Minh và những lực lượng khác.

Ở vùng băng tuyết, nước Nga chìm trong "Thời kỳ Đại Loạn" (Time of Troubles) - một món lẩu gồm khủng hoảng kế vị, nội chiến, những ông vua giả Dmitrii, nổi dậy và sự can thiệp của Ba Lan–Litva. Đặc biệt, nạn đói 1601–1603 đẩy tình hình tới bờ vực. Đến năm 1613, Mikhail Romanov được đưa lên ngai vàng, mở đầu vương triều Romanov tồn tại hơn ba thế kỷ.

Còn ở Trung Âu, từ 1618 đến 1648 diễn ra Chiến tranh Ba Mươi Năm biến hàng trăm đô thị phồn hoa thành bãi tro tàn. Một cuộc xung đột ban đầu mang đậm màu sắc Công giáo–Tin Lành cuối cùng trở thành cuộc chiến hỗn loạn giữa quyền lực của hoàng đế Habsburg, quyền lợi của các thân vương Đức, rồi Đan Mạch, Thụy Điển, Pháp, Tây Ban Nha…

Chiến tranh Ba Mươi Năm vừa kết thúc năm 1648 thì phía đông châu Âu lại chuẩn bị bước vào một cơn bão khác. Liên bang Ba Lan–Litva trước đó là một trong những quốc gia rộng và hùng mạnh nhất châu Âu. Nhưng từ cuộc nổi dậy Khmelnytsky năm 1648, chiến tranh với Nga, rồi cuộc xâm lược của Thụy Điển năm 1655 – thứ người Ba Lan gọi đơn giản là “Đại Hồng Thủy” (Potop, The Deluge) – đất nước bị cuốn vào một chuỗi chiến tranh liên tục. Nhiều đô thị ở Litva mất từ 40 đến 90% dân số; sự tàn phá vật chất cũng khủng khiếp, từ thành phố, nhà thờ tới thư viện và kho lưu trữ.

Thế thì tại sao cả bỗng nhiên cả thế giới lại cùng phát sốt?

Vấn đề thực sự nằm ở trên trời. Theo nghĩa đen.

Chào mừng đến với "Cuộc khủng hoảng chung thế kỷ 17" (The General Crisis), một chuỗi phản ứng dây chuyền được kích hoạt bởi hiện tượng khí hậu cực đoan mang tên Tiểu Băng Hà (Little Ice Age).

Đó là lúc nhiệt độ toàn cầu đột ngột hạ thấp. Mùa đông kéo dài hơn, mùa hè mát lạnh đi không khiến thời tiết trở nên dễ chịu hơn, mà khiến mưa bão trở nên thất thường. Với chúng ta ngày nay, nhiệt độ giảm vài độ C có nghĩa là mặc thêm một chiếc áo khoác. Nhưng ở thế kỷ 17, khi năng lực quốc gia cắm rễ hoàn toàn vào sản lượng nông nghiệp, vài độ C đó là một bản án tử hình.

Cơ chế vận hành của thảm họa này vô cùng đơn giản nhưng tàn nhẫn: Trời lạnh dẫn đến mùa màng thất bát, mùa màng thất bát dẫn đến nạn đói. Khi nông dân đói, họ không thể đóng thuế lương thực. Khi không thu được thuế, triều đình cạn kiệt ngân khố. Khi triều đình hết tiền, binh lính ở tiền tuyến không được trả lương và cắt xén khẩu phần. Một người đàn ông có vũ trang mà không có lương thực sẽ rất nhanh chóng chuyển nghề thành thổ phỉ, hoặc quay giáo làm phản.

Nhà Minh không chỉ thua vì kỵ binh Bát Kỳ của người Mãn Châu dũng mãnh. Họ thua vì hạn hán kinh khủng kéo dài diễn ra vào thời điểm mà xã hội của họ đang yếu ớt nhất. Lương thực không mọc nổi ở phương Bắc lạnh lẽo, triều đình không có tiền cứu trợ, những nông dân chết đói buộc phải đi theo Lý Tự Thành để tìm đường sống. Cùng lúc đó, lính biên phòng không có quân lương cũng quyết định gia nhập luôn phe nổi dậy. Và giới quan lại quý tộc thì có quá nhiều đặc quyền để chấp nhận chung chi cứu vớt quốc gia.

Ở phía bên kia bán cầu, Chiến tranh Ba Mươi Năm ở châu Âu nhanh chóng thoát khỏi vỏ bọc thánh chiến tôn giáo để lộ ra bản chất của một cơn ác mộng. Không một vị vua nào đủ tiền túi để nuôi các đạo quân hàng vạn người đánh nhau ròng rã hàng chục năm. Các đạo quân khổng lồ này biến thành những bầy châu chấu vũ trang, di chuyển liên tục từ vùng này sang vùng khác, áp dụng triệt để nguyên tắc "chiến tranh nuôi chiến tranh". Bất cứ nơi nào họ đi qua, cỏ không mọc được – theo nghĩa đen. "Đại Hồng Thủy" ở Ba Lan cũng vậy; làn sóng quân Thụy Điển tràn ngập, vắt kiệt và thiêu rụi mọi thứ trên đường hành quân.

Sử gia Geoffrey Parker thậm chí lưu ý rằng riêng giữa thế kỷ XVII đã xuất hiện số trường hợp nhà nước đồng loạt rơi vào khủng hoảng và tan rã nhiều đến mức hiếm thấy trong lịch sử trước đó.

Tất nhiên, xã hội hiếm khi sụp đổ chỉ vì một nguyên nhân. Khí hậu xấu không nhất thiết tạo ra chiến tranh. Chiến tranh cũng không nhất thiết làm một nhà nước tan rã. Nhưng khi mất mùa, dịch bệnh, khủng hoảng tài chính, tranh giành quyền lực và chiến tranh cùng xuất hiện, những hệ thống tưởng như vững chắc có thể đổ rất nhanh.

Năm 1600, chẳng mấy ai ở Bắc Kinh, Moskva hay Praha nghĩ rằng mình đang bước vào một trong những giai đoạn hỗn loạn nhất của thời cận đại.

Cre: Thế Giới Ngày Xưa Không Nhạt Lắm

Mohenjo Daro, một trong những trung tâm chính của nền văn minh thung lũng Indus—hay Harappan—được quy hoạch tỉ mỉ, với hệ thống thoát nước, đường phố được tổ chức bài bản và các công trình xây dựng bằng gạch tiêu chuẩn. Những ngôi nhà có kích thước tương đương nhau thậm chí còn có hệ thống cấp nước trong nhà từ thời kỳ đầu.

Nhưng bất chấp sự tổ chức tỉ mỉ của nó, nhiều điều về đô thị cổ đại này—bao gồm cả hệ thống chữ viết và tổ chức xã hội—vẫn còn là bí ẩn. Các cuộc khai quật gần đây đã được tiến hành tại thành phố cổ sau nhiều thập kỷ gián đoạn—như đã được ghi nhận trong số báo tháng 5 của National Geographic—và các nhà nghiên cứu đang đào sâu tìm hiểu một số câu hỏi cấp bách nhất về Mohenjo Daro, bao gồm cả việc liệu nó có từng có những người cai trị thuộc tầng lớp thượng lưu hay không.

Một nghiên cứu mới được công bố hồi đầu tháng này trên tạp chí Antiquity cho thấy rằng trung tâm đa văn hóa này có thể là nơi bình đẳng nhất trong thế giới cổ đại, ít nhất là dựa trên bằng chứng khảo cổ học hiện tại.

Mohenjo Daro là khu định cư lớn nhất của nền văn minh thung lũng Indus cổ đại. Nhiều cuộc khai quật quan trọng đã được tiến hành tại địa điểm này kể từ khi nó được phát hiện vào những năm 1920. Nó nằm ở quận Larkana thuộc tỉnh Sind, Pakistan.

Kích thước điển hình của các công trình xây dựng thuộc nền văn minh sông Indus, đặc biệt là thành phố Mohenjo Daro, có tỷ lệ 4:2:1. Gạch có kích thước xấp xỉ 28 x 14 x 7 cm, với một số biến thể cho việc xây dựng giếng, lò nung hoặc cống rãnh. Gạch được nung trong lò để tăng khả năng chống ẩm và mưa lớn.

Ngài John Marshall, giám đốc Cơ quan Khảo cổ học Anh, người giám sát các cuộc khai quật đầu tiên tại các thành phố thuộc nền văn minh Indus vào những năm 1920, đã ghi nhận sự vắng mặt của các cung điện, lăng mộ hoàng gia và tượng đài, hoặc các công trình liên quan đến giới thượng lưu.

Tuy nhiên, kể từ sau các cuộc khai quật của Marshall, nhiều học giả đã phản bác ý tưởng về một xã hội không có người lãnh đạo. Vào những năm 1960, một số nhà nhân chủng học có ảnh hưởng đã cố gắng đưa sự phát triển của tất cả các xã hội vào một mô hình duy nhất , tiến triển tuyến tính từ các bộ lạc đến các quốc gia. Kết quả là, nhiều nhà khảo cổ học kết luận  rằng nền văn minh Indus chắc chắn phải có một tầng lớp thống trị—và bằng chứng về sự tồn tại của họ đơn giản là chưa được tìm thấy trong lòng đất.

Nhưng Adam Green , một nhà khảo cổ học tại Đại học York ở Anh và là tác giả của bài báo mới, cho rằng nếu các vị vua chúa thực sự tồn tại, họ hẳn đã xuất hiện trong các bằng chứng khảo cổ từ lâu rồi. Ông nói: “Các vị vua không hề kín đáo”.

Kết quả từ nghiên cứu mới của Green cho thấy rằng, khi thành phố Mohenjo-Daro thuộc nền văn minh Indus mở rộng thành một trong những trung tâm đô thị lớn đầu tiên của thế giới cổ đại, nó thậm chí còn trở nên bình đẳng hơn chứ không phải ngược lại.

Những hiện vật và tàn tích còn sót lại của một xã hội cổ đại.

Năm 2020, Green đã công bố một luận điểm ủng hộ chủ nghĩa bình đẳng ở nền văn minh Indus trên Tạp chí Nghiên cứu Khảo cổ học . Green lập luận rằng, sau 100 năm nghiên cứu về nền văn minh Indus, bằng chứng còn thiếu về tầng lớp thượng lưu không phải là một lỗ hổng trong hồ sơ khảo cổ học. Ông nói: “Đôi khi, sự thiếu bằng chứng thực chất lại là bằng chứng của sự vắng mặt”.

Một số đồng nghiệp của ông không tin như vậy. Trong một bài báo sau đó vào năm 2022 trên Tạp chí Khảo cổ học, một số học giả đồng ý rằng nền văn minh Indus có thể không có một người cai trị duy nhất, nhưng họ không cho rằng đó nhất thiết là một xã hội công bằng.

Bản sao của bức tượng \"Cô gái nhảy múa\" là một tác phẩm điêu khắc bằng đồng thời tiền sử được chế tác bằng phương pháp đúc sáp thất truyền, có niên đại khoảng năm 2300–1751 trước Công nguyên tại Mohenjo Daro.

Nhưng Green cũng nhận thấy nhiều dấu hiệu vật chất của sự bình đẳng. Ví dụ, ông chỉ ra rằng các vật phẩm gắn liền với sự giàu có, như hạt cườm và vòng tay, đã được tìm thấy trong nhiều  ngôi nhà ở các thành phố thuộc nền văn minh Indus như Mohenjo Daro và Harappa.

Các cuộc khai quật tại những khu vực được cho là nơi cư trú cũng đã phát hiện ra hàng ngàn con dấu bằng đá được chạm khắc tinh xảo, được sử dụng để bảo vệ hàng hóa và hỗ trợ thương mại giữa các địa điểm thuộc nền văn minh Indus. Ở các xã hội khác cùng thời, như Mesopotamia, những con dấu tương tự thường được tập trung tại các công trình kiến ​​trúc đồ sộ như đền thờ và cung điện, nơi các nhà cai trị tích trữ hàng hóa.

Green cũng lưu ý bằng chứng về sự quản trị tập thể trong kiến ​​trúc của thành phố. Ở Mohenjo-Daro, những công trình thiếu các đặc điểm thường thấy trong nhà ở của thành phố, như lò sưởi và sân trong, lại được đặt tại các giao lộ quan trọng với lối vào ở nhiều phía, khiến chúng trở nên mở và dễ tiếp cận. Ông lập luận rằng đây là những không gian công cộng nơi mọi người có thể gặp gỡ, đàm phán và phối hợp.

Các học giả thời cổ đại định lượng sự bất bình đẳng như thế nào?

Green đã kiểm chứng lý thuyết về chủ nghĩa bình đẳng của nền văn minh Indus khi ông tham gia một nhóm các nhà nghiên cứu theo dõi các mô hình bất bình đẳng trong hơn 20.000 năm. Nỗ lực này, được gọi là dự án Động lực Toàn cầu của Bất bình đẳng (GINI) , đang nghiên cứu sự phân bố của cải ở 4.000 khu định cư trên khắp thế giới và gán cho mỗi khu định cư một con số mà họ gọi là hệ số Gini.  Điểm số dao động từ 0, thể hiện sự bình đẳng hoàn toàn, đến 1, phản ánh sự bất bình đẳng tối đa.

Bằng cách nghiên cứu chỉ một khu phố ở Mohenjo Daro, các nhà nghiên cứu về bất bình đẳng trong thế giới cổ đại đã tính toán được một điểm số cho thấy đây là một xã hội có tính bình đẳng cao.

Để phân tích sự bình đẳng ở thung lũng Indus, Green và các đồng nghiệp đã xem xét các ngôi nhà Mohenjo Daro được khai quật vào đầu thế kỷ 20. ^(Họ) sử dụng kích thước nhà ở như một thước đo gián tiếp cho sự giàu có, giả định rằng sự khác biệt về kích thước nhà ở thể hiện sự bất bình đẳng. 

Khi hệ số Gini của Mohenjo Daro được tính toán và công bố trên cơ sở dữ liệu dự án GINI vào năm 2025, nó đạt mức 0,44. Mặc dù kết quả cho thấy nền văn minh Indus bình đẳng hơn các thành phố khác ở Tây Á vào thời điểm đó, chẳng hạn như Ur (0,71) và Ugarit (0,67), nhưng con số này vẫn "cao hơn tôi dự đoán", Green nói. Tuy nhiên, Green nghi ngờ rằng con số đó bị sai lệch do bộ dữ liệu trải dài gần 1.000 năm, từ năm 2500 đến 1900 trước Công nguyên.   

Trong nghiên cứu mới này, các nhà nghiên cứu đã theo dõi chỉ số Gini theo thời gian tại một khu phố duy nhất ở Mohenjo-Daro  , nơi dữ liệu có sẵn cho phép họ phân nhóm các ngôi nhà dựa trên tuổi đời. Trong khi chỉ số Gini bắt đầu ở mức khoảng 0,39 vào năm 2500 TCN, nó giảm xuống còn 0,32 vào giai đoạn giữa của nền văn minh vào năm 2300 TCN. Đến năm 2100 TCN, giai đoạn phát triển mạnh nhất của thành phố, chỉ số này đạt mức 0,23—thấp tương đương với các cộng đồng thời kỳ đồ đá mới nhỏ hơn và kém phức tạp hơn nhiều.

Sự gia tăng rõ rệt về bình đẳng cũng trùng hợp với sự gia tăng tổ chức cộng đồng và sự thịnh vượng, chẳng hạn như việc thiết lập hệ thống lưới đường phố và các ngôi nhà tiêu chuẩn hóa hơn với sân trong và sàn tắm, điều này cho thấy Green nhận định rằng xã hội Indus trở nên bình đẳng hơn theo thời gian.

Tại sao vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp?

Một số đồng nghiệp của Green cho rằng cách nhìn mới này về sự bất bình đẳng ở Mohenjo Daro chỉ đơn thuần là một dữ liệu thú vị.

Các hiện vật được tìm thấy tại Mohenjo Daro bao gồm một con bò đực đang ăn ở máng hoặc uống nước (trên), một bức tranh mô tả hoạt động thờ cúng trong đời sống đô thị (trái) và một bức tượng nhỏ tượng trưng cho một con vật (phải).

“Tôi nghĩ kết quả này rất thú vị. Nếu chúng ta chấp nhận kích thước nhà ở như một thước đo gián tiếp, thì rõ ràng chúng cho thấy sự thay đổi theo thời gian cùng với sự gia tăng hoạt động thương mại trên các con phố,” Danika Parikh , một nhà khảo cổ học tại Đại học Sussex, người đã từng hợp tác với các tác giả trước đây nhưng không tham gia vào nghiên cứu mới này, cho biết. “Mohenjo Daro là một địa điểm đặc biệt, vì vậy sẽ rất thú vị nếu xem xét những kết quả này trong bối cảnh so sánh với một số thành phố khác thuộc nền văn minh Indus.”

Nguồn: https://www.nationalgeographic.com/history/article/indus-valley-egalitarian-ancient-society-mohenjo-daro

📌BÁO CÁO PHÂN TÍCH LÂM SÀNG VÀ CHẨN ĐOÁN Y KHOA: HÀNH VI TRỘM ĐỒ LÓT NỮ ĐỂ PHỤC VỤ KÍCH THÍCH TÌNH DỤC (KLEPTOLAGNIA & FETISHISTIC DISORDER)

I. ĐỊNH DANH VÀ THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN📝

Trong Y khoa, Tâm thần học và Tình dục học (Sexology), hành vi trộm đồ lót nữ đem về nhà để ngửi, thủ dâm hoặc sưu tầm không được quy về một chứng bệnh đơn lẻ, mà là một tổ hợp hành vi lệch lạc tình dục (Paraphilic Behaviors) kết hợp giữa ba thuật ngữ chuyên môn chính:

Kleptolagnia (Chứng trộm dâm): Hành vi trộm cắp mà động cơ cốt lõi không xuất phát từ giá trị kinh tế hay nhu cầu sử dụng thông thường, mà xuất phát trực tiếp từ sự kích thích, hưng phấn hoặc thỏa mãn tình dục trong và sau quá trình thực hiện hành vi. Thuật ngữ này do các nhà tình dục học cổ điển (như Richard von Krafft-Ebing) phân định nhằm tách biệt hoàn toàn với Kleptomania (Chứng cuồng trộm cắp - một rối loạn kiểm soát xung động không mang yếu tố tình dục).

Fetishistic Disorder / Panties Fetishism (Rối loạn loạn dâm đồ vật / Loạn dâm đồ lót): Tình trạng hưng phấn tình dục mãnh liệt, tái diễn đạt được thông qua việc sử dụng các vật thể không sống (non-living objects), cụ thể là trang phục lót nữ (Underwear/Panties). Việc tích trữ, xếp đặt hoặc thu thập số lượng lớn đồ lót được xếp vào nhóm hành vi củng cố fetish (Fetishistic reinforcement).

Olfactophilia / Osphresiolagnia (Lệch lạc tình dục qua khứu giác): Hiện tượng đạt hưng phấn tình dục thông qua việc ngửi mùi hương cơ thể hoặc các sản phẩm tiết dịch sinh học (mồ hôi, dịch tiết âm đạo) bám trên đồ dùng cá nhân đã qua sử dụng.

II. PHÂN LOẠI THEO CẨM NANG CHẨN ĐOÁN Y KHOA QUỐC TẾ📚

1. Phân loại theo DSM-5 và DSM-5-TR (Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ - APA)

Mã chẩn đoán: 302.81 (F65.0) – Fetishistic Disorder (Rối loạn loạn dâm đồ vật).

Tiêu chuẩn A: Trong thời gian tối thiểu 6 tháng, cá nhân có sự tưởng tượng, xung động hoặc hành vi kích thích tình dục mãnh liệt, tái diễn liên quan đến việc sử dụng đồ vật không sống (đồ lót nữ).

Tiêu chuẩn B: Sự tưởng tượng, xung động hoặc hành vi này gây ra đau khổ về mặt lâm sàng (clinically significant distress) hoặc suy giảm các chức năng quan trọng (xã hội, nghề nghiệp, pháp lý).

Phân biệt Y khoa giữa Paraphilia và Paraphilic Disorder:

Paraphilia (Sở thích lệch lạc): Nếu một người có sở thích với đồ lót nhưng thực hiện dựa trên sự đồng thuận của đối phương, không vi phạm pháp luật và không gây đau khổ cá nhân thì chỉ được xếp vào dạng Paraphilia.

Paraphilic Disorder (Rối loạn lệch lạc): Khi hành vi biến thành trộm cắp (xâm phạm tài sản/quyền riêng tư người khác mà không có sự đồng thuận) hoặc gây ra nguy cơ vi phạm pháp luật/ám ảnh cưỡng chế, nó chính thức được chẩn đoán là một Rối loạn tâm thần (Paraphilic Disorder).

2. Phân loại theo ICD-11 (Tổ chức Y tế Thế giới - WHO)

Mã chẩn đoán: 6D30 – Fetishistic Disorder.

Mô tả: Mẫu hành vi kích thích tình dục dai dẳng hoặc lặp đi lặp lại liên quan đến các vật thể không sống, trong đó hành vi này kéo dài và dẫn đến tổn hại nặng nề hoặc các hành vi vi phạm pháp luật không đồng thuận.

III. CƠ CHẾ SINH HỌC VÀ TÂM LÝ HỌC HÀNH VI🎭

1. Thuyết Điều kiện hóa Phản xạ (Behavioral / Classical Conditioning)

Cơ chế Pavlovian: Các nghiên cứu thực nghiệm (như nghiên cứu của Stanley Rachman năm 1966) chỉ ra rằng một vật thể trung tính (đồ lót) nếu ngẫu nhiên xuất hiện đồng thời với trạng thái kích thích tình dục cao độ trong giai đoạn dậy thì hoặc đầu trưởng thành (ví dụ: vô tình nhìn thấy đồ lót trong lúc đang thủ dâm) sẽ tạo ra một liên kết thần kinh bền vững.

Củng cố hành vi (Reinforcement): Hành vi trộm cắp thành công mang lại cảm giác mạo hiểm (tiết Adrenaline), sau đó là sự giải tỏa nhu cầu tình dục khi ngửi hoặc thủ dâm (tiết Dopamine). Chuỗi phản ứng sinh hóa này củng cố mạnh mẽ hành vi lặp lại.

2. Mối liên hệ Khứu giác và Hệ thần kinh Trung ương (Olfactory System & Limbic System)

Trục Khứu giác - Hệ Viền: Dây thần kinh khứu giác truyền tín hiệu trực tiếp đến Hạch hạnh nhân (Amygdala) và Vỏ não khứu giác (Olfactory Cortex) thuộc Hệ viền (Limbic System) – nơi xử lý cảm xúc, ký ức và bản năng tình dục mà không cần qua Đồi thị (Thalamus).

Vai trò của Pheromone và Dịch tiết: Mùi hương lưu lại trên đồ lót chưa giặt (chứa các phân tử hóa học từ mồ hôi, dịch tiết sinh dục) kích thích trực tiếp vùng脑 bộ kiểm soát bản năng tình dục, tạo ra phản ứng hưng phấn nhanh và mạnh hơn so với thị giác thuần túy đối với một số cá nhân.

3. Yếu tố Tâm thần học Phân tâm (Psychoanalytic Theory)

Theo Freud (1927), vật thể loạn dâm (Fetish) đóng vai trò là một "vật thể thay thế" (Substitutive object) giúp cá nhân giảm bớt lo âu tâm lý và bù đắp cho những thiếu hụt hoặc thất bại trong việc thiết lập mối quan hệ tình cảm/tình dục thực tế với đối phương.

IV. ĐÁNH GIÁ LÂM SÀNG VÀ PHÁP Y TÌNH DỤC🩺

1. Nguy cơ Tiến triển Hành vi (Behavioral Escalation Risk)

Trong Y học Pháp y và Tâm thần học Tư pháp, hành vi trộm đồ lót không đồng thuận được xếp vào nhóm Hành vi Xâm phạm Tình dục Phi tiếp xúc (Non-contact Sexual Offense).

Nếu không được can thiệp, hành vi có nguy cơ leo thang từ việc nhặt hoặc trộm đồ lót trên giàn phơi (ngoài nhà) sang hành vi đột nhập trái phép vào nhà dân (Burglary), theo dõi (Stalking), nhìn lén (Voyeurism), hoặc tiếp xúc hành hung tình dục khi bị phát hiện.

2. Phân biệt Lâm sàng giữa các Hội chứng

Rối loạn Trộm dâm / Loạn dâm đồ vật (Kleptolagnia / Fetishistic Disorder):

Động cơ chính: Kích thích và thỏa mãn tình dục trực tiếp.

Đặc điểm vật bị trộm: Đồ lót nữ hoặc đồ dùng cá nhân mang tính chất tình dục.

Hành vi sau khi trộm: Ngửi, thủ dâm, lưu giữ hoặc tích trữ thành bộ sưu tập.

Chứng cuồng trộm cắp (Kleptomania):

Động cơ chính: Giảm sự căng thẳng hoặc xung động dâng trào trong nội tâm, không mang yếu tố tình dục.

Đặc điểm vật bị trộm: Bất kỳ vật gì ngẫu nhiên (thường không có giá trị vật chất hay giá trị sử dụng đối với người trộm).

Hành vi sau khi trộm: Giấu đi, vứt bỏ hoặc đem cho người khác, hiếm khi sử dụng hay ngắm nghía.

Rối loạn nghiện tình dục (Hypersexuality / Compulsive Sexual Behavior Disorder):

Động cơ chính: Tìm kiếm sự thỏa mãn tình dục dồn dập nói chung để giải tỏa áp lực.

Đặc điểm vật bị trộm: Không tập trung vào một vật thể cố định và không nhất thiết phải thực hiện hành vi trộm cắp.

Hành vi sau khi trộm: Tập trung vào các hoạt động tình dục tần suất cao.

V. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ VÀ CAN THIỆP Y KHOA💉

Hành vi này hoàn toàn có thể can thiệp và kiểm soát hiệu quả thông qua Y học lâm sàng khi bệnh nhân chủ động tìm kiếm sự trợ giúp:

1. Liệu pháp Tâm lý - Hành vi (Psychotherapy)

Liệu pháp Nhận thức - Hành vi (CBT): Giúp bệnh nhân nhận diện các yếu tố kích hoạt xung động (triggers), tái cấu trúc suy nghĩ lệch lạc và xây dựng cơ chế ứng phó lành mạnh.

Liệu pháp Bộc lộ & Tái định hướng Kích thích (Covert Sensitization / Aversive Conditioning): Hướng dẫn bệnh nhân liên tưởng hành vi trộm cắp với các hậu quả tiêu cực (bị bắt giữ, xấu hổ, mất sự nghiệp) để dập tắt xung động.

2. Can thiệp Dược lý học (Pharmacotherapy)

Thuốc ức chế tái hấp thu Serotonin có chọn lọc (SSRIs): Ví dụ như Fluoxetine hay Sertraline, giúp giảm các tư tưởng ám ảnh cưỡng chế (Obsessive-compulsive urges) và hạ bớt xung động tình dục vượt kiểm soát.

Liệu pháp Giảm Androgen (Anti-androgens / GnRH Analogues): Ví dụ như Cyproterone Acetate hay Leuprolide, được chỉ định trong các trường hợp nghiêm trọng, vi phạm pháp luật tái diễn, nhằm hạ nồng độ Testosterone xuống mức thấp, giải phóng cá nhân khỏi các xung động tình dục cuồng nhiệt.

"dân Nam ta phóng khoáng hiền hòa... cho tới khi tụi việt lũ bọn bắc kỳ bắc kinh tràn vào và khiến chúng ta PHẢI như hôm nay!!! Chứ: dân tộc ta vốn phóng khoáng hiền hòa!!! Con không tin à? Hỏi Pháp, Mỹ và các nước khác xem trước 75 chúng ta ra sao?" - Vua Nam

Nên nhớ: 1964 vnch đã cử trực thăng cứu dân bị bão lũ. Còn... lũ vncs liệng lụ đạn và bắn vào máy bay vnch đang cố cứu hộ "đồng bào" vịt bị bão lũ

​

#VuaNam bảo hộ VNCH

Nói chung là còn nhiều nữa =)) map đây https://www.facebook.com/share/1EqNrRX4tc/

Ối giời thông cảm đi, từ ngày bò dát vàng lên siết (hoặc gọi là xiếc cũng được) kinh tế quá nên giờ ăn được miếng nào cứ ăn thôi.

>"Tiền vô tay quan là của quan"

Đã có câu đó rồi bộ hổng biết hay sao mà còn cố đòi lại nữa. Dễ gì nhả ra được.

^(p/s: ờ bữa hổm thấy có mấy khứa trên đây cãi lộn vụ tiền mặt hay tiền điện tử nè 🤭)

Đại tướng Phan Văn Giang khẳng định nhiều gia đình khá giả vẫn muốn con em nhập ngũ để rèn kỷ luật. Lời nói ấy nhìn thẳng vào thực tế nghĩa vụ quân sự bắt buộc thời bình dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, bức tranh lại khác xa hình ảnh đội quân mạnh, chính quy được tuyên truyền.

Ở nhiều đơn vị, lính nghĩa vụ không được đào tạo chuyên nghiệp theo chuẩn quốc tế, nơi binh sĩ được huấn luyện kỹ năng chiến đấu hiện đại, trang bị công nghệ và bảo vệ quyền lợi rõ ràng. Thay vào đó, họ thường trở thành nước sông công lính, là lực lượng lao động miễn phí cho cấp trên. Xây dựng doanh trại, trồng cây, làm đường, phục vụ công trình kinh tế quốc phòng… trở thành công việc thường ngày, trong khi huấn luyện chiến đấu thực chất bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Kết quả là một lực lượng đông nhưng thiếu chuyên nghiệp, khó đáp ứng yêu cầu quốc phòng hiện đại.

Nghiêm trọng hơn là tình trạng ức hiếp, bạo lực nội bộ. Vụ binh nhì Trần Đức Đô (2021) từng gây chấn động: gia đình tố bị đánh đập dẫn đến tử vong với nhiều vết thương, trong khi cơ quan điều tra quân đội kết luận tự treo cổ và không khởi tố. Dù kết luận chính thức phủ nhận hành hung, dư luận và một số cựu quân nhân vẫn đặt dấu hỏi về tính minh bạch và khả năng bao che. Các vụ khác cũng liên tục xuất hiện: Nguyễn Văn Thiên (Gia Lai, 2021) ban đầu được thông báo đột quỵ, sau đó cơ quan chức năng phải thừa nhận bị đồng đội đánh chết và kết án năm người; Nguyễn Văn Hào (Ba Vì, 2023) tử vong với gãy xương sườn, gia đình khẳng định bị hành hung; gần đây nhất là Nguyễn Văn Nghiệp (Bắc Giang, 2025), người từng gọi điện về tố bị chỉ huy đánh đập trước khi qua đời, trong khi đơn vị kết luận do bệnh.

Những cái chết bất thường, lời tố cáo bị ức hiếp rồi kết luận tự nhiên hoặc tự tử lặp lại nhiều lần khiến niềm tin bị bào mòn. Nghĩa vụ bắt buộc thời bình, nếu không đi kèm đào tạo chuyên nghiệp, bảo vệ quyền lợi và kiểm soát bạo lực nội bộ, dễ biến thành gánh nặng cho thanh niên và nguồn lao động rẻ mạt cho hệ thống, thay vì xây dựng một đội quân tinh nhuệ thực sự.

Cre: Chân Trời Mới Media