u/AnthonieHeinsius

I struggled the most with a few things. First of all, it was difficult to decide whether England or the Polish-Lithuanian Commonwealth was more powerful in the early 17th century. The most difficult part for me, however, was the second half of the 18th century, particularly the placement of Austria, Prussia and Russia.

Keep in mind that this is about power projection on the European continent and not about power projection anywhere else in the world. That's why Spain and Portugal score lower than you might expect and also why Russia only strarts rising in the 18th century

I also don't view the Ottoman Empire as European power, but as a non-European power that held territory inside Europe. That's why I didn't rank them. (But you are free to discuss were they would be placed)

Na de Nederlandse invasie van Engeland in 1688 werd Willem III, die handig gebruikmaakte van de politieke onrust in het land, gekroond tot koning van Engeland en Schotland. Daarmee zette hij Jacobus II Stuart af. De invasie stond nauw samen met de oorlog tegen Frankrijk. Willem wilde voorkomen dat Engeland zich aan de zijde van Lodewijk XIV zou scharen en wilde de Engelse militaire en financiële middelen juist inzetten in de strijd tegen Frankrijk. Met de afzetting van Jacobus lukte dat. Engeland en Schotland werden snel onder controle gebracht en sloten zich aan bij de grote Europese coalitie tegen Frankrijk.

In Ierland brak echter verzet uit tegen Willem. Jacobus probeerde daar met Franse steun zijn troon te heroveren, waardoor Ierland een nieuw front werd in de oorlog. Willem zag de strijd in Ierland vooral als een vervelende afleiding van de veel belangrijkere strijd tegen Frankrijk op het Europese vasteland. Maar hij moest wel. Het Engelse parlement zou anders dwars gaan liggen bij het sturen van Engelse troepen naar het Europese continent. In 1690 schreef hij aan Maximiliaan II van Beieren:

>‘Ik vind het verschrikkelijk dat ik dit jaar zo weinig kan bijdragen aan de zaak van de bondgenoten en dat ik verplicht ben naar Ierland te gaan, waar ik als het ware ben afgesneden van de beschaafde wereld.’

De herinnering aan 1688 speelde ondertussen sterk door het hoofd van Jacobus. Hij wilde niet opnieuw zijn hoofdstad zonder slag of stoot opgeven en vreesde dat zijn leger uiteen zou vallen als hij bleef terugtrekken. Toen Willem oprukte naar Dublin, besloot Jacobus daarom uiteindelijk bij de rivier de Boyne stand te houden. Hij had daar een sterke positie, maar Willem beschikte over een aanzienlijk numeriek overwicht en kwalitatief betere troepen. Zijn leger bestond uit Engelsen, Hugenoten, Denen, Duitsers en ook een groot aantal Nederlanders. Vooral de Nederlandse infanterie gold in deze periode als een van de beste van West-Europa. In totaal beschikte Willem bij de Boyne over ongeveer 36.000 man, tegenover zo'n 23.500 soldaten onder Jacobus.

Een dag voor de slag ontsnapte Willem ternauwernood aan de dood. Terwijl hij de vijandelijke posities verkende, ketste een Jacobitische kanonskogel via de rivieroever omhoog en schampte zijn rechterschouder. Zijn kleding werd opengereten en hij raakte gewond, maar verder mankeerde hij weinig. Terwijl zijn wond werd verzorgd, mompelde Willem in het Nederlands dat ‘het niet dichterbij had moeten zijn’. Geruchten over zijn dood bereikten zelfs Frankrijk, waar op verschillende plaatsen spontaan feest werd gevierd.

De volgende dag stuurde Willem een groot deel van zijn leger op een omtrekkende beweging en begon met zijn overige troepen aan de oversteek van de rivier. Onder vijandelijke salvo's was dat een zware onderneming. Aan de overkant lanceerde de Ierse cavalerie een tegenaanval die een groot deel van de troepen terug de rivier in dreef. De bataljons van de Hollandse Garde, in Engeland bekend als de ‘Blue Guards’, hielden echter als enige stand. De Nederlandse elite-infanterie stond geïsoleerd aan de vijandelijke kant van de rivier, zonder natuurlijke obstakels die bescherming konden bieden tegen de vijandelijke cavalerie.

De gardisten vormden een carré, een gesloten infanterieformatie waarmee zij zich naar alle kanten tegen cavalerie konden verdedigen. Voor infanterie die voornamelijk met musketten was bewapend was dit in deze periode nog een relatief nieuwe tactiek en zo ver ik weet de eerste keer dat het door musketiers is toegepast. Dit was mede mogelijk geworden door de ontwikkeling van de bajonet. Hierdoor konden musketiers zichzelf tegen cavalerie verdedigen zonder afhankelijk te zijn van piekeniers, terwijl zij tegelijkertijd hun vuurkracht behielden.

Volgens een ooggetuige maakte Willem zich grote zorgen toen hij zijn gardisten geïsoleerd aan de overkant zag staan. Maar de Hollandse Garde bleef standhouden en vuurde gedisciplineerd per peloton, waardoor de Ierse ruiters uiteindelijk in grote wanorde moesten terugtrekken. Willem slaakte daarop een zucht van verlichting. De ooggetuige beschreef zijn reactie als volgt:

>‘Maar toen hij zag dat zij standhielden en per peloton vuurden, zodat de ruiters gedwongen werden zich in grote wanorde terug te trekken, slaakte hij een zucht van verlichting [...] en zei dat hij zijn Garde iets had zien doen wat hij in zijn leven nog nooit infanterie had zien doen.’

Door stand te houden verzekerden de Hollandse Gardes het bruggenhoofd en maakten zij het mogelijk voor de rest van Willems troepen om de rivier over te steken.

Jacobus moest zich terugtrekken en de slag was beslist. Ondanks de omvang van de legers waren de verliezen relatief beperkt: ongeveer 500 doden en gewonden aan Willems kant en zo'n 1.500 aan de zijde van Jacobus. Nederlandse troepen onder Hendrik van Nassau-Ouwerkerk rukten na de overwinning als eerste op naar Dublin en bezetten de Ierse hoofdstad. Jacobus zag geen toekomst meer in de strijd en vertrok kort daarna naar Frankrijk. Met de overwinning aan de Boyne kwam een groot deel van Ierland onder Willems controle, maar de oorlog was nog niet voorbij. Het zou nog een jaar duren voordat heel Ierland was onderworpen. Dat gebeurde pas nadat de Nederlandse generaal Godard van Reede-Ginkel in 1691 bij Aughrim een Frans-Iers leger versloeg in een bijzonder bloedige veldslag. Daarmee werd het belangrijkste verzet tegen Willems koningschap gebroken en konden de Engelse middelen steeds meer worden gericht op Willems belangrijkste doel: de oorlog tegen Frankrijk.

Context

In 1712, the War of the Spanish Succession was nearing its end. The Allies, the Dutch Republic, Great Britain and Austria, had won victories in Northern Italy, Germany and the Low Countries, while the French had been mainly successful in Spain. Despite the name of the war, Spain was not the most important front. The largest armies fought in the Low Countries, where the Allies first secured the Southern Netherlands as a Dutch buffer against France and then attempted to break through towards Paris.

This proved difficult. The French military engineer Sébastien Le Prestre de Vauban had constructed a double line of powerful fortresses protecting northern France. When the Allies reached this so-called ‘Iron Belt’ in 1707, their advance began to slow down. Every fortress had to be besieged separately.

Nevertheless, the Allies slowly advanced. In 1708, Lille, the strongest fortress in Europe, fell. Tournai and Mons followed in 1709, Douai, Béthune, Saint-Venant and Aire in 1710, and finally Bouchain in 1711.

In 1709 and 1710, the French were prepared to make major concessions. The Republic would receive an extensive barrier of fortresses in the Southern Netherlands and would even be allowed to add several French fortresses to it. To the astonishment of the French, the Dutch rejected this offer. The Dutch feared that their armies would have to be sent to Spain, leaving France free to attack the Southern Netherlands again. They therefore demanded that Louis XIV use his own troops to remove his grandson from the Spanish throne.

Louis was furious and firmly rejected the proposal. The English and Austrians were already demanding much, but he could not tolerate the arrogance of the Dutch ‘cheese merchants’. Voltaire later described Grand Pensionary Anthonie Heinsius as ‘a proud Spartan, proud that he had humiliated the Persian king’. That the Dutch demands were primarily motivated by fear of another French invasion was hardly understood in France.

And so the war continued.

The first line of fortresses had now been breached. If Arras or Cambrai fell, the road to Paris would be open and Louis XIV could be forced to his knees. The French, however, had positioned their army in a strong position between these cities. The Allies therefore decided to besiege Le Quesnoy first and then capture Landrecies. This too would open the road to Paris.

British betrayal

Then something unexpected happened. The British had secretly reached an understanding with the French. To the dismay of the Dutch, the British army was ordered to withdraw. The Tories had come to power in Great Britain in 1711. They considered the war too expensive and feared that the Dutch were becoming too powerful.

The old rivalry returned. The satirist Jonathan Swift shamelessly spread the lie that the Dutch were in ‘a condition to strike terror into us, with 50,000 veterans ready to invade us from the country which we have conquered for them’.

The British soldiers marched away under the eyes of their allies, many of them in tears. One historian, with the name Winston Churchill, described how ‘terrible scenes were witnessed of men breaking their muskets, tearing their hair and pouring out blasphemies and curses against the Queen and the Ministry who could subject them to that ordeal.’

The Dutch were furious. Some even wanted, despite knowing better, to take the British troops prisoner. The approximately 30,000 Danish and German troops in British service refused to leave, after which the Dutch paid their wages themselves so that they could remain. This, however, placed a heavy burden on the Republic’s already exhausted finances.

Denain

Nevertheless, the Allies stubbornly continued their campaign. Le Quesnoy fell, and the Dutch and Austrians then turned their attention to Landrecies.

But at the Battle of Denain, the French unexpectedly struck. They overwhelmed a Dutch force stationed at Denain. The Dutch-Austrian army was forced to retreat, and the French recovered an important part of their defensive line.

In Paris, people could scarcely believe it. France had been saved from disaster.

For the Republic, it became clear that a march on Paris was no longer possible. Eventually, it had to accept the Anglo-French peace negotiations. The Dutch received an extensive barrier of fortresses in the Austrian Netherlands. The original war aim had therefore been achieved.

But compared with what had previously been on the table, it felt like a meagre consolation. There would be no true revenge for 1672, the final years of the war had been for nothing, the Republic was financially exhausted, and it was primarily the British who had profited from the war. The Dutch lion had roared and shown its teeth one last time, but the animal had grown old. Although France no longer posed an existential threat for the time being, the eighteenth century would be the century in which the Republic slowly lost its status as a great power.

In the summer of 1812, Napoleon invaded Russia with the Grande Armée. Until then, Napoleon had defeated every enemy he had faced, but this campaign would end in one of the greatest military disasters in world history. After the burning of Moscow and the failure to secure a decisive peace, the retreat began in October. Hunger, disease, constant Russian attacks and the onset of winter caused the army to disintegrate. When the remnants of the Grande Armée reached the Berezina River at the end of November, tens of thousands of exhausted soldiers, camp followers and refugees attempted to escape across hastily constructed bridges while Russian armies closed in. There, one of the most chaotic and tragic episodes of the campaign unfolded.

The 22-year-old Dutch officer Jean François Dumonceau, who served with the Red Lancers of the Imperial Guard, described his crossing on the afternoon of 27 November in his memoirs:

>"Most of our corps has already crossed to the opposite bank, including the entire Imperial Guard, of which we form the rearguard. A few wagons are still crossing with us when suddenly a mob of stragglers arrives. They occupy the entire area and refuse to let us pass. Detachments of pontonniers and military police stationed at the entrance to the bridge struggle with the disorganised crowd in an attempt to keep the crossing orderly. The result is incessant shouting and terrible confusion. The stragglers continue to push forward until a chaotic mass of men, horses and wagons is crammed together at the approaches to the bridges. Many of the disorganised soldiers are pushed into the river. Similar dreadful scenes had already taken place before, but never on such a scale. Thousands of men from every army - soldiers, officers, even generals - try in utter confusion to force their way through the crowd. Most are dressed in miserable rags or the most ridiculous assortment of clothing. Covered in mud and vermin, they bear the unmistakable signs of the most terrible misery. Their faces have turned pale from hardship, blackened by fire and smoke, and disfigured by frostbite. Their eyes are dull and lifeless, while their long hair and beards give them a terrifying appearance. Among them are countless unfortunate men tormented by hunger, weakened by disease, and on the verge of collapse.

>So great is the crowd that we can hardly move forward. To force our way through we have no choice but to use violence. We draw our sabres, and everyone standing in our path is struck aside with the flat of the blade. We push our way through, pursued by the screams of a thousand voices.

>Once on the bridge we must all dismount and lead our horses one by one to avoid shocks and vibrations. We are barely above the water on a bridge made slippery by horse dung. There is no railing. The bridge constantly shakes and sways. Pontonniers, standing up to their armpits in the icy water, work ceaselessly to repair it. Among them are many Dutchmen, who greet us and help us by throwing broken carts, dead horses and other debris obstructing the crossing into the river. Once across we enter a marsh and repeatedly become stuck in the deep mud."

A day later the crossing was still not complete. Dumonceau described how the same scenes unfolded again, but on an even greater scale:

>"From the heights we occupy we look down, as if into an amphitheatre, upon the same scenes at the bridges as yesterday. Once again an immense crowd presses towards the crossings. It is complete chaos. No one can cross the bridges in any orderly fashion. The confusion is made even worse by carts and wagons descending from the plateau. On a nearby hill, Victor's IX Corps, forming our rearguard, fights the enemy successfully throughout the day. Our attention is constantly divided between the fighting there and the terrible spectacle at the bridges.

>At the bridges the Russians bombard the mass of people gathered there with a battery of cannons. From our vantage point it appears as a wildly surging crowd trying to escape the fire, moving from one bridge to another in the hope of crossing the river. Waves of people surge back and forth while the cannon fire tears enormous gaps into the terror-stricken mass. Under the pressure of the crowd one of the bridges collapses. Countless people fall into the water among the ice floes and disappear into the depths. Other unfortunates throw themselves into the river in an attempt to swim to safety. The constant wailing and the splintering of the wagons create an indescribable noise. It sounds like the roaring of a distant storm at sea and fills us with horror.

After the Berezina, weeks of hardship still lay ahead. Hunger, bitter cold and the constant threat of Russian attacks continued to decimate the survivors. Dumonceau narrowly escaped death on several occasions. Yet he survived the disastrous retreat. On 18 February 1813, he finally reached Paris, one of the few men from his corps to leave Russia alive.

Painting 1: The Dutch Zeven Provinciën

Painting 2: The French Soleil Royal

Painting 3: The American USS Constitution

Painting 4: The Spanish Santisima Trinidad

I consider figures like Michiel de Ruyter, Niels Juel, George Monck, Robert Blake, Maarten Tromp, and Anne Hilarion de Tourville to be severely underrated.

Horatio Nelson is often regarded as the greatest naval commander in European history, but I find De Ruyter's overall career even more impressive. He repeatedly defeated numerically superior Anglo-French fleets, fought successfully in every major Anglo-Dutch War of the 17th century, and carried out the Raid on the Medway.

Robert Blake and George Monck won many great naval battles and helped to create many of the institutional and tactical foundations of the Royal Navy.

Tourville was arguably France's greatest naval commander in history and Niels Juel and Maarten Tromp also deserve far more recognition. Juel secured Danish naval supremacy in the Scanian War with victories such as Køge Bay, while Tromp gave Spain one of it's worst naval defeats in 1639 at the Downs.

It just seems like a far more competative age as well, with great naval commanders on all sides

In 1658, the Swedish Empire was at the height of its power. That year, Copenhagen was besieged by Swedish troops, while the Swedish fleet blockaded the city by controlling the Sound. Denmark appeared to be on the verge of collapse.

The Dutch Republic decided to intervene in order to preserve the balance of power in Northern Europe and secure free access to the Baltic Sea, which was the Republic's most important trade route. On 7 October, a large Dutch fleet under the command of Admiral Obdam set sail, and on 29 October it reached the Swedish blockade fleet. After a fierce and bloody battle in the Sound, the Dutch succeeded in bringing reinforcements and supplies into the besieged capital. This intervention prevented the fall of Copenhagen and, with it, the disintegration of Denmark.

Painted by Frederik Christian Lund

In 1690, the Nine Years' War (1688–1697) was in full swing. Through his aggressive expansionist policies, Louis XIV had united a large European coalition against France. In 1688, William III of Orange had invaded England to prevent James II from turning it into a French ally and instead bring it into the Grand Alliance, alongside the Dutch Republic, Spain, the Holy Roman Empire and Savoy. On paper, this was an impressive coalition, but in practice it faced serious difficulties. William III was in Ireland with English and Dutch troops, suppressing the Jacobite uprising, which left limited English support available on the Continent. Spain was militarily and financially exhausted, while the Emperor was engaged in a major war against the Ottoman Empire. As a result, the defence of the Spanish Netherlands rested largely on the shoulders of the Dutch Republic and a handful of German allies.

The Allied army in the Low Countries was commanded by Waldeck, the experienced German field marshal who had worked closely with William III since 1672 and had played a key role in reforming the Dutch army. His reputation was formidable, particularly after his victory at Walcourt in 1689. At Fleurus, however, he faced one of the greatest generals of his age: the French Marshal Luxembourg. Waldeck commanded only around 30,000 men. Spanish support was negligible, and most of the English troops in the Low Countries were still inexperienced and remained in the garrisons. Luxembourg, by contrast, led approximately 40,000 soldiers and resolved to exploit his numerical superiority before Waldeck could receive reinforcements.

On 30 June 1690, Luxembourg crossed the River Sambre and took up position opposite the Allied army near Fleurus. Waldeck remained on the defensive, but Luxembourg executed a brilliant flanking manoeuvre, leading nearly half of his army around the Allied flank. By early afternoon, these troops suddenly appeared in Waldeck's rear. The Allied cavalry was soon driven from the field by the superior French horsemen, forcing Waldeck to desperately reorganise his battle line.

Amid the chaos, the Dutch infantry stood firm. Thanks to the military reforms of the previous decades, it was regarded as the finest infantry in Europe. The battalions formed large squares and withstood repeated French attacks from every direction. Whenever French cavalry came too close, they were repulsed by devastating volleys of musket fire. The French infantry also failed to break these formations and was repeatedly forced to withdraw after suffering heavy casualties.

Luxembourg eventually ordered six cannon to open fire at close range on one of the Dutch squares. Every shot tore four to six men from the ranks, yet each time the soldiers calmly closed the gaps. Luxembourg later wrote with admiration that whenever an entire rank had been swept away, "these men closed up again as if nothing had happened." The slaughter became so terrible that one of Luxembourg's aides-de-camp could no longer bear to watch. With the marshal's permission, he rode forward and demanded that the Dutch infantry surrender, pointing out that they were completely surrounded, that further resistance was hopeless and that Luxembourg would spare them. The Dutch replied simply and without hesitation: "Be gone. We want nothing, and we are strong enough to defend ourselves."

Despite this stubborn resistance, the battle was lost. Waldeck ordered an organised withdrawal. The rearguard, consisting largely of Dutch battalions, repeatedly halted, turned to face the enemy, and fired volleys to allow the rest of the army to escape. After six hours of fighting, the battle was over. Around 7,000 Allied soldiers had been killed or wounded, while several thousand more were taken prisoner. The French had also suffered heavily, with an estimated 7,000 killed or wounded.

The French made extensive use of their prisoners. German captives were sent to Catalonia to fight against Spain, Walloons were transferred to the German theatre, and Dutch soldiers were sent to Savoy. Many, however, managed to escape and eventually returned to Allied territory.

Although Fleurus was a clear tactical victory for France, it yielded little strategic benefit. Luxembourg's army was too exhausted to immediately undertake major sieges, while Waldeck's forces were soon reinforced by troops from Brandenburg, Hanover and Liège. Luxembourg himself acknowledged the exceptional quality of the Dutch infantry, declaring that it had fought even better than the famous Spanish infantry at Rocroi (where he had served under Condé in 1643), and that he would remember their courage for the rest of his life. Louis XIV drew a clear lesson from the battle, advising Luxembourg to avoid direct infantry engagements with the Dutch in 1691, as they were extraordinarily costly and rarely produced a decisive advantage.

Hoewel Nederland aan het begin van de achttiende eeuw nog tot de Europese grootmachten behoorde, was daar rond 1800 weinig meer van over. Frankrijk had van de Bataafse Republiek een satellietstaat gemaakt en tijdens de Napoleontische oorlogen waren de Nederlandse koloniale bezittingen in Britse handen gevallen. Na de nederlaag van Napoleon werd het Koninkrijk der Nederlanden opgericht waar België en Luxemburg aan werden toegevoegd. En hoewel de Britten een paar Nederlandse kolonies in bezit hielden, zoals de Kaap kolonie in Zuid-Afrika en Ceylon, het huidige Sri Lanka, kreeg Nederland zijn bezittingen in de Indonesische archipel terug.

Maar het koloniale gezag was verzwakt. Op Java groeide de onvrede al snel over de steeds verdergaande Nederlandse inmenging in de Javaanse vorstendommen, de stijgende belastingen en de aantasting van traditionele machtsverhoudingen. De directe aanleiding voor de opstand kwam in 1825, toen de Nederlanders een weg lieten aanleggen over grond die voor prins Diponegoro van grote religieuze betekenis was. Diponegoro riep daarop de heilige oorlog uit tegen de Nederlanders en wist binnen korte tijd een groot deel van Midden- en Oost-Java achter zich te krijgen.

De Nederlanders werden verrast door de omvang van de opstand. Nederlandse garnizoenen werden aangevallen, verbindingswegen afgesneden en colonnes herhaaldelijk in hinderlagen gelokt. Diponegoro vermeed grote veldslagen en voerde een succesvolle guerrillaoorlog, waarbij hij eerst kon rekenen op brede steun van de Javaanse bevolking. Niet alleen edelen en religieuze leiders, maar ook duizenden boeren sloten zich bij zijn strijd aan. Binnen enkele maanden beheersten de opstandelingen een groot deel van het Javaanse binnenland en leek het Nederlandse gezag op instorten te staan.

Luitenant-generaal Hendrik Merkus de Kock, die gedurende de oorlog het bevel voerde over de Nederlandse troepen, zag in dat Diponegoro niet op een traditionele manier verslagen kon worden. In plaats van hem eindeloos door het binnenland te achtervolgen, liet hij honderden kleine forten (bentengs) bouwen die met elkaar werden verbonden door goed bewaakte wegen. Vanuit deze versterkte posten rukten Nederlandse colonnes steeds verder op en werd het gebied onder controle gebracht. Stap voor stap werd Diponegoro's bewegingsvrijheid ingeperkt, raakte hij zijn bevoorrading kwijt en verloor hij steeds meer belangrijke bondgenoten. Uiteindelijk werd de opstand hierdoor langzaam maar onvermijdelijk gebroken.

In maart 1830, toen er nog een handjevol supporters van Diponegoro over waren, nodigde De Kock Diponegoro uit voor onderhandelingen in Magelang. Tijdens het gesprek liet hij de Javaanse leider echter arresteren. Diponegoro werd verbannen en bracht de rest van zijn leven in gevangenschap door. Met zijn gevangenneming kwam een einde aan de Javaoorlog, hoewel op verschillende plaatsen nog enige tijd verzet bleef bestaan.

De oorlog was één de dodelijkste uit de Nederlandse koloniale geschiedenis. Naar schatting kwamen meer dan 200.000 Javaanse burgers om het leven door oorlogsgeweld, ziekte en honger. 20,000 soldaten van Diponegro kwamen om in de gevechten, naast ongeveer 15.000 militairen aan de zijde van Nederlands en de lokale bondgenoten (Veel soldaten in het Nederlandse leger werden lokaal gerekruteerd). Diponegoro wordt in Indonesië vandaag de dag gezien als een nationale held maar voor Nederland was de overwinning beslissend. De macht van de Javaanse vorsten werd gebroken en het koloniale bestuur kreeg bijna de volledige controle over Java.

Hoewel het conflict, samen met de Belgische Revolutie die in 1830 uitbrak, de staat in grote financiële problemen bracht, voerde de gouverneur-generaal Johannes van den Bosch kort daarna het Cultuurstelsel in op Java, waarmee het eiland uitgroeide tot de belangrijkste inkomstenbron van de Nederlandse staat.

Hier is een lijstje van Nederlandse militaire leiders om inspiratie uit op te doen:

• Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg
• David Hendrik Chassé
• Joos de Moor
• Menno van Coehoorn
• Simon Spoor
• Stadhouder Willem III
• Jan Pieterszoon Coen
• Hendrik van Nassau-Ouwerkerk
• Philips van Almonde
• Koning Willem II
• Godard van Reede-Ginkel
• Frederik Hendrik van Oranje
• Hans Willem van Aylva
• Cornelis Tromp
• Rijcklof van Goens
• Michiel de Ruyter
• Piet Hein
• Louis de Boisot
• Frederik Johan van Baer
• Joannes Benedictus van Heutsz
• Maurits van Oranje
• Willem Joseph van Ghent
• Hendrik Merkus de Kock
• Maarten Tromp
• Koning Willem I
• Groote Wierd
• Cornelis Evertsen de Jongste
• Stadhouder Willem I
• Conrad Helfrich
• Witte de With
• Maarten van Rossum

In november 1688 was een nieuwe grote oorlog op het Europese continent vrijwel onvermijdelijk geworden. Lodewijk XIV van Frankrijk had zijn legers Duitsland ingestuurd, een garnizoen in Keulen gelegd en zijn vloot naar de Middellandse Zee gezonden om druk uit te oefenen op de paus. De Republiek had deze ontwikkeling zien aankomen. Het Staatse leger was uitgebreid en een grote oorlogsvloot opgebouwd. Het leek slechts een kwestie van tijd voordat ook de Republiek opnieuw in de oorlog zou worden meegesleept.

Het levensdoel van stadhouder Willem III was het beteugelen van de expansiedrift van Lodewijk XIV. Toch was de grote vloot die hij van de Staten-Generaal had gekregen niet bestemd voor een aanval op Frankrijk, maar voor een preventieve expeditie naar Engeland. Waarom? Dat had alles te maken met het trauma van het Rampjaar 1672, toen Frankrijk samen met Engeland de Republiek had aangevallen. Dat de Republiek die catastrofe had overleefd, was grotendeels te danken geweest aan de Hollandse Waterlinie en het genie van Michiel de Ruyter.

Nu een nieuwe oorlog met Frankrijk onafwendbaar leek, leefde in de Republiek de reële angst dat Jacobus II, de koning van Engeland, zich opnieuw met Lodewijk XIV zou verbinden. Hoewel Frankrijk veruit de machtigste staat van Europa was, zag Jacobus de Republiek nog altijd als Engelands belangrijkste economische rivaal. Bovendien was hij, net als Lodewijk XIV, katholiek. Dat maakte hem echter impopulair bij zijn overwegend protestantse onderdanen.

Mary Stuart, de vrouw van Willem en dochter van Jacobus, was protestants en de officiële erfgenaam van de troon. Dat vooruitzicht weerhield veel Engelsen van openlijke opstand. Maar toen Jacobus in juni 1688 een zoon kreeg en daarmee een katholieke opvolging verzekerd leek, greep Willem III zijn kans. Hij wist een uitnodiging te regelen van zeven Engelse politici om de vrijheden van de protestanten te beschermen (niet om koning te worden). Hoewel deze "Immortal Seven" zeker niet representatief waren voor de gehele Engelse bevolking, verschafte hun uitnodiging Willem een belangrijk propagandamiddel. Daarnaast stond hij al geruime tijd in contact met ontevreden Engelse officieren en edelen.

Op 11 november 1688 vertrok de invasievloot. Zij bestond uit 49 oorlogsschepen en meer dan 400 transportschepen, waarmee ongeveer 36.000 man werden vervoerd, onder wie 16.000 soldaten. Daarmee was de vloot aanzienlijk groter dan de Spaanse Armada die 100 jaar eerder Engeland probeerde te veroveren. Het was een indrukwekkend schouwspel. Toen de vloot langs Dover en Calais voer, verzamelden zich aan beide zijden van het Kanaal duizenden toeschouwers om de enorme Nederlandse Armada voorbij te zien trekken. Een Franse protestant die na de herroeping van het Edict van Nantes naar de Republiek was gevlucht en in Willems leger diende, schreef:

>"Ik moet bekennen dat ik ons ondankbare vaderland niet zonder ontroering kon aanschouwen, noch zonder te denken aan de banden die mij daar verbonden met mijn talrijke familie die er was achtergebleven. Maar aangezien onze vloot niet was uitgevaren om hun bevrijding te bewerkstelligen en wij Engeland dichter voor ons zagen liggen, moesten al onze gedachten zich op dat land richten."

Ondanks de herfststormen bereikte de vloot veilig Torbay. De Engelse vloot was er niet in geslaagd haar te onderscheppen. Willems leger, door Jacobus' eigen gezant omschreven als het beste leger van Europa, ging aan land en bezette na een zware mars de stad Exeter. De slechte wegen, de modder en de vrieskou maakten de tocht zwaar; veel Nederlandse soldaten verlangden terug naar huis.

Jacobus concentreerde zijn leger vervolgens bij Salisbury om de weg naar Londen af te sluiten. Hoewel hij op papier ongeveer 30.000 soldaten tot zijn beschikking had en Willem daarmee numeriek overtrof, waren zijn troepen verspreid over het koninkrijk omdat hij niet wist waar de invasie zou plaatsvinden. Door de slechte wegen en het weer wist hij uiteindelijk slechts ongeveer 19.000 man bij Salisbury samen te brengen. Bovendien waren veel van deze troepen slecht getraind, onvoldoende uitgerust en weinig gedisciplineerd.

Toch was Jacobus, net als Willem, een ervaren en persoonlijk moedige legeraanvoerder. Het was dan ook niet een gebrek aan militaire moed dat hem brak, maar het uitblijven van brede steun onder de Engelse bevolking en het overlopen van verschillende officieren naar Willem. Hoewel er nog geen massale volksopstand uitbrak en de deserties binnen zijn leger aanvankelijk beperkt bleven, begon Jacobus het vertrouwen in een goede afloop te verliezen. Toen hij bovendien werd geplaagd door hevige bloedneuzen, raakte hij ervan overtuigd dat God zich tegen hem had gekeerd. Hij gaf bevel zich terug te trekken en gaf daarmee het strategische initiatief uit handen. Hiermee gaf hij de boodschap dat hij de strijd opgaf. De Britse historicus John Childs legde de schuld vooral bij Jacobus zelf:

>'the active political conspiracy amongst the military, although highly significant and perhaps the crucial event in enabling William to land unopposed and to seize the political initiative, was confined to a handful of officers and hardly any common soldiers. The vast majority of the army stayed loyal to their sovereign and it was the king who, in a state of mental and physical collapse, let down his own army'

Steeds meer opportunistische Engelse edelen en officieren kozen nu openlijk de zijde van Willem. Toen Jacobus uiteindelijk besloot naar Frankrijk te vluchten uit angst hetzelfde lot te ondergaan als zijn vader Karel I, die in 1649 was onthoofd, viel zijn leger uiteen.

Willem III kon daarop vrijwel zonder tegenstand Londen binnentrekken. De Hollandse Gardes bezetten Whitehall Palace, St James's Palace en Somerset House, terwijl de overige Nederlandse regimenten in en rond de hoofdstad werden gelegerd. Het straatbeeld van Londen was ingrijpend veranderd. Eind januari schreef Sir John Reresby, die enige tijd buiten de hoofdstad was geweest, verbaasd:

>'When I arrived, I found London much changed. The streets were filled with ill-looking and ill-habited Dutch and other strangers of the Prince's army.’

Vervolgens verraste Willem zelfs zijn Engelse medestanders door duidelijk te maken dat hij de kroon eiste en ook dat Engeland zich aansloot bij de strijd tegen Frankrijk.

Het duurde niet lang voordat het parlement Willem en zijn vrouw Mary gezamenlijk de kroon aanbood. Al in het voorjaar van 1689 werden de eerste Engelse troepen naar de Republiek gestuurd om deel te nemen aan de oorlog tegen Frankrijk.

Met deze meesterlijke militaire expeditie en succesvolle politieke interventie had Willem III ervoor gezorgd dat de Republiek niet opnieuw alleen tegenover Lodewijk XIV kwam te staan. In plaats daarvan beschikte hij nu over de middelen van Engeland. De Nederlands-Engelse alliantie die hieruit voortkwam zou de basis vormen voor de strijd tegen Frankrijk gedurende de rest van de Negenjarige Oorlog en de Spaanse Successieoorlog.