After three bloody Anglo-Dutch Wars, the two old rivals suddenly found themselves allies from 1689 onwards. Under King-Stadtholder William III, their fleets fought together against France, which under Louis XIV had developed into a formidable naval power. In the early years of the war, the French fleet was the largest in Europe, meaning that only together did the English and Dutch possess a numerical advantage. Initially, the French were successful. In 1690, they inflicted a severe defeat on the combined fleet at Beachy Head. Two years later, however, the tide turned. At Barfleur and La Hogue, the French fleet was defeated and a considerable number of its largest warships were lost. The French attempt to defeat the Allied fleet outright and enable an invasion of England had thereby failed.

Although the superiority of the combined Anglo-Dutch fleet had now been demonstrated, France was far from defeated at sea. The French increasingly turned to the guerre de course: attacking English and Dutch merchant shipping. In 1693, Admiral Tourville once again assembled a large fleet. His orders were clear: he was to avoid battle with the full Allied fleet, but if the enormous merchant convoy sailing for the Mediterranean was protected only by a smaller squadron, he was to strike.

That was exactly what happened. Around 400 merchantmen set sail under the protection of the Anglo-Dutch main fleet, which consisted of 76 large warships. The Allies, however, mistakenly believed that Tourville was still at Brest. After the main fleet turned back, the convoy continued under Vice-Admiral George Rooke and the Dutch Rear-Admiral Philips van der Goes, who had only sixteen warships at their disposal. Tourville, meanwhile, had sailed south with around seventy warships and was waiting for them off the Portuguese coast.

On 27 June, the convoy sailed into the trap off Lagos. As more and more French sails appeared on the horizon, Rooke and Van der Goes realised that fighting the French main fleet was hopeless. The merchantmen were ordered to scatter and make for safe harbours, while the warships withdrew. At the rear were two Dutch 64-gun ships: the Zeeland, commanded by Captain Philips Schrijver, and the Wapen van Medemblik, commanded by Captain Jan van der Poel.

When the French vanguard caught up with them, Schrijver and Van der Poel decided to sacrifice their ships. They turned towards the coast, drawing the pursuing French away from the fleeing convoy. The Zeeland initially managed to beat off the 66-gun Ardent, after which Admiral Gabaret joined the fight aboard the 92-gun Victorieux. Meanwhile, the Wapen van Medemblik took on the 100-gun Dauphin Royal. Eventually, around ten French warships descended upon the two Dutch ships.

After about an hour and a half, both heavily battered ships were forced to surrender, but their plan had worked. They had held up the French vanguard and given the remaining warships and much of the convoy time to escape. Rooke later called their manoeuvre “one of the best judged things I ever saw in action.” The French were equally impressed. When Schrijver was brought before Tourville as a prisoner, the French admiral embraced him and asked “whether he was a devil or a man,” saying that he had never seen anyone fight like that before.

Lagos nevertheless remained a severe Allied defeat. Almost 100 valuable merchantmen were captured or destroyed, causing an economic disaster. Three Dutch warships were also lost. The Anglo-Dutch main fleet subsequently attempted to intercept Tourville. The Dutch admiral Philips van Almonde wanted to sail south immediately, but the English ships were not ready and first had to be resupplied. By the time the Allied fleet finally put to sea again, the opportunity had passed. Tourville avoided a major fleet action and sailed into the Mediterranean.

The French decision to focus on commerce warfare clearly paid off that year. In 1693, the French inflicted more damage on English and Dutch merchant shipping than they had in the earlier years when their fleet had openly contested command of the sea. Yet the strategy also had a serious drawback. While French warships and privateers preyed on enemy commerce, the Anglo-Dutch fleets controlled the principal sea routes, bringing French overseas trade almost to a standstill. This became particularly painful when France suffered severe food shortages later that year: just when grain imports by sea were desperately needed, its own merchant shipping had largely been paralysed.

The English and Dutch fleets had repeatedly fought each other with great intensity during the seventeenth century. After William III became King of England, however, these former enemies had to cooperate against France. Louis XIV had built up a powerful navy during the 1670s and 1680s under capable officers. On paper, it was the largest and most powerful fleet in Europe when the Nine Years’ War broke out in 1688.

The combined Anglo-Dutch fleet was ultimately larger, but cooperation was initially difficult. Memories of the Anglo-Dutch Wars were still fresh, and the Dutch were unhappy about having to serve under English admirals. William III had deliberately arranged it this way: the English army was, after all, commanded by his Dutch officers and confidants, and he did not want to antagonise the English any further.

Success initially lay with the French. At Bévéziers (Beachy Head), the French inflicted a heavy defeat on the Anglo-Dutch fleet. Although the victory was not decisive, it demonstrated that the French navy would be a formidable opponent.

In early 1692, James II, the deposed English king, was at Cherbourg, where he was preparing an invasion of England with French support. On 17 May, the French fleet sailed from Brest with the aim of defeating the English fleet, unaware that the English and Dutch fleets had already joined forces earlier that year. Off Cape Barfleur, it was attacked by a superior Anglo-Dutch fleet under Admiral Russell. The Dutch contingent formed the vanguard and was commanded by the experienced Philips van Almonde.

The French admiral Tourville realised that retreat would have been the wiser course, but Louis XIV’s orders to seek battle were so explicit that he did not dare ignore them. After a day of fierce fighting, the French fleet managed to disengage, but several days later the Allies destroyed part of the fleet at Cherbourg, including the 104-gun flagship Soleil Royal. On 23 and 24 May, James II watched as another twelve French ships and most of his transports were destroyed at La Hogue. With them disappeared any realistic hope of regaining his throne.

Tourville had fought bravely with a fleet only half the size of his Anglo-Dutch opponent and while hampered by fog, but the outcome was nevertheless a severe defeat. Winston Churchill later wrote of the victory that “it broke decisively for the whole of the wars of William and Anne all French pretensions to supremacy at sea. It was the Trafalgar of the seventeenth century.” Although the effect of the defeat is debated, it is clear that after Barfleur the French increasingly turned away from regular actions and instead to the guerre de course: attacks on the merchant shipping of the maritime powers.

This painting is by Ludolf Bakhuysen. At the centre is Tourville’s flagship, the Soleil Royal, shown just left of centre and seen from astern on her starboard quarter, engaged with the Allied flagship Britannia on her starboard side. Both fleets are sailing before the wind. The artist, however, ignores the fog and incorrectly suggests good visibility.

Behind the Soleil Royal, which is firing her stern guns, is the flagship Casteel Medenblick of Vice-Admiral-General Van Callenburgh, with another Dutch ship close on her port side also giving chase. More Dutch ships can be seen behind them, with an English yacht in the centre tacking into the wind. In the left foreground, a French ship is sinking, while boats and barges can be seen to the right. At the far right in the foreground, the wreck of a burnt-out ship is still smouldering.

Op 23 september 1830 probeerden Nederlandse troepen tijdens de Belgische Revolutie Brussel weer onder regeringsgezag te brengen. Prins Frederik rukte die ochtend met ongeveer 10.000 man en 26 kanonnen op naar de stad. Onder hen bevond zich majoor Carel Frederik Krahmer de Bichin, een ervaren artillerieofficier die vijftien jaar eerder bij Waterloo had gevochten. Daar had zijn batterij een belangrijke rol gespeeld in het afslaan van de laatste aanval van Napoleons Keizerlijke Garde. In Brussel voerde hij twee lichte kanonnen aan die tegenover het Hôtel Bellevue werden opgesteld, bij de toegang tot het Koningsplein.

De positie bleek bijzonder kwetsbaar. Vanuit de huizen in de Koningsstraat en vanaf een verhoogd terras werden de artilleristen van voren en in de flank beschoten. Van de achttien onderofficieren en manschappen bij de stukken raakten er dertien gewond en werden alle trekpaarden getroffen.

Krahmer bleef desondanks bij zijn geschut. Toen zoveel van zijn kanonniers waren uitgeschakeld, besloot hij om zelf een van de stukken te bedienen. Op dat moment werd hij door twee geweerkogels getroffen. Twee kanonniers droegen de stervende majoor naar het Koninklijk Paleis, waar hij kort daarna overleed. De opstandelingen probeerden vervolgens de vrijwel verlaten kanonnen buit te maken, maar tweede luitenant Willem Arie Sodenkamp wist hen met zijn laatste twee schoten terug te slaan. Het Koningsplein bleef echter in handen van de opstandelingen.

De gevechten duurden nog drie dagen voort. Op 26 september concludeerde prins Frederik dat het herstel van het regeringsgezag niet langer haalbaar was en besloot hij de operatie af te breken. Die nacht kregen de troepen bevel zich terug te trekken; om drie uur in de ochtend van 27 september hadden de laatste Nederlandse troepen Brussel verlaten. Daarmee was de poging om de opstand in Brussel militair neer te slaan mislukt.

De aanloop

In 1709 was de Spaanse Successieoorlog al acht jaar bezig en stond Frankrijk zwaar onder druk. De geallieerden hadden grote delen van de Zuidelijke Nederlanden veroverd, terwijl Frankrijk werd geteisterd door financiële problemen, hongersnood en de gevolgen van een uitzonderlijk strenge winter. Lodewijk XIV had daarom geprobeerd vrede te sluiten, maar de onderhandelingen waren in de zomer stukgelopen. Tegen de zin van beide partijen ging de oorlog ging verder.

Het geallieerde leger onder Marlborough, prins Eugenius van Savoye en Graaf Tilly veroverde daarop Doornik en begon met de omsingeling van Bergen. Om de stad te redden stuurde Lodewijk XIV maarschalk Villars met ongeveer 75.000 man naar het gebied. Begin september kwamen beide legers bij het dorp Malplaquet tegenover elkaar te staan. De ongeveer 86.000 geallieerden konden het beleg van Bergen alleen veilig voortzetten als zij Villars uit zijn positie verdreven. En misschien zou een grote overwinning de Fransen wel dwingen tot vrede.

Toch werd niet onmiddellijk gevochten. Op 9 september stonden de legers tegenover elkaar, maar de geallieerde aanval werd pas voor 11 september gepland. Villars gebruikte die tijd om zijn leger diep in te graven en zijn positie in een soort veldvesting te veranderen.

De ontmoeting

Terwijl beide legers op elkaar wachtten, deed zich op 10 september iets merkwaardigs voor. Er verspreidde zich een gerucht dat er vrede was gesloten. Hoe de ontmoeting precies begon, is niet helemaal duidelijk. Aan Franse zijde was luitenant-generaal Albergotti erbij betrokken, terwijl aan geallieerde zijde onder anderen prins Frederik van Hessen-Kassel (de bevelhebber van de Nederlandse cavalerie), de keurprins van Brandenburg en de Britse generaal Cadogan deelnamen aan de gesprekken. Hoewel Albergotti aanvankelijk slechts door enkele mannen begeleid wilde worden, kwamen al snel honderden officieren uit hun stellingen. Vervolgens verspreidde de verbroedering zich ook onder de gewone soldaten.

Duizenden mannen verlieten hun posities en ontmoetten elkaar op de vlakte tussen beide legers. Officieren voerden geanimeerde gesprekken in het Frans, terwijl gewone soldaten samen op zoek gingen naar bosbessen en bonen. De Franse officier De Quincy beschreef de merkwaardige ontmoeting later:

>‘Men raakte er in beide legers van overtuigd dat de vrede gesloten was. Een algemene vreugde verspreidde zich al snel door beide kampen; wij omhelsden elkaar, zowel de vijandelijke officieren als wijzelf. De geallieerde soldaten brachten brood naar onze mannen, die daar grote behoefte aan hadden, want zij hadden al drie dagen niets ontvangen. De Franse soldaten gaven hun brandewijn.

Wie het initiatief had genomen, bleef zelfs voor tijdgenoten onduidelijk. Volgens sommige verhalen had Albergotti uit eigen beweging een officier naar de geallieerden gestuurd om gesprekken aan te knopen. Andere bronnen beweerden juist dat de geallieerden hem hadden benaderd en dat Albergotti, mogelijk in de oprechte hoop dat er over vrede kon worden gesproken, daarop was ingegaan.

Er deed echter ook een minder onschuldig verhaal de ronde. Volgens onder anderen hadden de geallieerden de ontmoeting bewust uitgelokt. Officieren zouden zich rond de Franse stellingen hebben begeven, gesprekken hebben aangeknoopt en vervolgens de gelegenheid hebben gebruikt om de Franse verdedigingswerken te bekijken en geschikte plaatsen voor hun kanonnen en aanvallen te zoeken. Daarvoor bestaat echter geen bewijs. De massale verbroedering lijkt vooral te laten zien hoe groot het verlangen naar vrede na acht jaar oorlog onder officieren en soldaten aan beide kanten was.

Er wordt toch gevochten

De ontmoeting duurde waarschijnlijk niet veel langer dan een uur. Toen de Franse opperbevelhebber Villars hoorde wat er op zijn linkervleugel gebeurde, was hij woedend. Hij beval zijn soldaten onmiddellijk naar hun posten terug te keren en liet de geallieerde officieren waarschuwen dat hij op hen zou laten schieten als zij niet vertrokken. Enkele nieuwsgierigen die te lang bleven rondhangen, werden daadwerkelijk met musketvuur verjaagd.

Daarmee was de korte vrede tussen de twee legers alweer voorbij. Diezelfde nacht werd duidelijk dat de volgende dag juist het tegenovergestelde zou brengen. Geallieerde deserteurs meldden dat er in het geallieerde kamp een grote krijgsraad was gehouden en dat Marlborough en Eugenius de volgende ochtend zouden aanvallen. Aan Franse zijde bereidden Villars en Boufflers hun mannen voor om hen op te wachten.

Op 11 september 1709 gingen de geallieerden bij het aanbreken van de dag tot de aanval over. Wat volgde was de bloedigste veldslag van de achttiende eeuw. Ongeveer 35.000 mannen werden gedood of gewond voordat de Fransen zich uiteindelijk ordelijk van het slagveld terugtrokken. De geallieerden hadden gewonnen, maar tegen een verschrikkelijke prijs. Vrede had het niet dichterbij gebracht, en die werd pas gesloten in 1713.

Malplaquet was mogelijk de bloedigste veldslag van de achttiende eeuw in Europa. Met ongeveer 10.000 doden en gewonden in alleen al het Nederlandse leger was het bovendien vrijwel zeker de bloedigste slag uit de Nederlandse krijgsgeschiedenis.

In 1658 stond het Zweedse koninkrijk op het hoogtepunt van zijn macht. Koning Karel X Gustaaf had Denemarken het jaar daarvoor aangevallen en was in de winter van 1658 met zijn leger over de bevroren zeestraten naar de Deense eilanden getrokken. Denemarken werd gedwongen grote gebieden af te staan, maar enkele maanden later hervatte Karel Gustaaf onverwacht de oorlog. Ditmaal wilde hij zijn tegenstander definitief uitschakelen. Zweedse troepen landden op Seeland en sloegen het beleg voor Kopenhagen, terwijl de Zweedse vloot de toegang tot de stad via de Sont probeerde af te sluiten. De Deense hoofdstad hield stand, maar raakte steeds verder geïsoleerd. Als Kopenhagen viel, dreigde Denemarken als zelfstandige macht ten onder te gaan.

Voor de Republiek was dat onaanvaardbaar. Een Zweeds overwicht rond de Sont bedreigde zowel het machtsevenwicht in Noord-Europa als de Nederlandse handel met het Oostzeegebied, die van levensbelang was voor de Republiek. Op 7 oktober voer daarom een grote Nederlandse vloot onder admiraal Jacob van Wassenaer Obdam uit om Kopenhagen te ontzetten. Op 29 oktober ontmoette zij de Zweedse blokkadevloot in de Sont. Er volgde een moorddadig gevecht, waarbij de Nederlanders zich een weg door de Zweedse vloot vochten. De blokkade werd doorbroken en Nederlandse soldaten, voedsel en andere voorraden konden Kopenhagen bereiken. De Zweden waren gedwongen het beleg op te geven. De onmiddellijke dreiging was daarmee afgewend, maar de oorlog was nog lang niet voorbij.

Michiel de Ruyter had deze eerste Nederlandse interventie niet meegemaakt. Terwijl Obdam naar de Sont voer, bevond hij zich duizenden kilometers zuidelijker voor de kust van Portugal. Daar blokkeerde hij met een Nederlands eskader Lissabon om Portugal onder druk te zetten na Nederlandse verliezen in Brazilië. Pas in 1659 werd hij naar het noorden geroepen om deel te nemen aan de strijd tegen Zweden. De Denen hadden uitdrukkelijk om zijn komst gevraagd en De Ruyter zou een belangrijke rol spelen in het verdere verloop van de oorlog.

Een van zijn belangrijkste wapenfeiten was de herovering van het eiland Funen, dat nog altijd door een Zweeds leger bezet werd. In het najaar van 1659 ondersteunde de Nederlandse vloot de landing van een geallieerd leger bij Kerteminde. De operatie kwam aanvankelijk maar langzaam op gang. Toen de eerste landingssloepen met Deense soldaten vlak voor de kust aan de grond liepen, verloor De Ruyter zijn geduld. Gekleed ‘als een bootsgezel’ sprong hij zelf in een sloep met vier roeiers en gaf het voorbeeld. Terwijl Zweedse ruiters het vuur openden, riep hij de soldaten toe: ‘Val aan, mannen, val aan, of gij zult allemaal vermoord worden!’ Zijn sloep behoorde tot de eersten die de kust bereikten, hoewel twee mannen naast hem tijdens de landing werden gedood.

Zijn voorbeeld had het gewenste effect. Nederlandse soldaten sprongen vanuit hun sloepen overboord en waadden naar de kust. Na een ‘furieus’ handgemeen braken de Zweedse verdedigers en vluchtten zij in de richting van Odense en Nyborg. Tijdens hun terugtocht probeerden zij nog tevergeefs Kerteminde in brand te steken. Uiteindelijk werd het Zweedse leger bij Nyborg verslagen en werden de overgebleven troepen gedwongen zich over te geven. Funen was daarmee weer in Deense handen.

De Deense koning Frederik III was De Ruyter bijzonder dankbaar. Op 20 december 1659 werd de Nederlandse admiraal aan het hof ontvangen. De koning schonk hem een kostbare gouden ketting met een gouden medaille waarop zijn portret stond, omringd door edelstenen. De koningin hing de ketting persoonlijk om De Ruyters hals. Maar zijn werk in Denemarken was nog niet afgelopen. Ook in 1660 bleef hij met de Nederlandse vloot druk uitoefenen op Zweden. Bij Landskrona sloot hij Zweedse oorlogsschepen in en hielp daarmee de Zweden ertoe te bewegen vrede te sluiten. De plotselinge dood van Karel X Gustaaf in februari maakte een einde aan de laatste Zweedse hoop om de oorlog alsnog in hun voordeel te beslissen.

In mei 1660 werd uiteindelijk de Vrede van Kopenhagen gesloten. Denemarken had de oorlog overleefd en bleef een zelfstandige macht, terwijl de Republiek haar vrije toegang tot de Oostzee had veiliggesteld en voorkwam dat één mogendheid de Sont volledig beheerste. De Nederlandse interventie had daarmee haar belangrijkste doelen bereikt.

Voor zijn vertrek wilde Frederik III De Ruyter nog eenmaal persoonlijk belonen voor zijn aandeel in de strijd. Op 12 augustus 1660 verhief hij hem in de erfelijke Deense adelstand. Aan deze verheffing was bovendien een jaarlijks pensioen verbonden van 2000 gulden. Een dag later nam De Ruyter persoonlijk afscheid van de koning en vertrok hij naar de Republiek.

Deze vaak vergeten missie van Michiel de Ruyter vond plaats voor de Tweede (1664-1667) en Derde (1672-1674) Engelse Oorlogen. De Ruyter was dus lang voor die oorlogen al enorm bekend in Europa.

Claude Frédéric Tilly werd in 1648 geboren in Brussel. De broer van zijn grootvader was de beroemde veldheer die tijdens de Dertigjarige Oorlog grote successen had geboekt in dienst van de keizer van het Heilige Roomse Rijk. Ook Claude Tilly zou een roemruchte militaire carrière tegemoetgaan. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat hij een kerkelijke loopbaan zou volgen, maar de jonge edelman voelde meer voor het leger. Toen Frankrijk in 1667 de Spaanse Nederlanden binnenviel, meldde hij zich dan ook al snel aan bij het Spaanse leger.

Toen Frankrijk in 1672 de Republiek aanviel, trad hij echter in Nederlandse dienst. Waarom precies is niet helemaal duidelijk, maar mogelijk speelde de erbarmelijke staat van het Spaanse leger daarbij een rol. Tijdens het Rampjaar leidde hij een compagnie ruiters in Den Haag, juist op het moment dat Johan en Cornelis de Witt in de Gevangenpoort werden belaagd door een grote menigte. Toen zijn ruiters het bevel kregen de toegangen tot Den Haag te bezetten door een vals gerucht van een boerenopstand, zou Tilly hebben gezegd: ‘Ik zal gehoorzamen, maar nu zijn de De Witten dode lieden.’

In de jaren daarna bewees Tilly zich als een bijzonder dappere en capabele ruiteraanvoerder en maakte hij snel carrière in het Staatse leger. Dat was enigszins bijzonder. Katholieke edelen konden in de Republiek normaal gesproken moeilijk carrière maken, omdat publieke ambten in principe voor protestanten waren gereserveerd. Het leger vormde echter een belangrijke uitzondering. Dat gold vooral onder Willem III van Oranje, die ervan overtuigd was dat voor soldaten eer en persoonlijke loyaliteit zwaarder wogen dan religie en die militaire bekwaamheid belangrijker vond dan het aanhangen van de juiste variant van het christendom.

Tilly kwam bepaald niet ongeschonden uit de strijd. Bij het beleg van Maastricht in 1673 raakte hij zwaargewond. Een jaar later ontsnapte hij opnieuw ternauwernood aan de dood tijdens de bloedige Slag bij Seneffe. Nadat hij twee uur had gevochten, werd hij in het gezicht geschoten. De kogel kwam in zijn nek terecht en zou daar de rest van zijn leven blijven zitten. Tilly bleef voor dood achter op het slagveld en plunderaars ontdeden hem van zijn kostbare kleding en wapens. Bij toeval kwam een dienaar van Willem van Oranje voorbij die merkte dat de onbekende gewonde nog leefde. Tilly werd naar een hospitaal in Bergen gebracht, waar hij drie dagen tussen leven en dood zweefde. Pas toen een rozenkrans met zijn familiewapen werd gevonden, ontdekte men zijn adelijke identiteit en kreeg hij een betere medische behandeling. Hij herstelde uiteindelijk en keerde terug in militaire dienst. Ook bij Kassel in 1677 en Saint-Denis in 1678 onderscheidde hij zich.

Na tien jaar vrede brak in 1688 opnieuw een grote oorlog uit tussen de Republiek en Frankrijk. Tijdens deze Negenjarige Oorlog maakte Tilly bijna alle grote veldslagen en belegeringen mee en klom hij op tot luitenant-generaal van de cavalerie. Het was echter tijdens de volgende oorlog dat zijn carrière haar hoogtepunt zou bereiken.

In 1702 brak de Spaanse Successieoorlog uit. Een jaar later leidde Tilly de cavalerie van het ongeveer 12.000 man sterke leger van Obdam, dat Antwerpen vanuit het oosten moest bedreigen. Er was echter van alles mis met het geallieerde plan en plotseling bleek het leger bij Ekeren omsingeld door een ongeveer tweemaal zo sterke vijand. De verrassing was zo groot dat Tilly's vrouw door Franse ruiters gevangen werd genomen voordat de slag goed en wel was begonnen. Ondertussen bevond ook Tilly's broer Albert Octave zich op het slagveld. Hij had tot dan toe in Spaanse en Luikse dienst aan Nederlandse zijde gevochten, maar voerde nu Spaanse troepen aan in Franse dienst. Het was daarmee een zeldzame veldslag waarin twee broers als vijanden tegenover elkaar stonden.

Toen de strijd losbarstte, raakte Obdam afgesneden van zijn leger en besloot te vluchten. Hij stuurde vanuit veiligheid een bericht naar Den Haag dat zijn ‘ongelukkige corps’ volledig vernietigd was. Maar in zijn afwezigheid hielden zijn onderbevelhebbers, Slangenburg en Tilly, het hoofd koel. Een bevel van Tilly aan de cavalerie om te chargeren dwong de vijand op een belangrijk punt terug, waarna de infanterie onder Slangenburg de omsingeling wist te doorbreken. Het leger was gered en Tilly had opnieuw laten zien dat hij een uitstekende militair was. In de eerdere oorlogen werd de Nederlandse cavalerie doorgaans als minderwaardig aan de Franse beschouwd, maar onder Tilly en andere uitstekende ruiteraanvoerders was die achterstand inmiddels ingelopen.

Ook in de volgende jaren bleef Tilly een belangrijke rol spelen. Bij Ramillies in 1706 was het de Nederlandse cavalerie onder Hendrik van Nassau-Ouwerkerk en Tilly die een beslissende rol speelde en de Franse en Spaanse cavalerie op de vlucht joeg. Bij Oudenaarde in 1708 wist Tilly met een omtrekkende beweging aan het einde van de slag grote aantallen Franse soldaten gevangen te nemen.

Toen Nassau-Ouwerkerk, veldmaarschalk van het Staatse leger, later dat jaar overleed, werd Tilly de facto de hoogste Nederlandse bevelhebber in het veld. Een officiële promotie tot veldmaarschalk kreeg hij echter niet, omdat die benoeming politiek gevoelig lag.Tilly gold als favoriet van de staatsgezinde regenten omdat hij, as één van de weinige officieren, een aanhanger van die partij was, wellicht mede door de gebeurtenissen rond de gebroeders De Witt in 1672.

Friesland en Groningen wilden daarentegen dat de jonge prins van Oranje, Johan Willem Friso, veldmaarschalk werd. Deze ambiguïteit in het Nederlandse opperbevel kwam duidelijk naar voren tijdens de Slag bij Malplaquet in 1709. De Nederlanders stonden op de geallieerde linkervleugel. De Prins van Oranje voerde de infanterie aan die de Franse stellingen moest aanvallen in een sector waar de vijand plaatselijk een grote overmacht had. Zonder op verdere bevelen van Tilly te wachten ging hij tot de aanval over, waardoor Tilly tijdens de eigenlijke aanval slechts een beperkte rol lijkt te hebben gespeeld.

Malplaquet werd de bloedigste veldslag uit de Nederlandse krijgsgeschiedenis. Ongeveer 10.000 Nederlandse soldaten werden gedood of gewond, van wie zo'n 8.500 behoorden tot de infanterie die onder Oranje had aangevallen. Na afloop nam Tilly de taak op zich om het slagveld naar slachtoffers af te zoeken en een zo gedetailleerd mogelijke lijst van de verliezen op te stellen. Hoewel de slag een geallieerde overwinning was en de Prins persoonlijk dapper had gestreden, kreeg hij veel kritiek vanwege de enorme verliezen. Ondanks dat Tilly de goede leiding en dapperheid van de Prins had onderschreven in een brief aan de Raadpensionaris op de dag van de slag, weigerde hij hem tegen deze beschuldigingen in bescherming te nemen, wat wellicht iets zegt over de verstandhouding tussen de twee.

Tilly bleef de hoogste Nederlandse bevelhebber in het veld tot het einde van de oorlog in 1713. Hij overleed in 1723 in Maastricht, waar hij gouverneur van de vesting was geworden.

I struggled the most with a few things. First of all, it was difficult to decide whether England or the Polish-Lithuanian Commonwealth was more powerful in the early 17th century. The most difficult part for me, however, was the second half of the 18th century, particularly the placement of Austria, Prussia and Russia.

Keep in mind that this is about power projection on the European continent and not about power projection anywhere else in the world. That's why Spain and Portugal score lower than you might expect and also why Russia only strarts rising in the 18th century

I also don't view the Ottoman Empire as European power, but as a non-European power that held territory inside Europe. That's why I didn't rank them. (But you are free to discuss were they would be placed)

Na de Nederlandse invasie van Engeland in 1688 werd Willem III, die handig gebruikmaakte van de politieke onrust in het land, gekroond tot koning van Engeland en Schotland. Daarmee zette hij Jacobus II Stuart af. De invasie stond nauw samen met de oorlog tegen Frankrijk. Willem wilde voorkomen dat Engeland zich aan de zijde van Lodewijk XIV zou scharen en wilde de Engelse militaire en financiële middelen juist inzetten in de strijd tegen Frankrijk. Met de afzetting van Jacobus lukte dat. Engeland en Schotland werden snel onder controle gebracht en sloten zich aan bij de grote Europese coalitie tegen Frankrijk.

In Ierland brak echter verzet uit tegen Willem. Jacobus probeerde daar met Franse steun zijn troon te heroveren, waardoor Ierland een nieuw front werd in de oorlog. Willem zag de strijd in Ierland vooral als een vervelende afleiding van de veel belangrijkere strijd tegen Frankrijk op het Europese vasteland. Maar hij moest wel. Het Engelse parlement zou anders dwars gaan liggen bij het sturen van Engelse troepen naar het Europese continent. In 1690 schreef hij aan Maximiliaan II van Beieren:

>‘Ik vind het verschrikkelijk dat ik dit jaar zo weinig kan bijdragen aan de zaak van de bondgenoten en dat ik verplicht ben naar Ierland te gaan, waar ik als het ware ben afgesneden van de beschaafde wereld.’

De herinnering aan 1688 speelde ondertussen sterk door het hoofd van Jacobus. Hij wilde niet opnieuw zijn hoofdstad zonder slag of stoot opgeven en vreesde dat zijn leger uiteen zou vallen als hij bleef terugtrekken. Toen Willem oprukte naar Dublin, besloot Jacobus daarom uiteindelijk bij de rivier de Boyne stand te houden. Hij had daar een sterke positie, maar Willem beschikte over een aanzienlijk numeriek overwicht en kwalitatief betere troepen. Zijn leger bestond uit Engelsen, Hugenoten, Denen, Duitsers en ook een groot aantal Nederlanders. Vooral de Nederlandse infanterie gold in deze periode als een van de beste van West-Europa. In totaal beschikte Willem bij de Boyne over ongeveer 36.000 man, tegenover zo'n 23.500 soldaten onder Jacobus.

Een dag voor de slag ontsnapte Willem ternauwernood aan de dood. Terwijl hij de vijandelijke posities verkende, ketste een Jacobitische kanonskogel via de rivieroever omhoog en schampte zijn rechterschouder. Zijn kleding werd opengereten en hij raakte gewond, maar verder mankeerde hij weinig. Terwijl zijn wond werd verzorgd, mompelde Willem in het Nederlands dat ‘het niet dichterbij had moeten zijn’. Geruchten over zijn dood bereikten zelfs Frankrijk, waar op verschillende plaatsen spontaan feest werd gevierd.

De volgende dag stuurde Willem een groot deel van zijn leger op een omtrekkende beweging en begon met zijn overige troepen aan de oversteek van de rivier. Onder vijandelijke salvo's was dat een zware onderneming. Aan de overkant lanceerde de Ierse cavalerie een tegenaanval die een groot deel van de troepen terug de rivier in dreef. De bataljons van de Hollandse Garde, in Engeland bekend als de ‘Blue Guards’, hielden echter als enige stand. De Nederlandse elite-infanterie stond geïsoleerd aan de vijandelijke kant van de rivier, zonder natuurlijke obstakels die bescherming konden bieden tegen de vijandelijke cavalerie.

De gardisten vormden een carré, een gesloten infanterieformatie waarmee zij zich naar alle kanten tegen cavalerie konden verdedigen. Voor infanterie die voornamelijk met musketten was bewapend was dit in deze periode nog een relatief nieuwe tactiek en zo ver ik weet de eerste keer dat het door musketiers is toegepast. Dit was mede mogelijk geworden door de ontwikkeling van de bajonet. Hierdoor konden musketiers zichzelf tegen cavalerie verdedigen zonder afhankelijk te zijn van piekeniers, terwijl zij tegelijkertijd hun vuurkracht behielden.

Volgens een ooggetuige maakte Willem zich grote zorgen toen hij zijn gardisten geïsoleerd aan de overkant zag staan. Maar de Hollandse Garde bleef standhouden en vuurde gedisciplineerd per peloton, waardoor de Ierse ruiters uiteindelijk in grote wanorde moesten terugtrekken. Willem slaakte daarop een zucht van verlichting. De ooggetuige beschreef zijn reactie als volgt:

>‘Maar toen hij zag dat zij standhielden en per peloton vuurden, zodat de ruiters gedwongen werden zich in grote wanorde terug te trekken, slaakte hij een zucht van verlichting [...] en zei dat hij zijn Garde iets had zien doen wat hij in zijn leven nog nooit infanterie had zien doen.’

Door stand te houden verzekerden de Hollandse Gardes het bruggenhoofd en maakten zij het mogelijk voor de rest van Willems troepen om de rivier over te steken.

Jacobus moest zich terugtrekken en de slag was beslist. Ondanks de omvang van de legers waren de verliezen relatief beperkt: ongeveer 500 doden en gewonden aan Willems kant en zo'n 1.500 aan de zijde van Jacobus. Nederlandse troepen onder Hendrik van Nassau-Ouwerkerk rukten na de overwinning als eerste op naar Dublin en bezetten de Ierse hoofdstad. Jacobus zag geen toekomst meer in de strijd en vertrok kort daarna naar Frankrijk. Met de overwinning aan de Boyne kwam een groot deel van Ierland onder Willems controle, maar de oorlog was nog niet voorbij. Het zou nog een jaar duren voordat heel Ierland was onderworpen. Dat gebeurde pas nadat de Nederlandse generaal Godard van Reede-Ginkel in 1691 bij Aughrim een Frans-Iers leger versloeg in een bijzonder bloedige veldslag. Daarmee werd het belangrijkste verzet tegen Willems koningschap gebroken en konden de Engelse middelen steeds meer worden gericht op Willems belangrijkste doel: de oorlog tegen Frankrijk.

Context

In 1712, the War of the Spanish Succession was nearing its end. The Allies, the Dutch Republic, Great Britain and Austria, had won victories in Northern Italy, Germany and the Low Countries, while the French had been mainly successful in Spain. Despite the name of the war, Spain was not the most important front. The largest armies fought in the Low Countries, where the Allies first secured the Southern Netherlands as a Dutch buffer against France and then attempted to break through towards Paris.

This proved difficult. The French military engineer Sébastien Le Prestre de Vauban had constructed a double line of powerful fortresses protecting northern France. When the Allies reached this so-called ‘Iron Belt’ in 1707, their advance began to slow down. Every fortress had to be besieged separately.

Nevertheless, the Allies slowly advanced. In 1708, Lille, the strongest fortress in Europe, fell. Tournai and Mons followed in 1709, Douai, Béthune, Saint-Venant and Aire in 1710, and finally Bouchain in 1711.

In 1709 and 1710, the French were prepared to make major concessions. The Republic would receive an extensive barrier of fortresses in the Southern Netherlands and would even be allowed to add several French fortresses to it. To the astonishment of the French, the Dutch rejected this offer. The Dutch feared that their armies would have to be sent to Spain, leaving France free to attack the Southern Netherlands again. They therefore demanded that Louis XIV use his own troops to remove his grandson from the Spanish throne.

Louis was furious and firmly rejected the proposal. The English and Austrians were already demanding much, but he could not tolerate the arrogance of the Dutch ‘cheese merchants’. Voltaire later described Grand Pensionary Anthonie Heinsius as ‘a proud Spartan, proud that he had humiliated the Persian king’. That the Dutch demands were primarily motivated by fear of another French invasion was hardly understood in France.

And so the war continued.

The first line of fortresses had now been breached. If Arras or Cambrai fell, the road to Paris would be open and Louis XIV could be forced to his knees. The French, however, had positioned their army in a strong position between these cities. The Allies therefore decided to besiege Le Quesnoy first and then capture Landrecies. This too would open the road to Paris.

British betrayal

Then something unexpected happened. The British had secretly reached an understanding with the French. To the dismay of the Dutch, the British army was ordered to withdraw. The Tories had come to power in Great Britain in 1711. They considered the war too expensive and feared that the Dutch were becoming too powerful.

The old rivalry returned. The satirist Jonathan Swift shamelessly spread the lie that the Dutch were in ‘a condition to strike terror into us, with 50,000 veterans ready to invade us from the country which we have conquered for them’.

The British soldiers marched away under the eyes of their allies, many of them in tears. One historian, with the name Winston Churchill, described how ‘terrible scenes were witnessed of men breaking their muskets, tearing their hair and pouring out blasphemies and curses against the Queen and the Ministry who could subject them to that ordeal.’

The Dutch were furious. Some even wanted, despite knowing better, to take the British troops prisoner. The approximately 30,000 Danish and German troops in British service refused to leave, after which the Dutch paid their wages themselves so that they could remain. This, however, placed a heavy burden on the Republic’s already exhausted finances.

Denain

Nevertheless, the Allies stubbornly continued their campaign. Le Quesnoy fell, and the Dutch and Austrians then turned their attention to Landrecies.

But at the Battle of Denain, the French unexpectedly struck. They overwhelmed a Dutch force stationed at Denain. The Dutch-Austrian army was forced to retreat, and the French recovered an important part of their defensive line.

In Paris, people could scarcely believe it. France had been saved from disaster.

For the Republic, it became clear that a march on Paris was no longer possible. Eventually, it had to accept the Anglo-French peace negotiations. The Dutch received an extensive barrier of fortresses in the Austrian Netherlands. The original war aim had therefore been achieved.

But compared with what had previously been on the table, it felt like a meagre consolation. There would be no true revenge for 1672, the final years of the war had been for nothing, the Republic was financially exhausted, and it was primarily the British who had profited from the war. The Dutch lion had roared and shown its teeth one last time, but the animal had grown old. Although France no longer posed an existential threat for the time being, the eighteenth century would be the century in which the Republic slowly lost its status as a great power.

In the summer of 1812, Napoleon invaded Russia with the Grande Armée. Until then, Napoleon had defeated every enemy he had faced, but this campaign would end in one of the greatest military disasters in world history. After the burning of Moscow and the failure to secure a decisive peace, the retreat began in October. Hunger, disease, constant Russian attacks and the onset of winter caused the army to disintegrate. When the remnants of the Grande Armée reached the Berezina River at the end of November, tens of thousands of exhausted soldiers, camp followers and refugees attempted to escape across hastily constructed bridges while Russian armies closed in. There, one of the most chaotic and tragic episodes of the campaign unfolded.

The 22-year-old Dutch officer Jean François Dumonceau, who served with the Red Lancers of the Imperial Guard, described his crossing on the afternoon of 27 November in his memoirs:

>"Most of our corps has already crossed to the opposite bank, including the entire Imperial Guard, of which we form the rearguard. A few wagons are still crossing with us when suddenly a mob of stragglers arrives. They occupy the entire area and refuse to let us pass. Detachments of pontonniers and military police stationed at the entrance to the bridge struggle with the disorganised crowd in an attempt to keep the crossing orderly. The result is incessant shouting and terrible confusion. The stragglers continue to push forward until a chaotic mass of men, horses and wagons is crammed together at the approaches to the bridges. Many of the disorganised soldiers are pushed into the river. Similar dreadful scenes had already taken place before, but never on such a scale. Thousands of men from every army - soldiers, officers, even generals - try in utter confusion to force their way through the crowd. Most are dressed in miserable rags or the most ridiculous assortment of clothing. Covered in mud and vermin, they bear the unmistakable signs of the most terrible misery. Their faces have turned pale from hardship, blackened by fire and smoke, and disfigured by frostbite. Their eyes are dull and lifeless, while their long hair and beards give them a terrifying appearance. Among them are countless unfortunate men tormented by hunger, weakened by disease, and on the verge of collapse.

>So great is the crowd that we can hardly move forward. To force our way through we have no choice but to use violence. We draw our sabres, and everyone standing in our path is struck aside with the flat of the blade. We push our way through, pursued by the screams of a thousand voices.

>Once on the bridge we must all dismount and lead our horses one by one to avoid shocks and vibrations. We are barely above the water on a bridge made slippery by horse dung. There is no railing. The bridge constantly shakes and sways. Pontonniers, standing up to their armpits in the icy water, work ceaselessly to repair it. Among them are many Dutchmen, who greet us and help us by throwing broken carts, dead horses and other debris obstructing the crossing into the river. Once across we enter a marsh and repeatedly become stuck in the deep mud."

A day later the crossing was still not complete. Dumonceau described how the same scenes unfolded again, but on an even greater scale:

>"From the heights we occupy we look down, as if into an amphitheatre, upon the same scenes at the bridges as yesterday. Once again an immense crowd presses towards the crossings. It is complete chaos. No one can cross the bridges in any orderly fashion. The confusion is made even worse by carts and wagons descending from the plateau. On a nearby hill, Victor's IX Corps, forming our rearguard, fights the enemy successfully throughout the day. Our attention is constantly divided between the fighting there and the terrible spectacle at the bridges.

>At the bridges the Russians bombard the mass of people gathered there with a battery of cannons. From our vantage point it appears as a wildly surging crowd trying to escape the fire, moving from one bridge to another in the hope of crossing the river. Waves of people surge back and forth while the cannon fire tears enormous gaps into the terror-stricken mass. Under the pressure of the crowd one of the bridges collapses. Countless people fall into the water among the ice floes and disappear into the depths. Other unfortunates throw themselves into the river in an attempt to swim to safety. The constant wailing and the splintering of the wagons create an indescribable noise. It sounds like the roaring of a distant storm at sea and fills us with horror.

After the Berezina, weeks of hardship still lay ahead. Hunger, bitter cold and the constant threat of Russian attacks continued to decimate the survivors. Dumonceau narrowly escaped death on several occasions. Yet he survived the disastrous retreat. On 18 February 1813, he finally reached Paris, one of the few men from his corps to leave Russia alive.

Painting 1: The Dutch Zeven Provinciën

Painting 2: The French Soleil Royal

Painting 3: The American USS Constitution

Painting 4: The Spanish Santisima Trinidad

I consider figures like Michiel de Ruyter, Niels Juel, George Monck, Robert Blake, Maarten Tromp, and Anne Hilarion de Tourville to be severely underrated.

Horatio Nelson is often regarded as the greatest naval commander in European history, but I find De Ruyter's overall career even more impressive. He repeatedly defeated numerically superior Anglo-French fleets, fought successfully in every major Anglo-Dutch War of the 17th century, and carried out the Raid on the Medway.

Robert Blake and George Monck won many great naval battles and helped to create many of the institutional and tactical foundations of the Royal Navy.

Tourville was arguably France's greatest naval commander in history and Niels Juel and Maarten Tromp also deserve far more recognition. Juel secured Danish naval supremacy in the Scanian War with victories such as Køge Bay, while Tromp gave Spain one of it's worst naval defeats in 1639 at the Downs.

It just seems like a far more competative age as well, with great naval commanders on all sides