🗨TASARLANMA SÜRECİ;
Köy Enstitüleri'nin fikirsel temelleri ve ilk tasarım süreci, 1940'taki kanundan çok daha önce, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki arayışlara dayanır. Bu süreci şekillendiren temel aşamalar şunlardır ki;
Ünlü eğitimci john dewey'in cumhuriyetin kuruluşundan sonra ülkeye davet edilmesi. Ve kendisinin anadolu halkına özgü bir eğitim modeli önermesi.
Projenin asıl mimarı olan İsmail Hakkı Tonguç, İlköğretim Genel Müdürlüğü'ne getirilince (1935), Avrupa'daki iş eğitimi modellerini inceleyerek Türkiye'nin kırsal gerçekliğine uyarladı. Tonguç, köylünün sadece okuma yazma öğrenmesini değil, modern tarım tekniklerini ve zanaatları da öğrenerek kendi kaderini değiştirmesini hedefledi.
Enstitülerin ilk somut adımı, dönemin Milli Eğitim Bakanı Saffet Arıkan tarafından atıldı. Arıkan, orduda onbaşı ve çavuş olarak askerlik yapmış, okuma yazma bilen gençlerin kısa bir eğitimden geçirilip köylere "eğitmen" olarak gönderilmesi fikrini geliştirdi. Osmanlıdan miras kalan aydın kesimin daha çok subay ve asker kesimden olması da saffet arıkanın bu fikrini açıklıyor.
1940'taki kanundan önce, sistemin işleyip işlemediğini görmek için bazı deneme okulları açıldı:
Eskişehir çifteler(1937)
İzmir kızılçullu(1937)
Köy öğretmen okulları sistemi denemek adına açıldı.
Okullarda başarıya ulaşılınca, yapılan icraat, yasa olarak 1940 da kabul edildi (21 bölge enstitüsü)
🗨KÖY ENSTİTÜLERİNİN KISA ÖMRÜNDE ÜLKEYE KATKILARI;
Köy Enstitüleri, Türkiye'nin modernleşme sürecinde özellikle kırsal kalkınma, eğitimde fırsat eşitliği ve toplumsal aydınlanma alanlarında devrim niteliğinde katkılar sunmuştur. Başlıca katkılarını şöyle anlatabiliriz;
Halkın %80'inden fazlasının köylerde yaşadığı ve okuma yazma oranının %5'in altında olduğu bir dönemde, köylü çocuklarına nitelikli eğitim imkanı sunarak okuryazarlık oranlarında sıçrama yaşatmıştır.
Öğrenciler sadece teorik bilgi değil; modern tarım teknikleri, hayvancılık ve ziraat eğitimi de almıştır. Bu sayede 1940-1946 yılları arasında 15 bin dönüm arazi tarıma kazandırılmış, 750 bin fidan dikilmiş ve 1200 dönüm yeni bağ oluşturulmuştur.
Köyün ihtiyaç duyduğu sağlık memuru, demirci, yapı ustası gibi meslek elemanları bizzat bu okullarda yetiştirilmiştir. Enstitü binalarının çoğu, öğrenciler ve öğretmenler tarafından bizzat inşa edilmiştir. Ve bu da, çalışan ile halk arasında anlaşmazlık olmamasına olanak sağlamıştır.
Enstitülerde her öğrencinin en az bir müzik aleti çalması, dünya klasiklerini okuması ve tiyatro oyunları sergilemesi zorunluydu. Bu iklim; Fakir Baykurt, Talip Apaydın ve Mahmut Makal gibi Türk edebiyatına yön veren isimlerin yetişmesini sağlamıştır. Köy enstitülerinin Türk edebiyatına katkısı muazzamdır anlayacağınız.
Köy kızlarının eğitime dahil edilmesiyle, kırsal kesimde kadın haklarının güçlenmesine ve kadının toplumsal yaşamdaki rolünün artmasına katkı sunulmuştur. Erkekten daha dışa kapalı ve dar görüşlü kalmış Türk kadını için bu reform paha biçilemezdi.
Sizi biraz daha yorup Hasan Ali Yücel'den bahsetmek istiyorum izninizle;
🗨Hasan Âli Yücel (1897–1961), Türkiye Cumhuriyeti'nin eğitim ve kültür tarihine damga vurmuş bir eğitim adamıdır. 1938-1946 yılları arasında 7 yıl 7 ay sürdürdüğü Millî Eğitim Bakanlığı dönemi, Türk eğitim tarihinin "altın çağı" olarak kabul edilir. İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç ile birlikte, köylüyü kendi toprağında eğitip kalkındırmayı amaçlayan Köy Enstitüleri projesini hayata geçirmiştir.
1940 yılında kurduğu Tercüme Bürosu aracılığıyla, Batı ve Doğu klasiklerinden yaklaşık 500 eserin Türkçeye kazandırılmasını sağlayarak büyük bir kültürel aydınlanma hamlesi başlatmıştır. Kendisi ayrıca Üniversiteler kanunu ile Üniversitelere özerklik kazandırmış, Türkiyenin UNESCO'ya girmesini sağlamıştır.
🗨KAPATILMALARI VE MİLLETE YAPILAN BÜYÜK HAİNLİK
Bu bölümde biraz daha öznel kelimeler kullanacağım, ama nesnellikten uzaklaşmamaya dikkat edeceğim.
Köy Enstitüleri, 27 Ocak 1954 tarihinde çıkarılan 6234 sayılı kanunla resmen kapatılmış ve "İlköğretmen Okulları"na dönüştürülmüştür. Ancak bu nihai karardan çok önce, 1946 yılından itibaren kullanımları kapatılmıştır. Yani anlayacağınız köy enstitüleri yanlızca 6 yılda anadolu halkını normal vatandaş seviyesine getirmeyi başarmıştır.
Siyasi Baskılar ve Eleştiriler: Çok partili hayata geçişle birlikte, enstitüler yoğun siyasi tartışmaların odağı haline geldi. Özellikle "komünizm yuvası" oldukları yönündeki iddialar ve karma eğitim (kız-erkek bir arada eğitim) yapısına yönelik muhafazakar eleştiriler süreci hızlandırdı. Siyasal islamın kurbanı oldu kısaca.
Enstitülerin köylüyü bilinçlendirmesi ve Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu gibi reformlarla köylünün ekonomik bağımsızlığını kazanma ihtimali, bölgedeki büyük toprak sahiplerini ve yerel nüfuzlu kişileri rahatsız etti. Yani toprak ağaları ve aşiret çetelerinin işine gelmedi bu durum
1946'da Hasan Âli Yücel'in bakanlıktan ayrılması ve yerine Reşat Şemsettin Sirer'in gelmesiyle yönetim anlayışı değişti.
Ve en sonunda,
Resmî Kapanış (1954): Demokrat Parti iktidarı döneminde, Millî Eğitim Bakanı Tevfik İleri'nin hazırladığı kanun teklifiyle enstitüler tamamen kapatıldı.
Bu, bu millete yapılmış en büyük tarihi kazıklardan biridir kanaatimce. Çok teşekkürler okuduğunuz için.
"Kaynak; https://ankaenstitusu.com/bir-turk-mucizesi-koy-enstitulerinin-kurulusunun-77-yildonumu/
"Kaynak; https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/koy-enstituleri
"Kaynak; https://www.ismetinonu.org.tr/koy-enstituleri-nicin-kapandi-1954/