Energieke zondag, Happy Hours of Happy Sunday: bij verschillende leveranciers geniet je dit weekend zeker of heel waarschijnlijk opnieuw van gratis uren stroom. Te mooi om waar te zijn of echt voordelig voor de consument? Mijnenergie.be zocht het uit.

Op zonnige dagen met een lage energievraag ontstaat er een overschot aan hernieuwbare energie. Dat resulteert almaar vaker in uren met negatieve stroomprijzen. Aangezien het aanbod dan hoger is dan de vraag, wil de leverancier de klant stimuleren om zijn verbruik zo veel mogelijk op die uren te concentreren. Zo geraakt de leverancier af van zijn overtollige stroom en zal de consument via zijn zonnepanelen ook minder stroom op het net injecteren. Op die manier ontstaat er een win-winsituatie: de klant bespaart, terwijl de energieleverancier niet langer met een overaanbod kampt.

Welke leveranciers bieden gratis stroom?

De gratis uren komen in verschillende vormen en benamingen. Klanten van Engie moeten zich eerst registreren via de Engie Smart App. De Happy Hours vinden niet op een vast moment plaats: een dag vooraf ontvang je een melding met de gratis uren, die meestal tijdens het weekend en op feestdagen plaatsvinden. In april ging het in totaal om 53 uren, verspreid over 13 dagen. Met de zonnige temperaturen in het vooruitzicht is de kans op nieuwe gratis uren komend weekend reëel.

Bij Luminus moet je eerst een SmartFlex-tarief met variabele prijzen en vaste daluren afsluiten. Tijdens de lente en zomer geniet je dan automatisch wekelijks van gratis stroom op zondag tussen 11 uur en 17 uur. Klanten van Energie.be activeren ‘Energieke zondag’ dan weer via de website van de leverancier. Elektriciteit is die dag vervolgens gratis tussen 11 uur en 16 uur van april tot en met september.

Hoe gratis is ‘gratis’?

Een belangrijke kanttekening is dat je nog altijd netkosten, heffingen en btw betaalt. Aangezien je daadwerkelijke energieverbruik slechts ongeveer de helft van je totale stroomfactuur vertegenwoordigt, zijn gratis stroomuren dus nooit helemaal gratis. Dat blijkt ook uit onderstaande analyse van enkele populaire huishoudtoestellen en verbruikers.

Toestel	Sessies tijdens gratis uren	Verbruik	Kosten zonder gratis uren	Kosten met gratis uren	Voordeel door gratis uren
Wasmachine	2 wasbeurten	1 KWh	EUR 0,39	EUR 0,19	EUR 0,20
Droogkast	2 sessies	1,92 KWh	EUR 0,72	EUR 0,36	EUR 0,36
EV	2u laden aan 1-fase laadpaal	14,8 KWh	EUR 5,78	EUR 2,82	EUR 2,96
Strijkijzer	1 uur strijken	2,8 KWh	EUR 1,01	EUR 0,53	EUR 0,48

Voor wie enkel het verbruik van een wasmachine of een droogkast naar de gratis uren verplaatst, blijft de besparing minimaal. Het afstemmen van de laadsessie van je elektrische wagen op die gunstige tijdstippen levert al een groter voordeel op. Beschik je over zonnepanelen en een digitale meter, dan is de kans groot dat een deel van de uren met gratis stroom automatisch samenvalt met de momenten waarop je zonnepanelen energie produceren. In dat geval geniet je dus sowieso al van gratis zonnestroom wanneer je de opgewekte elektriciteit meteen verbruikt. Voor die energie die je meteen verbruikt, hoef je zelfs geen netkosten, heffingen of btw te betalen.

Conclusie

Uren met gratis stroom zijn mooi meegenomen. Toch hoef je geen al te spectaculaire besparing te verwachten. De netkosten, heffingen en btw blijven van tel en voor eigenaars van zonnepanelen blijft de zelf opgewekte zonnestroom nog altijd de beste manier om je verbruik af te dekken.

Een belangrijke asielmaatregel van minister Anneleen Van Bossuyt (N-VA) is vernietigd door het Grondwettelijk Hof. Zij wilde opvang in de vorm van financiële hulp afschaffen. Maar dat is strijdig met het EU-recht en enkele grondrechten.

Eind februari schorste het Grondwettelijk Hof al twee ‘crisismaatregelen’ van minister Van Bossuyt, die de opvang van asielzoekers hervormden.

Met een eerste maatregel kon asielagentschap Fedasil voortaan materiële hulp weigeren aan iemand die asiel aanvraagt in België als hij al asiel had gekregen in een andere EU-lidstaat. De tweede maatregel schafte de mogelijkheid af dat de opvang, in bijzondere omstandigheden, de vorm aannam van financiële hulp. Dat kon bijvoorbeeld bij een medische problematiek of omwille van de gezinseenheid.

Het is die laatste maatregel die het Grondwettelijk Hof nu ook daadwerkelijk vernietigt. Voor de eerste maatregel wacht het Grondwettelijk Hof nog het antwoord af van het Hof van Justitie van de EU op de prejudiciële vraag die het had gesteld.

Het Hof argumenteert dat de Europese wetgeving lidstaten de vrijheid laat om te bepalen in welke vorm of op welk niveau ze asielopvang aanbieden. Zo kunnen ze beslissen om alleen materiële hulp aan te bieden, in een opvangcentrum, als ze menen dat ze zo de toestroom van asielzoekers kunnen ontmoedigen.

Maar het Hof stelt vast dat de onmogelijkheid om over te stappen op financiële hulp het risico inhoudt dat afbreuk wordt gedaan op het recht op menselijke waardigheid. Bijvoorbeeld als geen plaats in een opvangcentrum wordt toegewezen wegens de verzadiging van het netwerk, of als er geen plaats in een opvangcentrum is dat aangepast is aan de bijzondere situatie van de asielzoekers.

Daarnaast oordeelt het Hof dat de bepalingen de Grondwet schenden. Bij gebrek aan passende hulp in een opvangcentrum, leiden ze tot “een aanzienlijke en onverantwoorde achteruitgang in het beschermingsniveau van het recht op menselijke waardigheid, het recht op maatschappelijke hulp en het recht op een behoorlijke huisvesting”, klinkt het.

Minister Van Bossuyt reageert dat het arrest in de praktijk weinig zal veranderen. “Ondertussen is er voor iedereen die er recht op heeft opvang of een plek binnen de Brussels Deal. Er is dus met de huidige instroom geen reden om financiële hulp te moeten geven door het gebrek aan opvangplaatsen”, zegt ze.

Bedoeling van de maatregel was om OCMW’s te ontlasten, die instaan voor de financiële steun, en een aanzuigeffect te ontwijken. “Door het signaal te geven dat wie geen opvangplaats heeft wel financiële steun krijgt, loop je een groot risico om België nog aantrekkelijker te maken voor economische gelukzoekers”, zegt Van Bossuyt, die erop wijst dat België nog steeds onder grote migratiedruk staat.

Zorgverleners die ernstige fraude plegen, zullen hun Riziv-nummer in de toekomst tijdelijk kunnen verliezen. Dat staat in een wetsontwerp van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) dat groen licht kreeg van de plenaire vergadering.

Over de zogenaamde 'kaderwet' van minister Vandenbroucke vloeide de voorbije maanden al veel inkt. De ontwerpteksten van de minister leidden vorige zomer zelfs tot een artsenstaking, en ook binnen de meerderheid was er wrevel over. 

Een van de maatregelen die ongerustheid veroorzaakten, was de mogelijkheid om het Riziv-nummer tijdelijk te schorsen van een zorgverstrekker die zware inbreuken pleegt.

De minister benadrukte tijdens de debatten in de Kamer dat de sanctie enkel kan worden uitgesproken door een administratief rechtscollege met een magistraat-voorzitter en vertegenwoordigers uit de zorgsector. 

Ereloonsupplementen

De kaderwet grijpt ook in op de ereloonsupplementen. Oorspronkelijk had Vandenbroucke een maximumplafond van 125 procent in de ziekenhuizen en 25 procent daarbuiten in gedachten, maar die percentages zijn verdwenen uit de tekst.

De ziekenfondsen en zorgverleners moeten daarover tegen 31 juli 2027 zelf met een voorstel komen. Indien dat niet lukt, beslist de regering. De regeling gaat in 2028 pas van kracht.

Conventionering aantrekkelijker

Tot slot omvat de wet een aantal maatregelen om conventionering voor artsen aantrekkelijker te maken. Zo zal een deel van de premies in de toekomst alleen nog naar geconventioneerde zorgverstrekkers gaan.

In ruil zal er binnen het conventioneringsmodel wel meer tariefflexibiliteit mogelijk zijn, bijvoorbeeld om tijdelijk te werken met richttarieven. 

De ex-voorzitter van de Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij, Safouane Akremi (Vooruit), heeft zich meermaals gemengd in de toewijzing van sociale woningen in Anderlecht. Dat blijkt uit een reportage van Pano. De BGHM moet de toewijzingen van sociale woningen in Brussel controleren. De organisatie zegt dat hun voorzitter geen rol heeft in de toewijzingsprocedures. 

Uit een reportage van Pano bleek gisteren dat de voorzitter van de Anderlechtse huisvestingsmaatschappij, Lotfi Mostefa (PS), op verschillende manieren tussenbeide komt bij de toewijzing van sociale woningen in de gemeente.

Personeel getuigt in de reportage dat Mostefa vaak selecteert wie voorrang kan krijgen op de wachtlijst, en dat het sociaal onderzoek soms op zijn bureau gebeurt. Honderden WhatsApp-berichten ondersteunen die uitspraken. 

Volgens Mostefa is er geen probleem, omdat elke toewijzing wordt gecontroleerd door de controleoverheid, de Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij of BGHM. "De voorzitter beslist niet over toewijzingen of voorrangsdossiers", zegt hij. 

Ook ex-voorzitter BGHM mengde zich

Nu blijkt dat ook Safouane Akremi, tot voor kort voorzitter van die BGHM, zich meermaals persoonlijk mengde in de toewijzing van concrete sociale woningen in Anderlecht. Dat is te lezen in berichten die Akremi stuurde naar de persoonlijke secretaresse van Lotfi Mostefa.

Onze redactie kon die berichten inkijken. Akremi nam in februari ontslag, na verhalen over belangenvermenging. Hij is momenteel gemeenteraadslid voor Vooruit in Anderlecht.

Voorkeur voor nieuwbouw

Zo blijkt uit WhatsAppberichten en spraakberichten van Akremi dat hij meermaals informatie opvraagt over dossiers van kandidaten om een sociale woning te krijgen. "Is het dossier van S. al toegekomen bij jullie, of nog niet?", vraagt hij aan de secretaresse van de Anderlechtse Haard. 

"Kijk eens in het systeem, dan bespreek ik het rechtstreeks met haar." Akremi, voorzitter van de controleoverheid, lijkt dus rechtstreeks kandidaat-huurders te willen informeren over de voortgang van hun dossier. 

Akremi vraagt niet alleen informatie op, maar stuurt ook aan op keuzes in bepaalde dossiers. Zo vraagt hij of een toewijzing van een familie in Anderlecht voor binnenkort is. De secretaresse laat weten dat dat zo is en informeert of hij een voorkeur heeft om de familie onder te brengen in een bepaalde woonblok.

>Ik geef de voorkeur aan Trèfles. Trèfles zou echt schitterend zijn

Safouane Akremi (Vooruit) in een spraakbericht

"Ik geef de voorkeur aan Trèfles. Trèfles zou echt schitterend zijn", laat Akremi weten. Trèfles is een nieuwbouwblok in Anderlecht. 

Kwaad om weigering

In nog een ander dossier blijkt dat de voorzitter van de BGHM niet tevreden is over het verloop van een toewijzing. "Safouane is kwaad op R.", laat de voorzitter van de Anderlechtse huisvestingsmaatschappij, Lotfi Mostefa, weten in een bericht aan zijn secretaresse. 

R. is een sociaal assistent bij de Anderlechtse Haard en is verantwoordelijk voor het dossier. "Het dossier is slecht gemotiveerd. Het is niet goedgekeurd", klinkt het. De voorzitter van de controleoverheid heeft dus kritiek op het werk van een sociaal assistent in dit dossier.

Beroepsprocedure

Onze redactie kon dat laatste toewijzingsdossier inkijken. Het blijkt om een dossier te gaan van een man die op plaats 3.015 stond op de wachtlijst, maar voorrang kreeg. Zo'n procedure is wettelijk mogelijk, maar moet verschillende stappen doorlopen. 

Eerst maken sociaal assistenten van de huisvestingsmaatschappij een inschatting. Bij hen zijn er 2 onthoudingen en 2 negatieve adviezen voor dit dossier.

Nadien gaat het dossier naar een speciaal comité voor voorrangsdossiers. Daar keuren voorzitter Lotfi Mostefa (PS) en de directeur-generaal van de Anderlechtse Haard, ook de co-voorzitter van de Anderlechtse PS, het wél goed. Maar het finale advies komt van de sociaal afgevaardigde van de toezichthouder BGHM zelf, die het dossier afkeurt in juli 2025.

De Anderlechtse Haard besluit echter om in beroep te gaan. Dat beroep wordt behandeld door de BGHM, meer bepaald door het directiecomité waar Akremi 1 van de 4 leden is. Volgens meerdere bronnen wordt het dossier daar wel goedgekeurd. 

Hoe reageert de BGHM? 

De BGHM zegt dat de voormalige voorzitter "geen enkele bevoegdheid" heeft in concrete toewijzingsdossiers. "De goedkeuring van toewijzingsdossiers gebeurt door de sociaal afgevaardigde en niet door de BGHM", schrijft de organisatie. Elke huisvestingsmaatschappij krijgt zo'n sociaal afgevaardigde, een medewerker van de BGHM, toegewezen. Die moet alle dossiers controleren. 

"De voormalige voorzitter van de BGHM had hierin geen enkele bevoegdheid en kon hier ook geen invloed op uitoefenen", zegt de organisatie. De BGHM verduidelijkt nog dat Akremi bij klachten of beroepsprocedures niet alleen beslist, maar samen met 3 anderen: "de ondervoorzitter enerzijds, en de directeur-generaal en de adjunct-directeur-generaal anderzijds".

De BGHM voerde in de loop van 2025 een audit uit bij de Anderlechtse Haard. Er werd voor 6 maanden een 'change manager' aangeworven bij de organisatie en er is ook een 'taskforce' opgezet tussen de BGHM, de Anderlechtse Haard en het kabinet van de staatssecretaris van Huisvesting.

Kapperszaak

Afgelopen februari stapte Safouane Akremi op als voorzitter van de BGHM. Hij kwam in opspraak omdat hij zelf een lokaal huurde bij de Anderlechtse Haard, een van de huisvestingsmaatschappijen die de BGHM moest controleren.

Het ging om een lokaal voor een kapperszaak op Albert I-square. Zijn rol als voorzitter bij de BGHM en als huurder bij de Anderlechtse Haard overlapten bijna een jaar. Akremi ontkentdat zijn ontslag te maken had met de huur van het lokaal. 

Uit documenten die onze redactie kon inkijken, blijkt overigens dat er in de periode dat Akremi huurder was én voorzitter van de BGHM, amper huur werd betaald voor het lokaal. Uit een document van eind 2025 blijkt dat er toen een huurachterstand van meer dan 20.000 euro openstond.

De Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij heeft op dit moment nog geen nieuwe voorzitter. 

Hoe reageert Safouane Akremi? 

We probeerden Safouane Akremi verschillende keren te contacteren: telefonisch, via berichten en per mail. Na contact met Vooruit, reageert Akremi dat hij "geen verdere commentaar" wenst te geven.

"Ik heb in februari van dit jaar ontslag genomen bij de BGHM. Daarmee is deze kwestie voor mij afgesloten", zegt hij. 

Weet je meer over dit verhaal? Mail dan naar pano@vrt1.be. Getuigenissen worden vertrouwelijk behandeld. 

IT-bedrijven zullen hun softwareontwikkelaars opnieuw in auteursrechten kunnen uitbetalen. Dat heeft minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) woensdag verzekerd in de Kamer.

De vorige regering perkte het gunstregime van auteursrechten in. De huidige regering herstelt dat regime deels. Alleen was niet duidelijk of softwareontwikkelaars daardoor opnieuw in auteursrechten zouden kunnen worden uitbetaald.

De voorwaarde dat er sprake moet zijn van een ‘mededeling aan het publiek of reproductie’ bleef immers behouden in het ontwerp van minister van Financiën Jan Jambon, waardoor softwareontwikkelaars voor bijvoorbeeld de ontwikkeling van een intern platform niet in auteursrechten zouden kunnen worden betaald.

Jambon bevestigde woensdag in de Kamercommissie Financiën dat ‘mededeling aan het publiek’ geen noodzakelijke vereiste is voor de uitbetaling in auteursrechten. Ook ‘openbare uitvoering of opvoering’ of ‘reproductie’ zijn mogelijke redenen voor een betaling in auteursrechten, zei hij.

Het gaat om “drie mogelijke alternatieven zonder dat deze tezamen zouden moeten worden gelezen als cumulatieve toepassingsvereisten”, klonk het. “De voorgestelde wetswijziging volstaat om de ICT-bedrijven die van het vroegere regime van de auteursrechten gebruik konden maken ten voordele van hun medewerkers-softwareontwikkelaars, opnieuw gebruik te laten maken van het hervormde regime.”

De maatregel kost volgens Jambon ongeveer 100 miljoen euro.

Het federaal parket heeft een onderzoek geopend naar de mogelijke betrokkenheid van Belgen bij zogenoemde 'sluipschuttersafari's' tijdens de oorlog in het voormalige Joegoslavië in de jaren 90. 

Het parket van Milaan in Italië opende in november vorig jaar een onderzoek naar 'sluipschutterssafari's' in de jaren 90. Begin februari werd  een 80-jarige Italiaan opgepakt voor zijn mogelijke betrokkenheid bij de feiten.

Het onderzoek kwam er na een klacht van de Italiaanse journalist en auteur Ezio Gavazzeni, die onderzoek deed naar de gebeurtenissen.

Volgens Gavazzeni waren er niet alleen Italianen betrokken bij de safari's, maar ook inwoners uit onder meer België, Frankrijk, Duitsland en "andere nationaliteiten".

Deelnemers zouden 100.000 euro of meer hebben betaald om burgers te beschieten in Sarajevo, nu de hoofdstad van Bosnië en Herzegovina.

Ook Oostenrijk

Het Belgische federaal parket heeft nu een onderzoek geopend "op basis van informatie die in de pers is verschenen". Het parket geeft geen verdere commentaar.

Ook het Oostenrijkse parket heeft een onderzoek gestart naar de mogelijke betrokkenheid van 2 Oostenrijkse verdachten.

In Sarajevo gaan al jaren geruchten rond over vermeend 'schiettoerisme' tijdens de Bosnische oorlog, maar er werd nooit concreet bewijs naar buiten gebracht. In 2025 ontkende de Servische president Aleksandar Vučić de beschuldigingen nog.

Wat was de Bosnische Oorlog? (1992-1995)

De Bosnische Oorlog breekt uit wanneer Bosnië en Herzegovina zich afscheuren van Joegoslavië, in 1992. De bevolking in Bosnië bestaat uit Bosnische moslims, Bosnische Serviërs die orthodox-christelijk zijn en katholieke Kroaten. 

De Bosnische Serviërs willen geen onafhankelijk Bosnië, waar ze een minderheid zouden worden tegenover de Bosnische moslims. Ze roepen daarom hun eigen staat uit en vallen Sarajevo aan.

Ze voeren etnische zuiveringen uit op iedereen die niet Servisch is. Vooral de Bosnische moslims zijn daar het slachtoffer van. Ze worden vermoord, hun huizen worden in brand gestoken, ze worden opgesloten in concentratiekampen en vrouwen worden massaal verkracht. Meer dan 11.000 mensen komen om tijdens de belegering van Sarajevo.

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) stelt voor dat ziekenfondsen alleen nog aanvullende voordelen mogen aanbieden als ze kunnen aantonen dat er een verband met gezondheid of welzijn is. Dat is een van de opvallendste hervormingen die hij voorstelt na de felle kritiek op de werking van de ziekenfondsen bij coalitiepartner N-VA. 

Als ziekenfondsen aanvullende voordelen willen aanbieden, zullen ze moeten aantonen dat die te maken hebben met gezondheid of welzijn.

Terugbetaling van homeopathie of acupunctuur lijken daar niet onder te vallen. Dat staat in een voorstel waarmee minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) het landschap van de ziekenfondsen stevig wil hervormen.

Of ook jeugdkampen of skivakanties voortaan taboe worden bij de ziekenfondsen is nog niet duidelijk. 

Duidelijke focus op gezondheid

Ziekenfondsen zouden ook geen participaties meer mogen nemen in commerciële initiatieven en er zou een rem op hun overwinsten komen. De verouderde manier om administratieve kosten te berekenen, moet volgens Vandenbroucke ook eenvoudiger en transparanter.

Hij benadrukt dat de ziekenfondsen een belangrijke rol te spelen hebben naast de overheid en de vrije markt. Dat betekent ook dat ze moeten evolueren met een duidelijke focus op gezondheid, vindt hij. Op die manier hoopt hij coalitiepartners als de N-VA de pas af te snijden, die vragen stellen bij de rol van de ziekenfondsen bij langdurig zieken.

Digitaler en transparanter

Ziekenfondsen moeten in versneld tempo digitaliseren en zich omvormen tot datagedreven en transparante organisaties. Een flink karwei, beseft de minister. Maar er is haast mee gemoeid, want ons land voelt de hete adem van een Europese verordening in de nek.

Een voorbeeld houdt in dat ziekenfondsen de facturatietermijn voor gezondheidszorgprestaties moeten verkorten van 2 jaar naar 6 maanden. Op die manier zouden ze bepaalde zware fraudegevallen sneller kunnen opmerken.

Hervormen om beter te maken

Vandenbroucke wil een "hervormingspact" aangaan met de ziekenfondsen. Over de rol en de kostprijs van de ziekenfondsen is heel wat te doen. De minister benadrukt dat ze een belangrijke rol te spelen hebben naast de overheid en de vrije markt. Dat betekent voor hem wel dat ze onder meer moeten evolueren met een duidelijke focus op gezondheid.

"Het is niet te nemen of te laten", zegt hij. Er moet nog over onderhandeld worden. Het is volgens hem geen besparingsvoorstel, maar een hervorming die erop gericht is beter te doen op het vlak van doelmatigheid, transparantie en solidariteit.

Winst mag, maar niet te veel

Minister Vandenbroucke vindt het ook niet kunnen dat een ziekenfonds financieel participeert in commerciële organisaties. In non-profitorganisaties kan dat wel, als ze gericht zijn op gezondheidszorg en welzijn. 

Facultatieve verzekeringen die ziekenfondsen aanbieden, moeten beantwoorden aan bepaalde voorwaarden rond toegankelijkheid, vindt Vandenbroucke.

Belangrijk zijn de overwinsten die de ziekenfondsen boeken. "Ze moeten reserves hebben, zelfs veel reserves", aldus de minister. Maar als ze boven een bepaalde solvency-ratio gaan, wil hij dat deel laten terugvloeien naar de leden via lagere premies, of dat laten herinvesteren in gezondheidsinitiatieven. 

ANTWERPEN De overkapping van de Antwerpse Ring heeft, nog voor die er ligt, een Europese prijs gekregen. De Future Projects Award is een award die projecten bekroond vóór ze gerealiseerd zijn. Daarbij kijkt de jury naar de potentiële impact van het project op de toekomst.

De jury houdt rekening met een combinatie van ecologische, economische en sociale voordelen die “een aangename omgeving creëren” voor toekomstige generaties. “De Antwerpse Ring evolueert van een enorm drukke verkeersader tot de groene ruggengraat van de hele agglomeratie”, zegt de jury.

Het is ORG, het ontwerpbureau van Alexander D’Hooghe, dat de prijs krijgt. D’Hooghe is sinds 2016 als intendant betrokken bij de transformatie van de ring. D’Hooghe werd toen door de Vlaamse Regering aangesteld voor de begeleiding en coördinatie van de overkapping van de Antwerpse ring en de mobiliteits- en leefbaarheidsoplossingen die in het Toekomstverbond werden vastgelegd.

“Deze prijs erkent niet alleen de ambitie en de relevantie van het project, maar ook de methode erachter”, zegt Alexander D’Hooghe.

HasseltHonderden initiatieven zijn er al in Vlaanderen en toch is de vraag naar een volkstuintje nog steeds groter dan het aanbod. Wachtlijsten tot een jaar of meer zijn geen uitzondering. Maar waarom is het zo populair? “Het is meer dan een tuin alleen.”

Hoeveel volkstuinen er vandaag exact zijn, kan niemand zeggen. In een grote evaluatiestudie van inmiddels al zes jaar geleden telde de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) er 371 in Vlaanderen. Dat aantal is enkel maar toegenomen sinds de coronacrisis ons naar buiten joeg en de populariteit aanwakkerde. Een overkoepelende organisatie is er niet. De VLM, Tuinhier, Velt al dan niet in combinatie met Limburg.net, steden en gemeenten, buurtwerkingen, OCMW’s … Allemaal zitten ze wel ergens met de handen in de aarde, veelal in stedelijke omgevingen. De tuiniers kweken bloemen, fruit en groenten of veranderen een perceel in een voedselbos. Vzw Velt zette al meer dan honderd volkstuinen op in Vlaanderen. In Limburg hebben ze 33 projecten in 25 gemeenten met meer dan 400 vrijwilligers, in samenwerking met Limburg.net.

>

Geert Gommers, Velt

Samentuinen

Geert Gommers, medewerker bij Velt, de Vereniging voor Ecologisch Leven, Koken en Tuinieren, spreekt liever over “samentuinen”. “De ontmoetingsfunctie is heel belangrijk. Ook al heb je een eigen perceel, je gaat er ook veel zaken samen doen. Samen tuinieren, maar ook samen de omgeving ecologisch beheren. Denk dan aan het tuinhuis in orde houden, de paden aanvullen met houtsnippers, de compostbak verzorgen...”. Pesticiden zijn uit den boze. “Ziekten en plagen worden op een natuurlijke manier in toom gehouden. Kunstmest is eveneens verboden. In de plaats daarvan gebruiken we compost. We zien nu al bij veel startende tuiniers dat ze pesticiden achterwege laten.”

De vraag naar de tuintjes overstijgt ondanks tal van extra initiatieven nog altijd het aanbod. “Het merendeel van de tuinen werkt vandaag met een wachtlijst. Soms moet je een jaar of zelfs langer wachten. Dat is onder meer afhankelijk van het aantal vertrekkers. Lidgeld? Dat varieert. De richtprijs is 1 euro per vierkante meter per jaar. Op sommige plaatsen is het meer, op andere plekken zelfs gratis, al gaat het dan vooral over gemeenschappelijke tuinen. Het geld vloeit terug naar investeringen in de infrastructuur, zoals het tuinhuis, de plaatsing van een luifel, de aankoop van een waterton of plantgoed van fruitbomen of -struiken.”

Jonge groene vingers

Dat volkstuinen of ‘samentuinen’ enkel weggelegd zijn voor gepensioneerden met veel tijd, weerleggen Maxime Martens (28), Sander Jans (25) en Lou (20 maanden). Sinds dit voorjaar steken ze de handen uit de mouwen in wijktuin De Tesch in Hasselt. De groene plek zag het levenslicht nadat enkele bewoners van de gelijknamige nieuwbouwwijk het stadsbestuur wisten te overtuigen om een deel braakliggend terrein om te vormen tot bewerkbare grond.

“Vorig jaar in de zomer hadden we ons ingeschreven. In januari kregen we een telefoontje dat er een plekje was. Ze hadden ons nochtans gewaarschuwd dat de wachttijd tot een jaar kon oplopen, maar we hadden geluk. Blijkbaar zijn er meer tuinders vertrokken dan vooraf ingeschat”, vertelt Sander.

Vandaag bewerken ze een tuintje van 4 bij 6 meter. “We speelden al langer met dit idee. Intussen hebben we hier alles omgespit. De aalbessen zijn behouden, net als de lavas. Vandaag planten we aardbeien. Verder willen we ook suikererwten, bloemen, meloenen, tijm, rozemarijn, bieslook, Oost-Indische kers en sla planten.”

Het perceel van het jonge gezin is een half perceel. “Uiteraard zijn we benieuwd wat het zal geven”, zegt Maxime. “We moeten accepteren dat er zaken kunnen misgaan. De belangrijkste tip die ik aan beginners kan geven? Maak er een hobby van. Zoek ook mensen rondom je die je kunnen ondersteunen. Vraag tips aan andere tuiniers. Wij kunnen alvast op veel steun van hen rekenen.”

>

Viviane Erkens, Penningmeester volkstuintjes De Tesch

Barbecue

Enkele percelen verderop is Mohammed Dahou (68) aan het werk. “Ik kom dagelijks langs”, zegt de voormalige mijnwerker. “Ik heb tijd, hé.” Onkruid is er niet te bespeuren. Wel is er links en rechts wat vraatschade te zien van slakken. “Je moet ze vangen als je ze ziet. Of een pot omgekeerd zetten waar ze onderkruipen om te rusten.”

Zijn tuintje bevat paprika, prei, look, uien, veel aardappelen en heel veel munt. “Voor thee. Wat ik met zoveel aardappelen ga doen? Wij zijn thuis met zes, maar ik geef er ook veel weg. Aan kameraden.”

Intussen is ook penningmeester Viviane Erkens gearriveerd. “Voor een groot perceel van 54 m² betaal je bij ons 30 euro per jaar, voor een klein perceel 15 euro. Daarnaast vragen we ook 50 euro waarborg. Om de tuin op te ruimen als die verwaarloosd wordt achtergelaten”, becijfert Viviane, die al acht jaar een perceel heeft.

“Dit is meer dan een tuin alleen. We organiseren hier ook workshops, we hebben een imker en jaarlijks is er een barbecue waar we elkaars producten proeven ... Het mooie is dat het jonge en minder jonge mensen samenbrengt en iedereen er ook zijn kennis deelt”, besluit Viviane.

Het samengaan van drugs en seks brengt een aantal grote risico’s met zich mee. Het fenomeen, dat bekendstaat als chemseks, is de jongste jaren in opmars, vooral in grootsteden. Brussel richt nu een zorgproject op. ‘Op zo’n seksfeest vallen bepaalde remmingen weg.’

Sex, drugs & rock-’n-roll: het is een combinatie die al zo oud is als de straat. Maar sinds enkele jaren duikt ze ook steeds vaker op in het medische jargon. De term chemseks – een samenstelling van chemie en seks – verwijst daarbij naar seks onder invloed van vaak synthetische harddrugs.

Het fenomeen is de laatste jaren fors in opmars. Officiële cijfers zijn er niet, maar betrokken organisaties wijzen wel op steeds meer gevallen van overdoses, psychoses en overlijdens als gevolg ervan. De hulpverlening kan die toename niet langer bijhouden, klinkt het.

In april ging daarom het nieuwe Brusselse zorgproject P.O.I.N.T. van start. Wie met vragen zit over zijn chemseksbeleving of zich zorgen maakt, kan er op donderdag en vrijdag telefonisch terecht. Na een eerste contact bekijken hulpverleners individueel welk vervolgtraject noodzakelijk is.

‘Dat hangt af van de vraag of iemand wil stoppen, een pauze wil inlassen of zich gewoon vragen stelt’, legt initiatiefnemer Arturo Mazzeo, klinisch psycholoog bij Rosa, uit aan het Brusselse medium Bruzz. P.O.I.N.T. bundelt daarvoor de expertise van een team van psychologen, artsen, seksuologen, psychiaters, verpleegkundigen en maatschappelijk werkers.

Seksfeesten

Bij chemseks wordt vooral verwezen naar de combinatie van drugs en seks bij homoseksuele mannen. Het fenomeen is bij die groep ook het best gedocumenteerd. Een recente meta-analyse, die meer dan 200 internationale studies bundelde, wees erop dat 22 procent van alle mannen die seks hebben met mannen ervaring heeft met chemseks.

‘Vaak gebeurt dat in de context van zogenaamde seksfeestjes’, zegt Tom Platteau, seksuoloog bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG). In een inmiddels berucht incident werd de Hongaarse Europarlementariër József Szájer in volle coronacrisis betrapt op een illegaal seksfeest in Brussel, waar ook drugs aanwezig zouden zijn.

‘Cathinones, de voornaamste groep van synthetische drugs die op zulke feestjes genomen worden, geven je meer energie en zorgen ervoor dat je je sneller verbonden voelt met anderen’, zegt Platteau. ‘Dat helpt om op zo’n seksfeest bepaalde remmingen weg te nemen.’

Ook worden er soms zogenaamde poppers gesnoven. Die zorgen voor een intensere seksuele ervaring en verslappen de spieren, waaronder de anusspier, waardoor anale seks gemakkelijker verloopt.

Maar is het terecht dat in preventie vooral naar de queergemeenschap wordt gekeken? ‘We moeten opletten dat we niet stigmatiseren’, zegt Veerle Doossche, beleidsmedewerker bij Sensoa. ‘Ook heteroseksuele mensen combineren immers drugs met seks, maar daar is simpelweg minder onderzoek naar gebeurd.’

‘Er is wel een groep binnen de homogemeenschap die vaker aan chemseks doet’, vervolgt Doossche. ‘Het gaat dan bijvoorbeeld om mensen die zich eenzaam voelen of niet helemaal goed in hun vel zitten. Door het gebruik van drugs voelen zij zich zelfverzekerder en gaan ze gemakkelijker sociale contacten en intimiteit aan.’

Het wegvallen van die remmingen zorgt er echter ook voor dat chemseks vaker onveilig is. ‘Je weet niet altijd wat je doet en neemt daarom ook minder voorzorgsmaatregelen om infecties te voorkomen’, zegt Platteau. ‘Bij gebruikers komen hiv en andere seksueel overdraagbare infecties dan ook vaker voor.’

Grootstedelijk fenomeen

Is chemseks vooral een Brussels probleem? ‘Er zijn vaak meer actieve gemeenschappen voor zulke seksfeesten in de grootsteden en ook meer mensen die tot de doelgroep behoren’, zegt Doossche.

Het komt dus allicht vaker voor in steden, maar niet alleen daar. Dat bleek al in september 2024, toen een Britse pastoor in Kalmthout overleed aan een overdosis MDMA. Hij had er met een Belgische collega afgesproken voor het pausbezoek aan België, waarna ze samen drugs gebruikten en seks hadden.

In landelijke gebieden blijft het fenomeen vaak onder de radar omdat er onvoldoende hulpverlening en expertise beschikbaar zijn. Behalve P.O.I.N.T. richtte ook het ITG daarom een interdisciplinair expertisecentrum rond chemseks op om het bewustzijn errond te vergroten. Het centrum begeleidt chemseksgebruikers bij het krijgen van meer grip op hun gebruik, gezondheid en welzijn.

‘Voor veel mensen die aan chemseks doen, blijft het moeilijk om gepaste hulp te vinden’, zegt Platteau. ‘Hulpverlening focust vaak alleen op seks of alleen op middelengebruik, terwijl net de combinatie cruciaal is om mensen goed te ondersteunen.’

Hoe kun je mensen met een chemseksverslaving helpen? ‘Bij de begeleiding ligt de focus op erg praktische zaken’, vervolgt Platteau. ‘Wanneer mensen zich verliezen in hun chemseksverslaving, kunnen ze vaak geen normale sociale relaties meer onderhouden of verliezen ze hun baan. Je moet hen structuur en alternatieven aanreiken. Dat gaat in kleine stapjes: het zoeken naar een nieuwe hobby of andere activiteit kan al veel betekenen.’

‘Maar niet alle vormen van chemseks zijn problematisch’, zegt Doossche. ‘Veel mensen hebben hun gebruik onder controle. Ze gebruiken bijvoorbeeld uitsluitend drugs in een recreatieve context of tijdens zulke feestjes, zonder impact op hun dagelijkse functioneren.’

(De Morgen)

De Raad van Europa neemt vrijdag op een vergadering van het Comité van Ministers een politieke verklaring aan over migratie. De verklaring is het vervolg op een open brief die premier Bart De Wever vorig jaar samen met acht andere EU-leiders neerpende over de juridische interpretatie van het Europese mensenrechtenverdrag, die de aanpak van criminele vreemdelingen in de weg zou staan.

Premier Bart De Wever stuurde een jaar geleden samen met de regeringsleiders van Denemarken, Italië, Oostenrijk, Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen en Polen een kritische open brief. De Wever en co. namen de interpretatie van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens op de korrel. De rechters van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zouden dat verdrag zodanig interpreteren dat het de uitzetting van criminelen zonder papieren zou bemoeilijken. 

Alain Berset, de secretaris-generaal van de Raad van Europa, beschuldigde de negen EU-regeringsleiders ervan het Mensenrechtenhof in Straatsburg te politiseren. “Het is niet onze taak om het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens te verzwakken, maar om het relevant te houden”, zei hij. 

Een jaar later heeft het Comité van Minsters van de Raad van Europa, dat vrijdag bijeenkomt in Chișinău, nu toch unaniem een “politieke verklaring over migratie” aangenomen. Daarin bevestigen ze het belang van het Mensenrechtenverdrag en van de rol van het Hof in Straatsburg, maar erkennen ze tegelijkertijd dat verschillende lidstaten voor “significante en complexe migratiegerelateerde uitdagingen staan”. “Als die niet adequaat worden aangepakt, kan dat het vertrouwen in het systeem ondermijnen”, staat er. De verklaring benadrukt ook dat landen “onmiskenbaar het soeverein recht hebben om de toegang en het verblijf van buitenlandse onderdanen te regelen”. 

Volgens minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés), die ons land vertegenwoordigt in de Moldavische hoofdstad, erkent de verklaring dat de Europese landen voor uitdagingen staan, onder meer voor het terugsturen van mensen zonder verblijfsrecht die veroordeeld zijn voor zware feiten. 
“De bedoeling van de verklaring is niet dat regeringen zich mengen in het werk van de rechters van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens”, benadrukt Prévot. “Ze wil wel een nieuw politiek perspectief bieden op de migratie-uitdaging, waar het Hof ongetwijfeld rekening mee zal houden. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens was vanaf het begin bedoeld als een levend instrument dat met de tijd evolueert. Dat zorgt ervoor dat het relevant blijft.”

Secretaris-generaal Alain Berset spreekt in een communiqué van een “zeer sterk en zeer welkom signaal van standvastige steun aan  het Mensenrechtenverdrag en het Hof in Straatsburg vanuit alle 46 lidstaten”. “We hebben landen met verschillende visies en ervaringen samengebracht en een gemeenschappelijke visie aangenomen over hoe het systeem het beste kan werken.” 

Het Comité van Ministers keurde ook een resolutie goed die het kader vastlegt voor een speciaal tribunaal voor Oekraïne, bedoeld om de Russische verantwoordelijken voor de oorlog te vervolgen. Volgens Prévot wil ons land tot de stichtende landen van dat tribunaal behoren, en zal België het oprichtingsverdrag zo snel mogelijk ratificeren.

De ticketprijzen voor Rock Werchter en Pukkelpop stegen het afgelopen decennium sneller dan de inflatie. Ook voor de pintjes op de festivalweides moet u steeds meer betalen. Wat die dure beker bier met Dubai te maken heeft? Veel, en in de toekomst nog veel meer.

In 2016 – voor covid, Oekraïne, Gaza en Iran – kostte een dagticket voor Pukkelpop 99 euro. Tien jaar later telt u 134 euro neer. Voor Rock Werchter klom de prijs van 100 naar 140 euro. Een pint op de wei maakten festivalorganisatoren Herman Schueremans en Chokri Mahassine het afgelopen decennium bijna een volle euro duurder.

Die prijsstijgingen voor tickets zijn groter dan de inflatie. Begin jaren 2000 kostte een combiticket voor Pukkelpop 95 euro en voor Rock Werchter 108 euro. Nu is dat maal drie. De ticketprijzen gingen dus met 200 procent omhoog, terwijl de index sinds 2003 maar met 77 procent steeg. Pukkelpop bleef in al die jaren telkens een tikje goedkoper dan Rock Werchter.

Festivalgangers krijgen wel wat meer voor die fors duurdere tickets: er zijn meer festivaldagen, meer podia en meer artiesten.

In het afgelopen decennium klom de prijs van het bier op de wei niet sneller dan de algemene levensduurte. Wie dieper in het verleden duikt, krijgt een heel ander beeld. In 2000 kostte een pintje (omgerekend naar euro) volgens Het Laatste Nieuws 1,48 euro. In 2007 kostte diezelfde pint al 2 euro. In een kwarteeuw steeg de prijs van een biertje op de gewijde grond van Werchter met 163,5 procent dubbel zo veel als de inflatie.

Rock Werchter en Pukkelpop bieden wel goedkopere ‘coins’ of drank- en eetbonnetjes aan in voorverkoop, tegen 3,6 euro per stuk. Wie zulke bonnetjes of muntjes koopt, betaalt dus dat bedrag voor een beker bier. De tickets kunt u ook in meerdere keren afbetalen.

De festivals benadrukken zelf dat ze er alles aan doen om hun prijzen op een ‘aanvaardbaar en concurrentieel niveau’ te houden. ‘Wij gaan nooit over één nacht ijs bij een prijsstijging’, zegt Nele Bigaré van Live Nation Belgium. ‘Maar de infrastructuur, het personeel en de grondstoffen worden almaar duurder. Ook de regelgeving is complexer en uitgebreider dan ooit, wat nog extra kosten met zich meebrengt.’ Het gaat dan om de verhoogde btw voor overnachtingen op campings –van 6 naar 12 procent – en de strengere regels rond herbruikbare bekers.

Noot: festivalgigant Live Nation heeft in ons land onder meer Rock Werchter, Dour (voor 65 procent), Graspop en – misschien binnenkort – Pukkelpop in handen. Samen met Tomorrowland vormen zij ‘the big five’ van het Belgische festivallandschap. Tot voor kort leek de overname van Pukkelpop in kannen en kruiken, maar de mededingingsautoriteit opende midden april een onderzoek omdat de concurrentie voor andere festivals mogelijks te groot wordt.

Frieten met bier

Bij Pukkelpop halen ze dezelfde redenen aan voor de prijsstijgingen als bij Rock Werchter. ‘Omdat wij een jong publiek hebben, werken wij hard om onze prijzen betaalbaar te houden’, zegt Frederik Luyten, woordvoerder van Pukkelpop. ‘Maar wij ontsnappen niet aan de economische realiteit.’

De grote festivals merken ook dat hun bezoekers niet meer tevreden zijn met een gat in de grond dat voor een toilet moet doorgaan, of met een gammel podium waar hun muziekhelden op staan te wiebelen. De eisen voor comfort en hygiëne liggen steeds hoger. Voor de eetstanden, wandelpaadjes, podia, de decors en de belichting geldt dan weer: ze moeten zeer instagramwaardig zijn.

Ook de veiligheid kost handenvol geld. ‘Er gaan veel middelen naar controles op drugs, omdat festivals uiteraard geen of zo min mogelijk overdosissen op hun terrein willen’, duidt professor cultuurmanagement Annick Schramme (Universiteit Antwerpen).

Van tegencultuur naar big business

De jaarrekeningen tonen dat de festivals elk jaar winst boeken (zie grafiek), op de zware verliezen tijdens covid na, maar dat de marges bij Live Nation (waar Rock Werchter dus deel van uitmaakt) en The Factory (de bvba achter Pukkelpop) dalen.

Want de festivalorganisatoren moesten de laatste jaren effectief veel meer geld ophoesten om hun evenement op poten te zetten. De kosten voor alle materiaal en alle personeel gingen sinds covid fors de hoogte in. ‘Een festivalorganisator zet telkens opnieuw een tijdelijk dorp neer’, zegt Martijn Mulder, onderzoeker livemuziek, podia en festivals aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

‘Hij heeft dus meer last van stijgende prijzen dan andere ondernemers die kunnen terugvallen op langlopende contracten of leningen.’

Muziek is als water

Het kostelijke festivaldorp verklaart niet volledig de duurdere tickets. In de coulissen speelt er veel meer. David Bowie voorspelde in 2002 in The New York Times dat muziek zo goedkoop en zo toegankelijk zou worden als stromend water uit een keukenkraan. Streaming is in Bowies visie de leiding waar al die goedkope muziek doorstroomt. ‘Muzikanten, maak je dus maar klaar voor een heleboel tournees, want dat is het enige wat zal overblijven’, zei hij in dat interview.

Bowie had – uiteraard – gelijk: artiesten halen vandaag bijna al hun inkomsten uit hun optredens. Op de podia overheerst daardoor de zogenaamde supersterreneconomie, al knap omschreven in 2019 door de Amerikaanse professor Alan Krueger in ‘Rockonomics’.

Die supersterren, of de grote headliners, zijn degenen die de grootste hap uit het budget van de muziekfestivals nemen. Het gaat om de absolute top van de muziekpiramide, die torenhoge fees kan vragen.

‘Meerdere insiders uit de festivalwereld bevestigen me dat deze headliners na covid 40 procent duurder geworden zijn’, zegt Mulder. ‘Kostte een superster acht jaar geleden één miljoen, dan vraagt die nu 1,4 miljoen euro.’ De top van deze top – genre Rolling Stones – kan meerdere miljoenen eisen. ‘Werchter bestaat dankzij die grote namen op zijn affiche’, vult Mulder aan. ‘Kan het die niet meer boeken, dan verliest het festival eigenlijk zijn identiteit.’

>‘Als die supersterren in Dubai twee keer zoveel kunnen krijgen voor hetzelfde concert, zullen ze niet aarzelen om daarheen te trekken’

Martijn MulderOnderzoeker livemuziek, podia en festivals (Erasmus Universiteit)

De headliners zijn zulke slokoppen dat er voor opkomende bands en/of lokale artiesten steeds minder overblijft. Een jonge band die op een festivalpodium in de blakende zon het beste van zichzelf geeft, zal daar nauwelijks wat aan overhouden.

‘De polarisatie tussen de internationale sterren en de kleinere artiesten wordt steeds groter’, beaamt Schramme. ‘De grote sterren hebben alle onderhandelingsmacht, wat maakt dat ze selectief kunnen zijn over de plekken waar ze optreden én hun gages nog kunnen opdrijven.’

Door streaming en sociale media zijn deze grote artiesten alomtegenwoordig in de levens van hun fans. ‘Boomers zullen monkelen: in de jaren 80 was Michael Jackson ook groot’, lacht Mulder. ‘Maar Taylor Swift is nog van een andere grootteorde. Verhoudingsgewijs kan ze daardoor meer vragen dan de idolen uit de eighties.’

Exclusiviteit

Schaarste stuwt in elke economie de prijzen omhoog. In de muziekwereld is dat niet anders. Mulder: ‘We leven in een tijd waarin nog weinig zaken schaars zijn. Een livebeleving heeft wel nog een zekere exclusiviteit. Elke fan wil ‘erbij’ zijn, wat maakt dat de vraag naar tickets voor de allergrootste sterren bijna oneindig is.’

Muziekartiesten malen er niet om dat de tickets voor hun optredens zo duur zijn. ‘Twintig jaar geleden bood U2 bij elk optreden goedkope tickets aan omdat de band wilde dat iedereen van hun muziek kon genieten’, zegt Mulder.

Rock- en popartiesten wilden vroeger niet het imago hebben van geldwolven die het geld uit de zakken van hun arme fans klopten. ‘Dat idee is losgelaten’, zegt Mulder. ‘Nu denken die supersterren: als ik zoveel kan vragen, waarom zou ik het dan niet doen?’

De ironie van de festivalindustrie

Nog een bijkomende factor is dat festivals al even geen louter Europese of Angelsaksische aangelegenheid meer zijn. In Zuid-Amerika, Azië en het Midden-Oosten schieten er steeds meer uit de grond. ‘Als die supersterren in Dubai twee keer zoveel kunnen krijgen voor hetzelfde concert, zullen ze niet aarzelen om daarheen te trekken. Het effect van die globalisering op de prijzen moet je niet onderschatten’, zegt Mulder.

‘Eigenlijk wordt de festivalwereld nu gedomineerd door een extreem kapitalistisch model. Daar zit een rare ironie aan: festivals ontstonden uit de tegencultuur en een antikapitalistische reflex bij veel jongeren in de jaren 60. Nu zijn festivals net het toppunt van de geglobaliseerde vrijemarkteconomie. Ze zijn ook helemaal geïnstitutionaliseerd.’

En die globalisering zal niet snel beginnen slabakken. Schramme: ‘Als de middenklasse in India en andere opkomende landen blijft groeien, zal de belevingseconomie pas echt wereldwijd doorbreken. Dat zal de westers gedomineerde festivalmarkt nog meer door elkaar schudden. Hoe internationaler artiesten zijn, hoe meer ze hiervan zullen profiteren.’

Wat geldt voor de artiesten, gaat evenzeer op voor de festivals. Hoe groter ze zijn, hoe meer geld ze kunnen uitgeven aan hun line-up, hoe meer grote artiesten ze kunnen boeken. De kleinere festivals blijven dan over met de kliekjes.

Komt daarbij dat Live Nation een bijna-monopolie heeft op de festivalmarkt: het wereldwijde bedrijf managet artiesten en organiseert tegelijk festivals die deze artiesten boeken.

Mulder: ‘Live Nation heeft een vreemde dubbelrol waar andere organisatoren ongetwijfeld last van hebben. Een festival als Best Kept Secret zegt ook elk jaar dat ze moeten afwachten welke artiesten Mojo Events (de Nederlandse dochteronderneming van Live Nation, red.) programmeert op zijn festivals. Pas daarna weten de organisatoren wat overblijft voor hen om te boeken. Op dat vlak kun je wel spreken over oneerlijke concurrentie.’

Is er een limiet?

De vraag na deze festivalzomer is of de ticket- en consumptieprijzen nog verder kunnen klimmen. Zullen festivals in de toekomst minder combi- en meer dagtickets verkopen? Zullen jongeren minder consumeren op de wei? Of minder op de camping verblijven en pendelen naar hun huis/kot/de tuin van de bomma?

‘Volgens mij hebben we een kritiek punt bereikt’, zegt Schramme. ‘Mensen zullen selectiever worden: geen drie, maar nog één festival zal overblijven. Misschien zullen de gratis festivals of de lokale festivals zonder grote namen hierdoor wel weer aan populariteit winnen.’

>‘Jongeren sparen een heel jaar voor festivals omdat ze uitblinken in wat zij belangrijk vinden: ­veiligheid, gezondheid en verbondenheid’

Nicky Dirkx Lector en coördinator onderzoekscentrum aan HOGENT

Peter Decuypere, medeoprichter van technotempel Fuse en muziekfestival I Love Techno (dat hij verkocht aan Live Nation, red.), rekent voor dat jongeren 300 à 400 euro per jaar te besteden hebben aan festivals, optredens en clubs. ‘Vroeger konden ze met dat geld naar meerdere festivals en enkele optredens tijdens het jaar. Nu zullen ze steeds vaker moeten kiezen. De grote festivals, the big five, verkopen wel nog vlot uit.’

‘Dit zijn de Ferrari’s van de festivalbranche: mensen zijn bereid om er veel geld voor neer te tellen omdat ze een constante kwaliteit leveren, zekerheid bieden en een uitgesproken imago hebben. De midsize festivals hebben het moeilijker.’

Worden de festivals toch te duur, dan zal er volgens experts een automatische marktcorrectie komen. Decuypere: ‘Dan zal de muziekliefhebber hen snel afstraffen.’

Festivals zijn heilig

Het recentste uitgaansonderzoek van HOGENT (en meer specifiek: het onderzoekscentrum Substance Use and Psychosocial Risk Behaviours) toont aan dat dit kantelpunt nog niet bereikt is.

Jongeren gaan steeds minder uit, ze maken constant de kosten-batenanalyse of een avondje clubben of tooghangen wel hun geld en hun kater waard is. Maar de festivals ontsnappen aan die berekening. Nicky Dirkx, lector en coördinator van het onderzoekscentrum aan HOGENT: ‘Jongeren sparen een heel jaar voor festivals omdat ze uitblinken in wat zij belangrijk vinden: veiligheid, verbondenheid en gezondheid.’

Op een festivalweide voelen ze zich in alle opzichten op hun gemak. Dirkx: ‘Festivals gaan door overdag, op een afgebakend terrein. Jongeren moeten er niet heen over gevaarlijke wegen of door donkere straten.’

Ze voelen zich er ook emotioneel veilig omdat het festivalterrein en de programmatie overzichtelijk zijn: er zijn – in hun ogen – geen oncontroleerbare situaties. Er heerst voorspelbaarheid.

Dirkx: ‘Jongeren vinden onvoorziene uitgaven vervelend. Op festivals zijn die er niet. Je hebt er gratis lockers en gratis toiletten. Je kunt je coins op voorhand kopen, zodat je weet hoeveel je zult uitgeven.’

Jongeren ervaren op een festival bovendien een enorme verbondenheid, want ze zijn er onder gelijkgestemden. In het jargon van het onderzoek van HOGENT: ze zitten er in hun ‘in-groep’, bij mensen met ongeveer dezelfde muzieksmaak en leeftijd.

Dirkx: ‘Wat ze erg belangrijk vinden, is samen praten en samen chillen. Op het festivalterrein en op de camping kan dat. In het gewone nachtleven merken we dat de chill-outrooms ook steeds belangrijker worden.’

Naast veiligheid en verbondenheid scoren festivals hoog op gezondheid. Het zal de fans van bier en Bicky-burgers verbazen, maar jongeren vinden het een meerwaarde dat er gratis water is, je kan rusten op de camping en je je eigen eten kan meebrengen.

Dirkx: ‘De jongeren van tegenwoordig willen overdag feesten, verdragen geen overdreven lawaai en houden van licht en plekken waar ze kunnen bijpraten. Festivals zullen dus populair blijven, omdat zij alles bieden waar zij belang aan hechten.’

Begin 2025 is het Belgische leger het doelwit geworden van een geavanceerde cyberaanval. Dat onthult generaal-majoor Pierre Ciparisse, topman van de Cybermacht, in een interview met Knack**. Hij waarschuwt ook voor nieuwe AI-bedreigingen. ‘Eigenlijk zou iedereen bang moeten zijn voor Mythos.’**

‘Het Belgisch leger ondergaat elke week miljoenen cyberaanvallen’, zegt generaal-majoor Pierre Ciparisse, topman van de Cybermacht sinds september 2025. ‘Maar eigenlijk zeggen die cijfers niets. Zo’n duizend keer per week gaat het echt om alarmen waarbij onze systemen op iets reageren. Denk aan een klik op een phishing-link die een reactieketen in gang zet. Honderd daarvan vragen analistenwerk, om na te gaan of er kwetsbaarheden zijn uitgebuit. In zo’n tien gevallen heb je daarvoor niet één maar twee analisten nodig. En heel af en toe is het écht serieus.’

Zoals de cyberaanval op Defensie die in december 2021 tijdens een routine-inspectie aan het licht kwam. 25.000 Belgische militairen verloren daarop hun internettoegang, en het duurde nog maanden om alle IT-systemen op te schonen. Buitenlandse Zaken wees de aanval toe aan Chinese hackergroepen.

‘In het eerste trimester van 2025 hebben wij een nieuwe aanval gehad tegen een van onze systemen – van een soortgelijk kaliber als die zware cyberaanval tegen Defensie vijf jaar geleden. Heel gesofistikeerd, en op zo’n manier gebouwd om detectie te vermijden’, zegt Ciparisse. ‘Het is de eerste keer dat we hiermee naar buiten treden.’

Wat is het verschil met de vorige zware cyberaanval op Defensie?

Pierre Ciparisse: Gelukkig konden we de cyberaanval ditmaal wél tijdig detecteren en hebben we de kwetsbaarheid kunnen patchen (een beveiligingslek dichten, nvdr). We weten dat we die aanval hebben gehad, omdat er een malware geblokkeerd was gebleven door het systeem. Na analyse bleek het te gaan om een malware van een ander niveau dan de klassieke. Maar we zullen ditmaal niet kunnen aanwijzen wie erachter zat.

Waarom niet?

Ciparisse: Het is niet zo dat je aan hoe geavanceerd de malware is kunt zien wie erachter schuilgaat. De enige manier om dat te achterhalen, is door te analyseren wat zij doen zodra ze in je netwerk zitten. Want daar maken ze fouten. En dan heb je wél voldoende elementen om bijvoorbeeld richting China te wijzen. Maar als je hen aan de ingang blokkeert, wat vorig jaar is gebeurd, dan kun je geen attributie doen. De kans dat we hen ooit kunnen ontmaskeren, is superklein.

>‘De kans dat we kunnen achterhalen wie er achter de geavanceerde aanval van 2025 zat, is superklein.’

Hoe gaat het met de Cybermacht?

Ciparisse: Over onze getalsterkte moet ik vaag blijven, maar we zijn verder aan het groeien. Investeren in personeel is onze eerste prioriteit. AI zal ons helpen, maar uiteindelijk zijn het mensen die de zaken moeten oplossen. De Cybermacht bestaat voor 25 procent uit reservisten, 47 procent militairen en de rest zijn burgers.

Hoe zou u de cyberdreigingen anno 2026 beschrijven?

Ciparisse: Kijk naar de recente operaties van de VS in Venezuela en Iran, of naar de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. De cyberdimensie is constant aanwezig: voor, tijdens én na een conflict. Cyber is gewoon een continuüm geworden.

België is natuurlijk geen rechtstreeks betrokken partij in die conflicten.

Ciparisse: Klopt. Maar we weten wel dat Rusland reageert op elke steun die wij geven aan Oekraïne. De Chinezen daarentegen nemen hun tijd, maar ze gaan wel af op hun doel.

Zet de Cybermacht inmiddels offensieve operaties op?

Ciparisse: We mogen computernetwerken binnendringen. Is dat offensief? Ik spreek liever over intrusieve operaties voor inlichtingendoeleinden. Maar een offensieve operatie in de zin van het licht in een bepaalde stad 24 uur uitdoven om een militaire operatie uit te kunnen voeren? Nee, dat doen wij niet. Nog niet.

>‘Het licht in een stad 24 uur uitdoven om een militaire operatie uit te kunnen voeren? Nee, dat doen wij niet. Nog niet.’

Generaal-majoor Pierre Ciparisse (Cybermacht)

Geeft u eens een voorbeeld van concrete acties waar jullie recent aan deelnamen?

Ciparisse: Op 1 maart onderschepte het patrouillevaartuig Pollux een olietanker van de Russische schaduwvloot in de Noordzee, waarna onze Special Forces het schip enterden. Bij die operatie, Blue Intruder, waren de militaire inlichtingendienst ADIV en de Cybermacht van begin tot einde betrokken. Het was de eerste echte multidomeinoperatie ooit uitgevoerd door de Belgische defensie, dus met betrokkenheid van land-, zee- en luchtmacht, Cyber Command én medische dienst.

De ADIV spotte het voorbije halfjaar zo’n 42 verdachte drones boven ons grondgebied maar kon niet achterhalen wie ze bestuurde. Jullie ook niet?

Ciparisse: Ik kan verwijzen naar het verslag van de laatste vergadering van de parlementaire commissie Landsverdediging, maar zal geen verdere details verstrekken.

Dankzij een nieuwe wet van Justitieminister Annelies Verlinden (CD&V) krijgen de Belgische inlichtingendiensten meer mogelijkheden om AI te gebruiken.

Ciparisse: Eigenlijk is dat gewoon de omzetting van de Europese AI Act. Voor ons is er in de praktijk helemaal geen verschil. We zijn al bezig met AI. Vertalingen, taalherkenning, zoeken in grote hoeveelheden data… In een testcase gebruiken we AI momenteel ook in onze verwerking van data. We zien AI daarbij als een assistent. Mijn mensen zullen performanter zijn doordat ze minder tijd verliezen aan tijdrovende taken. AI kan een hint geven, maar vervolgens zijn het wel mensen die verder moeten zoeken. Dat gaan we niet 100 procent aan AI overlaten. Al is AI wel perfect om bijvoorbeeld ongewone patronen te detecteren.

Welke AI gebruiken jullie bij Defensie?

Ciparisse: CoPilot van Microsoft. Alle andere AI zijn geblokkeerd in de Defensie-omgeving, om informatielekken te vermijden. Microsoft geeft ook de garantie dat de info uit onze werkomgeving Mil.be niet wordt gebruikt om AI verder te trainen.

Is Mythos van Anthropic – de AI die kwetsbaarheden in IT-systemen opspoort – de ‘zwarte zwaan’ van de cyberwereld?

Ciparisse: Mythos komt niet als een verrassing. En wat het kan, zullen andere AI-modellen zeer binnenkort ook kunnen. Vraag is of ze dezelfde voorzorgsmaatregelen zullen nemen (Anthropic gaf eerst vijftig Amerikaanse bedrijven toegang tot Mythos om hun eigen kwetsbaarheden op te sporen, nvdr). Morgen zullen andere staten, of misschien zelfs criminelen, een tool zoals Mythos kunnen gebruiken.

>‘Eigenlijk zou iedereen bang moeten zijn. Overheid. Defensie. Ziekenhuizen. Kritieke infrastructuur. Alles wat met het internet verbonden is, zal blootgesteld worden aan Mythos of soortgelijke systemen.

Generaal-majoor Pierre Ciparisse (Cybermacht)

De lancering van Mythos leidde tot een crisissfeer onder bankiers wereldwijd.

Ciparisse: Ik begrijp de banksector wel, maar eigenlijk zou iedereen bang moeten zijn. Overheid. Defensie. Hospitalen. Kritieke infrastructuur. Alles wat met het internet verbonden is, zal blootgesteld worden aan Mythos of soortgelijke systemen. Als je dan de versnelling en verbeteringen ziet tussen de opeenvolgende nieuwe versies die na ChatGPT kwamen: dat is niet telkens gewoon een knop extra, hè. Het is echt wel een revolutie.

Heeft de Cybermacht al bezorgde telefoons gehad van pakweg KBC of BNP Paribas?

Ciparisse: Nee. Gelukkig maar, want ik zou hen niet direct kunnen helpen. De banksector is trouwens een van de best beschermde sectoren. Qua cyberveiligheid voldoet ze aan de hoogste normen. Alleen al om AI te implementeren in de bank heeft BNP Paribas in één jaar tijd een ploeg van 125 mensen samengesteld. Dat zegt genoeg over hun capaciteit.

Hoe verandert AI de oorlogsvoering?

Ciparisse: Vroeger werd weleens gezegd dat cyber de nieuwe zilveren kogel was. Klopt niet. We zien dat uiteindelijk de bommen blijven spreken. Maar artificiële intelligentie zal de zaken wel serieus veranderen. AI helpt om kwetsbaarheden te vinden, maar ook om de exploit te bouwen (de malware die die kwetsbaarheden uitbuit, nvdr). De tijd om te patchen, zodra een zwakke plek bekend is, zal bovendien korter worden. Mijn inschatting is dat we naar maatregelen zullen gaan waarbij we aanvaarden dat we een systeem moeten deconnecteren om het te beschermen, in afwachting van een oplossing. Je houdt de deur gesloten. Niemand kan nog binnen of buiten.

Zijn er geen andere oplossingen?

Ciparisse: De Cybermacht werkt samen met bedrijven, academici en onderzoeksinstellingen rond het hele vraagstuk van de beveiliging van het ‘Internet of Things’. Al onze wapensystemen zijn trouwens geconnecteerd, van de F-35 en de MQ-9-drone tot drones op marineschepen en de nieuwe pantservoertuigen.

Hoe kwetsbaar zijn de besturingssystemen van onze industrie voor cyberaanvallen?

Ciparisse: De productieketen in de industrie zit vol met apparatuur die vooral mechanisch is maar ook een kleine computercomponent heeft en zo met een netwerk is verbonden. Zodat ze op afstand gestuurd kunnen worden – denk aan een waterkraan openen of een branddeur sluiten. Maar net die systemen met een kleine computercomponent zijn meestal minder goed beschermd.

In dat opzicht raad ik iedereen aan voorzichtig te zijn met digitale deurbellen met een cameraatje die verbonden zijn met het internet, of met spotgoedkope bewakingscamera’s die je via je smartphone kunt bekijken. Als daar een exploit voor bestaat, kunnen derden gewoon in uw huis binnenkijken.

De Nationale Veiligheidsstrategie waarschuwt bovendien voor de integratie van kwantumcomputers en AI.

Ciparisse: Dat is echt een zorg. Een kwantumcomputer is een snelle computer voor welbepaalde toepassingen. Voor scheikunde bijvoorbeeld biedt kwantumcomputing veel mogelijkheden, denk aan de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Vraag is of kwantum ook zo’n impact zal hebben op de cryptografie, het versleutelen van data. Aangezien we dat niet kunnen uitsluiten, moeten we rekening houden met die optie. We bekijken samen met de Koninklijke Militaire School hoe we onze encryptie kwantumresistent kunnen maken.

Waarin schuilt juist het gevaar?

Ciparisse: Dat er nu alvast versleutelde data gestockeerd worden die dan later met kwantumcomputers ontsleuteld kunnen worden. Een land als China zamelt massaal data in, ook geëncrypteerde gegevens. Met kwantum bestaat de mogelijkheid dat data die eigenlijk 50 jaar lang geheim moesten blijven toch vroeger gedecrypteerd kunnen worden.

Rijke Russen zetten oude Belgisch-­Luxemburgse ­investeringsverdragen in om hun tegoeden vrij te krijgen die zijn geblokkeerd bij de effectenreus Euroclear in Brussel. Er zijn al negen “kennisgevingen van geschil” in­gediend tegen ons land, zo schrijven De Tijd en L'Echo dinsdag.

Het is nog niet duidelijk welke geldsommen met die negen zaken zijn gemoeid.

De Russische oligarchen en investeerders willen de zaak voeren via arbitrageprocessen: buiten de gewone rechtszalen, zonder pottenkijkers en zonder echte magistraten als rechters. De partijen ­kiezen elk een eigen arbiter, en die arbiters duiden dan de voor­zitter van het tribunaal aan. 

De weinig transparante rechtsgang rond de investeringsverdragen wordt al langer gecontesteerd. Hoewel de Belgisch-Luxemburgse Economische Unie (BLEU) al sinds 2010 geen bilaterale investeringsverdragen meer sluit, kunnen ­investeerders door de bestaande akkoorden nog processen aanspannen. 

“In het kader van de bevriezing van Russische tegoeden hebben sommige eisers gedreigd een ­arbitrageprocedure tegen België te starten”, bevestigt Francis Adyns, de woordvoerder van de FOD ­Financiën, aan De Tijd. “Ze doen dat op basis van de BLEU-overeenkomst met de regering van de Sovjet-Unie, ­ondertekend in 1989, en die met Kazachstan, ondertekend in 1998.”