u/onepiecemovement

VARÚÐ; langur texti
Pæling, Þegar fólk ver hagsmuni kerfis, stjórnmálaafls eða elítu sem það græðir sjálft ekkert á, og vinnur jafnvel beint gegn eigin hagsmunum.
Út frá pistli sem ég birti hér fyrir nokkru síðan um "framleitt samþykki“, fór ég að kafa dýpra í heim almannatengslastofa eða PR stofa, krísustjórnunar og lobbýisma. Hvernig birtist þetta okkur í daglegu lífi? Er þessi iðnaður í raun og veru ólýðræðislegur, og er hann hálfpartinn að grafa undan samfélaginu okkar án þess að við tökum eftir því?

Mig langar til þess að byrja á fólkinu sem ver kerfi sem það græðir ekkert á og vinnur oft bokstaflega gegn þeirra hagsmunum, því það er stundum þannig að folk ver ákveðin kerfi, ekki vegna þess að það græði á þeim peningalega, heldur vegna þess að það tengir kerfið við gildi sín og sjálfsmynd. Ok, tökum einfalt dæmi; Jon Jónsson, sem er í láglaunastarfi, gæti barist hatrammlega gegn sköttum á ofurríka, gegn reglugerðum á stórfyrirtæki, gegn hækkun veiðigjalds, eða jafnvel gegn verkalýðsfélögum. Af hverju? Vegna þess að hann trúir á hugsjónina um "algerlega frjálsan markað“ eða vonast til að verða ríkur sjálfur einn daginn, þótt tölfræðilegu líkurnar á þvi séu hverfandi. Staðreyndin er sú að öflugir hagsmunaaðilar eyða milljonum í að hanna malflutning sem lætur almenning halda að hagsmunir fárra ríkra séu það sama og hagsmunir þjóðarinnar, ef þú heyrir sömu skilaboðin nógu oft, ferðu að trúa þeim og verja þau. Kerfið er svoldið oft hannað þannig að fólki finnist það vera hluti af millistéttinni og að óvinurinn séu þeir sem eru enn verr staddir, td öryrkjar, atvinnulausir, hælisleitendur, jaðarsettir hópar, eða innflytjendur,(eða hinir, us vs them hugsun) a meðan fjármagnið og valdafólkið stelur úr vösunum á þér, ert þú upptekinn við að rífast í menningarstríði. Hinir ríku sitja óáreyttir á toppnum. En já semsagt, folk berst mjög oft og kýs gegn eigin hagsmunum vegna þess að það hefur verið sannfært um að það sé að verja eitthvað stærra og göfugra, þetta er i raun félagslegt fyrirbæri sem einmitt sálfræðingar og stjórnmálafræðingar hafa rannsakað lengi

En vegna þess hve Ísland er lítið samfélag er i raun oft enn auðveldara fyrir öfluga hagsmunaaðila að stýra umræðunni hér en erlendis. Íslenskir hagsmunaaðilar nota nákvæmlega sömu aðferðafræði og stórfyrirtæki í bandaríkjunum eða evrópu til að hanna og stýra umræðunni. það sem mer finnst kannski skýrasta dæmið á Íslandi eru samtök fyrirtækja í sjávarútvegi eða sammstöfun SFS, þau er bokstaflega að eyða gríðarlegum fjármunum í auglýsingar, herferðir, kostun á efni og rannsóknir. Skilaboðin þeirra eru oft þannig ef veiðigjöld eru hækkuð eða kvótakerfinu breytt, mun landsbyggðin hrynja, fyrirtækin fara á hausinn og efnahagur Íslands hrynja og þar fram eftir götunum, en raunveruleikinn er hins vegar sá að kerfið tryggir fárra útgerðarmenn (kvótakónga) í sessi sem hagnast á sameiginlegri auðlind, á meðan margar sjávarbyggðir hafa misst kvótann frá sér, samt sem áður ver stór hluti almennings kerfið af krafti, hræddur við breytingar.

Á Íslandi starfa öflugar almannatengslastofur, og þetta er eitthvað sem ég hef fylgst lengi með. Tökum bara sem dæmi, ef stórfyrirtæki eða fjármagnseigendur lenda í krísu eða vilja breyta lögum sér í hag, kaupa þau þjónustu þessara stofa, Þessir ráðgjafar skrifa greinar fyrir forstjóra, hanna herferðir og hafa beint samband við blaðamenn til að stýra því hvernig sagt er frá málum stundum stofna almannatenglar jafnvel eigin "fréttamiðla" eða vefi til að koma sínum skilaboðum á framfæri undir yfirskini hlutlausra frétta

Besta staðfestingin á þessu kemur þegar innri gögn leka eins og í Samherjamálinu. Skýrasta dæmið er skæruliðadeild Samherja, Þar sást svart á hvítu hvernig hópur á vegum fyrirtækisins bókstaflega skipulagði kerfisbundnar árásir á blaðamenn, rústðu orðspori þeirra, hannaði myndbönd og stýrði umræðunni á samfélagsmiðlum til að láta hana líta út eins og almenna umræðu og Þetta gerist líka fyrir opnum tjöldum á Alþingi í formi lobbýisma, td Þegar herða á reglur um umhverfismál eða skatta mæta samtök eins og SA eða riksstyrkta hugveitan Viðskiptaráð með tugi blaðsíðna af umsögnum, skrifuðum af PR stofum og lögfræðingum. Í kjölfarið birtast skyndilega skoðanagreinar frá forstjórum í fjölmiðlum þar sem notaðar eru nákvæmlega sömu setningar og röksemdir, þið hafið eflaust tekið eftir þessu

Mig langar að setja her upp dæmi um grein eða bara frétt, sem gæti þessvegna birtst á visir, mbl, jafnvel ruv. Þetta er skrifað upp ur raunverulegri frett sem birtist fyrir einhverju, en eg breytti henni fra grunni.

Ok segjum bara að titill frettarinar sé "Íslendingar sýna aukna varkárni ,,mikilvægt að huga að framtíðinni strax í dag“ svo kemur "Breytt efnahagsástand kallar á nýjar lausnir í fjármálum heimilanna, sérfræðingur segir lykilinn felast í reglulegum sparnaði og réttri ráðgjöf, "við sjáum greinilega breytingu á hegðun fólks,“ segir Jóna Jonsdóttir, deildarstjóri framtíðarlausna hjá bankanum,i samtali við fréttastofu segir Jóna að óvissa í samfélaginu geri það að verkum að fólk leiti öryggis,, svo kemur  "Við höfum þróað nýtt smáforrit sem einfaldar þetta“ bætir hún við, Þetta hljómar eins og venjuleg frétt, en hvað er í gangi? Her er notuð óbein hræðslustjórnun þið vitið, "óvissa“, "breytt ástand“, og þar fram eftir götunum,  til að skapa óöryggi, og lausnin er strax kynnt, appið hjá bankanum! Tata!  Hér er lika að eiga ser stað svokallað gervihlutleysi, þið vitið frasar eins og "í samtali við fréttastofu“ láta líta út fyrir að gagnrýninn blaðamaður hafi rannsakað málið, og að blaðamaðurinn hafi verið á staðnum, en textinn kom tilbúinn frá PR deild bankans og titillinn "deildarstjóri framtíðarlausna“ gefur vald og traust, mun meira en "sölustjóri“  og við getum yfirfært þetta á stórfyrirtæki sem brýtur lög, þá notar það krísustjórnun þegar fyrirtæki  td brýtur kjarasamninga á erlendu vinnuafli eða mengar umhverfið Í stað þess að biðjast afsökunar, kaupa þeir PR stofu sem kynnir samstarf við hjálparsamtök og styrki til íþrótta undir fyrirsögninni "Setja nýjan staðal í samfélagslegri ábyrgð“. Þeir forðast liðna atburði en "horfa til framtíðar“ og almenningur fer smátt að gleyma þessu. Og við getum haldið áfram svona, yfirfært þetta yfir á politikina og svo koll á koll, þið fattið hvert ég er að fara.

En sko min skoðun er su að almannatengslastofur eða PR stofur, sem tæki og iðnaður eru bara gríðarlega ólýðræðislegar í eðli sínu þegar þær eru notaðar til að móta pólitíska umræðu og breyta almannaáliti. Fyrir mér eru ástæðunar einfaldar, PR stofur starfa ekki á grundvelli sannleika eða almannahagsmuna, heldur á grundvelli þess hver borgar reikninginn til þeirra. I lyðræðisríki á umræðan að vera á jafnréttisgrundvelli, en þessar stofur virka eins og málaliðar eða málpípur í upplýsingastríði eða jafnvel bensin á eldin í menningastriði. Ég hef til dæmis þungar áhyggjur ef nýi borgarmeirihlutinn ætlar að fara að nýta sér PR stofur.

En já, mínar áhyggjur eru að þær selja ríkasta fólkinu forskot. Í lýðræðislegri umræðu á besta röksemdin og staðreyndirnar að vinna. En almannatengslastofa mætir ekki til leiks með rök eða endilega staðreyndir, hún mætir bókstaflega með sálfræðilega hönnuð skilaboð, gagnagrunna, tengslanet við fjölmiðla og tækni til að dreifa áróðri! A meðan hefur venjulegt fólk, verkalýðsfélög eða bara lítil umhverfissamtök hreinlega ekki efni á að kaupa þessa sérfræðiþekkingu. Þannig fær fjármagnið gífurlega mikla rödd sem yfirgnæfir allt annað :(  Þannig að mér finnst PR stofur bókstaflega afskræma hugtakið frjálsir fjölmiðlar.
Fjölmiðlar eiga að vera varðhundar lýðræðisins sem fletta ofan af vitleysu og spyrja erfiðra spurninga. PR stofur eru sérhæfðar í að gata þessa vörn, Þær vita nákvæmlega hvernig á að fóðra þreytta og undirmannaða blaðamenn með tilbúnum fréttum, sem líta vel út en þjóna hagsmunum viðskiptavinarins. Þegar fjölmiðlar hætta að rannsaka og fara þess í stað að endurprenta efni frá PR stofum, sem gerist alltof oft hér heima, missir almenningur getuna til að taka upplýstar ákvarðanir og þar með veikist lyðræðið. Og takið eftir því að við höfum gífurlega öfluga og flotta blaðamenn og rannsóknarblaðamenn hér heima, en þeir eru undirmannaðir, vanfjármagnaðir og hafa oft ekki burði eða einfaldlega þor til að fjalla um mál sem tengjast stórum valdhöfum, valdablokkum, þið vitið "Ekki kafa of djúpt". Af hverju? Vegna þess að þeim mæta "skrímsladeildir“ eða her einkaspjæjara, sterkir lögfræðingar valdsins og orðspor þeirra verður bara skemmt á núll einni sem við höfum séð gerast nýlega.

Svo eru það "álitsgjafanir" eða "sérfræðingarnir" það er bokstaflega sálfræðilegt, almenningur veit að stórfyrirtæki, fjármagnseigendur eða stjórnmálaflokkar eru að gæta eigin hagsmuna. Segjum td ef forstjóri banka eða stórútgerðar stígur fram og segir "Þetta kerfi er frábært" þá trúir honum enginn. En ef "óháður álitsgjafi“ eins og random hagfræðingur, þekktur bloggari, eða prófessor, stígur fram og segir nákvæmlega það sama, þá fær málstaðurinn skyndilega gríðarlegan trúverðugleika. Fólk hugsar "Jæja, fyrst þessi sérfræðingur segir þetta, þá hlýtur það að vera satt.“
Á Íslandi birtist þetta á nokkra mismunandi vegu. Hagsmunasamtök og stórfyrirtæki kaupa reglulega skýrslur frá ráðgjafarfyrirtækjum, endurskoðunarskrifstofum eða háskólastofnunum.PR-stofan hjálpar til við að hanna spurningarnar og rammann utan um skýrsluna þannig að niðurstaðan verði hagstæð. Svo er "álitsgjafinn“, til dæmis hagfræðingurinn sem skrifaði skýrsluna, sendur í viðtal í Spursmál, Sprengisand eða Moggan til að kynna "hlutlausar niðurstöður“. Almenningur áttar sig ekki á því að skýrslan var pöntuð og borguð í þeim eina tilgangi að dæla ákveðnum skilaboðum inn í umræðuna. Fastir álitsgjafar í fjölmiðlum þar sem við sjáum oft sömu andlitin og nöfnin mæta aftur og aftur í þætti eða skrifa greinar sem "sérfræðingar um samfélagsmál“ margir þeirra eru tengdir hugveitum, eins og t.d Viðskiptaráði eða einhverjum öðrum hugveitum, sem eru fjármagnaðar af viðskiptalífinu. Þeir mæta í sjónvarp eða útvarp og tala eins og hlutlausir áhorfendur, en röksemdir þeirra fylgja alltaf nákvæmlega sömu línu og PR stofurnar eru að selja, að skattar séu slæmir, reglugerðir hamli vexti, eða að ákveðin kerfi séu nauðsynleg og svo framvegis og framvegis. Nu hefur þetta reyndar verið að birtast sem ahrifavaldar og "venjulegt fólk“ á samfélagsmiðlum þar sem að Í seinni tíð hefur þetta færst mikið yfir á samfélagsmiðla. PR stofur fylgjast vel með hverjir eru vinsælir á X, fb eða í hlaðvörpum. Svo Þær fóðra þessa álitsgjafa með upplýsingum, bjóða þeim á viðburði, eða kaupa hreinlega af þeim auglýsingar og kostun án þess að það sé augljóst. Skyndilega fer vinsæll hlaðvarpsþáttastjórnandi að tala um hvað ákveðin lagabreyting sé fáránleg, og hlustendurnir gleypa við því af því þeir treysta honum sem "venjulegum gaur“.

Með öðrum orðum PR stofur virka þannig að þær kaupa eða fóðra "óháða álitsgjafa“ til að tala sínu máli. Þegar við sjáum prófessora, hagfræðinga eða þekkta hlaðvarpsþáttastjórnendur verja hagsmuni stórfyrirtækja, er það sjaldnast tilviljun. Það er hluti af vandlega hannaðri PR-áætlun þar sem trúverðugleiki sérfræðingsins er notaður sem vopn til að sannfæra okkur hin.

Sögulega hafa vinstri miðju vinstri, miðju og jafnaðarflokkar verið mun slakari í því að nota PR stofur. Þeir hafa líka oft beinlínis neitað að stunda þetta vegna hugmyndafræðilegra reglna, eða einfaldlega vegna þess að þeir hafa ekki fjármagn til þess.
En bara svo það sé sagt, Þetta snýst ekki um að vinstri menn séu endilega betra fólk. Ræturnar liggja einfaldlega í ólíkum gildum, sögu og því hvernig þessir flokkar líta á pólitíska umræðu ogg oftast nær hafa þeir bara ekki nægilegt fjármagn. Ég er ekki að segja að þeir hafi aldrei notað almannatengsl, því þeir hafa vissulega gert það að einhverju marki, en fjármagnið er mun minna. Hægri öfl, eins og Sjálfstæðisflokkurinn og skyldir flokkar, eiga aftur á móti sögulega mun auðveldara með að sækja fjármagn til stórfyrirtækja, útgerða, banka og ríkra fjárfesta. Þessir aðilar sjá peningana sem fjárfestingu. Ef PR stofunni tekst að koma í veg fyrir skatthækkanir eða nýjar reglugerðir, þá græðir fyrirtækið á því á endanum. Hægri flokkurinn eins og XD hefur líka eitt helsta dagblað landsins á bak við sig, Moggan, sem er í eigu ríkra fjárfesta og hagsmunaaðila. Mogginn er að stórum hluta í eigu aðila tengdum sjávarútvegi og það kemur engum á óvart að ritstjórnarstefna blaðsins verji kvótakerfið og hagsmuni útgerðarinnar af mikilli hörku. Þegar sömu skilaboðin eins og "þetta er gott fyrir þjóðina“ eru endurtekin daglega í helstu fjölmiðlum landsins, fara margir að líta á þau sem sjálfsagðan sannleika :)
Vinstri og jafnaðarflokkar byggja fjármögnun sína frekar á félagsgjöldum venjulegs fólks eða stuðningi frá verkalýðsfélögum. Þeir hafa einfaldlega aldrei jafn djúpa vasa og andstæðingarnir til að kaupa dýrustu PR ráðgjöfina.

,,Gunnar Axel Axelsson, fyrrverandi sveitarstjóri Voga, segir að nýr meirihluti í borgarstjórn ætli sér að setja fjármagn í pólitíska markaðssetningu á kostnað faglegrar upplýsingagjafar. Faglega ráðnu starfsfólki sé sagt upp en í staðin keypt þjónusta frá auglýsinga og markaðsfyrirtækjum."

Þetta er svolítið það sem ég óttaðist. Það sem Gunnar Axel lýsir í þessari færslu er miklu alvarlegra en venjulegt politískt dægurmál um hagræðingu enda snyst þetta ekki um hagræðingu hja þessum meirihluta. Þegar nýr meirihluti ákveður að segja upp faglega ráðnum upplýsingafulltrúum og útvista dagsdaglegri upplýsingagjöf til prívat auglýsinga- og almannatengslastofa, þá er verið að grafa undan grundvelli lýðræðislegrar stjórnsýslu.
við vitum öll að í heilbrigðu kerfi a upplýsingamiðlun hins opinbera að vera hlutlaus brú á milli stjórnsýslunnar og almennings, og þannig hefur það verið í borginni í mörg ár. Starfsfólkið þar á að fylgja lögum og faglegum gildum um að segja satt og rétt frá, alveg óháð því hvort fréttirnar fegri stöðu sitjandi meirihluta eða ekki eða liti vel eða illa út fyrir sitjanda meirihluta. Þannig að um leið og þessu verkefni er komið í hendurnar á markaðsstofum þá breytist hlutverkið úr því að upplýsa yfir í það að selja almannatengslastofur eru hannaðar til að stýra ímynd, fegra raunveruleikann og dæla út pólitískum boðskap sem litur vel ut fyrir meirihlutan, þar sem neikvæðum staðreyndum er markvisst ýtt til hliðar,

Við sáum teikn um þessa vinnubrögð fyrir skömmu, nýlegt dæmi sem sýnir þessa upplýsingastýringu meirihlutans tengist skipulaginu á Suðurlandsbraut, en þar átti sér stað alvarlegur leki og brot á starfsreglum innan stjórnsýslunnar. Moggin birti ítarlega frétt um niðurstöðu skipulagsmálanna snemma um morguninn sem þýddi að hún var skrifuð daginn áður. Opinbera fundargerðin, þar sem ákvörðunin var loksins gerð formleg, var hins vegar ekki birt fyrr en löngu síðar um morguninn. Upplýsingunum var lekið beint innan úr kerfinu til tiltekins blaðamanns áður en fundargerðin var samþykkt, augljóslega til þess að stýra fréttaflutningnum. Þetta útspil olli miklu uppnámi innanhúss og fengu ráðsmenn harðar skammir frá lögfræðingi sviðsins fyrir þetta brot á trúnaði. Viðbrögð lögfræðingsins staðfestu að þessi vinnubrögð brutu gegn reglum stjórnsýslunnar, og er þetta aðeins eitt dæmi um hvernig pólitísk miðstýring á gögnum lýsir sér í verki. Einhver sagði Ætli mogginn verði ekki þeirra upplysingafulltrui þeir eru nu þegar málpipa sjálfstæðisflokksins og valdsins

þetta er nákvæmlega sama aðferðafræði og við höfum séð í löndum eins og Ungverjalandi á síðustu árum en Þar byrjaði breytingin einmitt ekki með ofbeldi, heldur með því að veikja sjálfstæðar og faglegar stofnanir innan frá, skipta út hlutlausu fagfólki og miðstýra öllu upplýsingaflæði í gegnum flokksholla PR ráðgjafa,
a islandi erum við auðvitað langt frá því alræði sem ríkir í Rússlandi, enda höfum við enn tiltölulega frjálsa fjölmiðla og lýðræðislegar kosningar, en mer finnst þróunin vera af sama meiði, Þegar almenningur getur ekki lengur treyst því að upplýsingar frá borginni séu hlutlægar staðreyndir heldur pólitískt hönnuð markaðssetning, þá grefur það undan trausti á stjórnsýslunni og lyðræðinu i heild sinni. I heilbrigðu lyðræði eiga stjornvold eða borgar meirihlutar, ekki að segja bara frá því sem vel gengur, heldur tryggja að fólk fái réttar upplýsingar til að geta myndað sér sjálfstæðar skoðanir. Þess vegna finnst mér þessi ákvörðun stórhættuleg

Svo eru fleiri hlutir sem nýr meirihluti er að gera sem vekur óhug hjá mér, en ég læt þetta gott heita i bili

Ok, fyrirsögnin er kannski smá kjánaleg og ég tek það alveg á mig, en ég hef verið að hugsa mikið um þetta síðustu vikur. Spurningin er í raun, hvað hefðum við getað gert fyrir peningana sem ríkisstjórn Sigmundar Davíðs og Bjarna Ben "stálu“ frá þjóðinni þegar eitt þeirra fyrstu verka árið 2014 var að lækka veiðigjöldin á stórútgerðina allverulega? En það má auðvitað líka deila um þetta í miklu stærra samhengi, allt frá því að kvótakerfið var sett á laggirnar á sínum tíma undir sömu flokkum (XD og XB)
Ef þessir tugir milljarða í nýju fé, sem streyma inn á hverju einasta ári, rynnu aftur út í samfélagið í stað þess að hlaðast upp hjá örfáum útgerðarblokkum, þá gætum við breytt íslensku samfélagi til muna.

Eins og flestir vita var nýlega birt skýrsla um eignarhald 20 stærstu útgerðarfélaga landsins í íslensku atvinnulífi, þar sem 20 stærstu útgerðir landsins og eigendur þeirra áttu samtals eignir í öðrum fyrirtækjum eða óskyldum rekstri, fyrir 406 milljarða króna í lok árs 2024, Þetta eru m.a fasteignir, atvinnuhúsnæði, stór og meðalstór fyrirtæki, matvöruverslanir og olíufélög, tryggingafélög, bankar og svo lengi má telja. Margir benda jafnframt á að þetta sé líklega aðeins toppurinn á ísjakanum. Raunveruleg umsvif stórútgerðarinnar í íslensku samfélagi eru gríðarleg og eignirnar sennilega mjög vanmetnar

Það fyrsta sem mér dettur í hug er heilbrigðiskerfið. Við hefðum getað sett þessa milljarða þangað, flýtt uppbyggingu nýs Landspítala eða jafnvel fjármagnað hana að fullu án þess að leita í aðra sjóði, auk þess að endurnýja tækjakost sjúkrahúsa um allt land og ekki þurft að skera svona svakalega mikið niður á landsbyggðinni. Fjármagnið hefði dugað til að stórbæta kjör heilbrigðisstarfsfólks, ráða fleiri hjúkrunarfræðinga og lækna til að eyða biðlistum eftir mikilvægum aðgerðum. Varðandi geðheilbrigðismálin þá hefði hæglega verið hægt að fjármagna fulla niðurgreiðslu á sálfræðiþjónustu fyrir alla landsmenn strax fyrir mörgum árum.
Við hefðum líka getað stóreflt almenningssamgöngur og sett miklu meira fjármagn í Borgarlínuna, sem væri liklega tilbúin í dag ef þessir peningar hefðu farið til samfélagsins. Við værum mögulega að sjá byrjunina á uppbyggingu léttlestarkerfis á höfuðborgarsvæðinu sem væri svo bygg ofan á grunn borgarlinunar, auk þess sem við gætum verið búin að stórbæta almenningssamgöngur á landsbyggðinni og jafnvel komin langa leið með lestartengingu milli höfuðborgarinnar og Keflavíkur.

Stór samgönguverkefni sem iðulega er seinkað vegna fjárskorts, eins og Fjarðarheiðargöng, ný brú yfir Ölfusá og tvöföldunin á Suðurlandsvegi milli höfuðborgarsvæðisins og Selfoss, gætu verið löngu fullkláruð. Það væri líka búið að setja fullt fjármagn í að laga aðra stórhættulega vegi úti á landi.

Svo eru það menntamálin, en háskólar á Íslandi og fleiri menntastofnanir hafa lengi verið undirfjármagnaðir miðað við Norðurlöndin og þarna hefði verið hægt að brúa það bil að fullu. Í stað þess að útgerðirnar noti peningana til að kaupa upp atvinnuhúsnæði, fasteignir og lóðir til að græða enn meira, gæti ríkið auk þess notað þetta fjármagn til að byggja upp þúsundir af hagkvæmum íbúðum á kostnaðarverði fyrir ungt fólk og tekjulága. Við gætum búið til öflugt ríkisrekið húsnæðiskerfi, svipað og þekkist í Vínarborg eða Singapúr, sem myndi brjóta niður fasteignabóluna, lækka leiguverð og tryggja að allir hafi öruggt þak yfir höfuðið.

Ok, ég er hættur í bili, en þetta er bara brot af því sem mér datt í hug og er alls ekki tæmandi listi. Hvað finnst ykkur? Í hvað hefðuð þið viljað sjá þessa peninga fara?

ekki fara í vörn strax, heldur gefið ykkur tíma til að hugsa þetta aðeins, ég veit að allir eru að sligast út af okurvöxtum, verðbólgu, og það að búa í dýrasta landi í heimi tekur á!

En mig hefur svolitið langað til að koma þessu frá mér frá því að frumvapr um bottfarabúðiar voru samþykktar i juni. Þvi island á mjög dökka og skelfilega sögu þegar kemur að stofnanavæðingu og frelsissviptingu, hvernig samfélagið og stjórnvöld hafa notað lokanir og einangrun til að losna við hópa sem þóttu "erfiðir", pössuðu ekki inn í normið eða áttu undir högg að sækja, og mér finnst það hafa gleymst rosalega mikið í þessari umræðu um frumvarp um brottfarastöð. A síðustu öld reisti íslenska ríkið mörg vistheimili eins og breiðavík, jaðar, heyrnleysingjaskólann og kópavogsbraut þar sem börn og ungmenni voru vistuð, oft gegn vilja þeirra og fjarri fjölskyldum sínum, en áratugum síðar kom í ljós í skýrslum vistheimilanefndar að á stöðum eins og Breiðavík og Jaðri viðgekkst kerfislægt ofbeldi, hryllilegt harðræði og kynferðisleg misnotkun. Ríkið átti að heita að vernda þessi börn en frelsissvipti þau og skildi þau eftir í algjöru varnarleysi, sem varð til þess að íslenska ríkið þurfti opinberlega að biðjast afsökunar og greiða milljarða í skaðabætur. saga fatlaðs fólks og fólks með geðrænar áskoranir á Íslandi er sömuleiðis lituð af lokuðum stofnunum á borð við grænuborg og kópavogshæli þar sem frelsi fólks var skert til muna og einstaklingar voru vistaðir við aðstæður sem í dag teljast beinlínis ómannúðlegar, og það var ekki fyrr en undir lok 20 aldar sem farið var að brjóta þetta kerfi upp og viðurkenna rétt fólks til sjálfstæðs lífs. Nær í tíma höfum við svo dæmi þar sem ríkið útvistaði fjármagni og ábyrgð til einkaaðila sem áttu að sjá um jaðarsetta hópa, eins og fólk í fíkniefnaneyslu, en í tilfelli byrgisins kom í ljós gróft ofbeldi og misnotkun á aðstöðu gegn fólki í lokuðu og einangruðu umhverfi, sem sýndi hversu lélegt eftirlit íslenska ríkið hefur haft með þeim stofnunum sem það fjármagnar til að sjá um fólk svo má heldur ekki gleyma þvi að Þá Ísland hefur verið harðlega gagnrýnt í áratugi af nefnd evrópuráðsins um varnir gegn pyndingum eða a ensku CPT, og lýtur sú gagnrýni nánast undantekningarlaust að því hversu mikið og auðveldlega íslensk yfirvöld beita einangrunarvist í gæsluvarðhaldi, sem er eitt alvarlegasta form frelsissviptingar sem völ er á og getur valdið varanlegum geðrænum skaða, en henni hefur verið beitt í mun ríkari mæli hér á landi en á hinum Norðurlöndunum!
Þegar ég bendi á þessa sögu í samhengi við nýju brottfarastöðina þá er það vegna þess að mér finnst mynstrið virðist ætla að endurtaka sig, sérstaklega hvað varðar skort á innra eftirliti sem er mjög algengt á Íslandi, því við vitum öll að Ísland á það til að hanna skúffulausnir eins og að setja upp búðir á suðurnesjum í skyndi án þess að tryggja sterkt, sjálfstætt og faglegt eftirlit með því að mannréttindi séu virt dags daglega thetta snýst um útilokun frá samféeaginu, því alltaf þegar Ísland hefur búið til staði sem eiga að vera út úr augsýn, hvort sem það var Breiðavík á Vestfjörðum, Bakkakot, eða brottvísunarstöð fjarri höfuðborginni, þá endar það með því að eftirlitið bregst og aðstæður fólks versna hratt. Mer finnst það vera skuggaleg kaldhæðni í því að á sama tíma og ríkið er enn að gera upp og greiða bætur fyrir fyrri frelsissviptingar og stofnanaharðræði, sé verið að opna nýja tegund af lokuðum stofnunum fyrir annan viðkvæman hóp, sagan mun ekki dæma þetta vel.

Svo annað, smá off topic frá þessu her að ofan, en samt ekki, sem ég hef gríðarlegar áhyggjur og fær nánast enga umfjöllun er aukið kynferðisofbeldi á fólki í varnarlausri stöðu, en einmitt alþjoðleg reynsla sýnir okkur einmitt að það er mjög rík hætta á kynferðislegu ofbeldi, áreitni og hvers kyns misnotkun í svona brottfarastöðum, og er þetta ein alvarlegasta og mest skjalfesta gagnrýnin á lokuð eða hálflokuð búsetuúrræði fyrir flóttafólk um allan heim Samkvæmt skýrslum frá flóttamannastofnun sameinuðu þjóðanna eða UNHCR, evrópuráðinu og mannréttindasamtökum eins og amnesty international eru þessar stöðvar hannaðar með þeim hætti að þær hreinlega skapa fullkomnar aðstæður fyrir ofbeldi. Ástæðurnar fyrir því að þessi hætta er svona mikil eru nokkrar, en fyrst og fremst myndast þarna gríðarlegt ójafnvægi á valdi, eða svokölluð power dynamics a ensku, þar sem fólk í brottfarastöðvum á allt sitt undir kerfinu og starfsfólkinu. Umsækjendur eru oft réttindalausir, óttast brottvísun og treysta algjörlega á starfsfólk eða öryggisverði fyrir grunnþarfir eins og mat, læknishjálp og upplýsingar, og þetta valdastofnunarumhverfi býður upp á kynferðislega kúgun,eða á ensku "transactional sex" eða "abuse of authority", þar sem fólk í valdastöðu nýtir sér neyð umsækjenda, alveg eins og gerðist í hinni alræmdu yarls wood brottfarastöð í bretlandi þar sem rannsóknir sýndu fram á kerfislæga kynferðislega misnotkun öryggisvarða á kvenkyns föngum áralangt, vid þetta bætast alls kyns fyrri áföll sem gera fólk enn berskjaldaðra, því stór hluti þeirra sem lenda í brottfarastöðvum eru einstaklingar sem hafa þegar orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi, mansali eða pyndingum í heimalandinu eða á flóttanum Þegar þetta fólk er sett í lokaðar búðir með girðingum og vörðum brýst geðheilsan mjög fljótt niður, sem gerir það að verkum að gerendur, bæði innan stöðvarinnar og utan hennar, eiga mun auðveldara með að níðast á fólki sem er í miklu geðrænu ójafnvægi og einangrað frá stuðningsneti samfélagsins Þar sem þessar stöðvar eru lokaðar almenningi og oft staðsettar fjarri miðborgum, eins og áformað er td a suðurnesjum, verður auk þess mjög erfitt fyrir óháða aðila, eins og fjölmiðla eða frjáls félagasamtök, að fylgjast með því sem gerist þarna á bak við tjöldin, og ef brot á sér stað veit fólk oft ekki hvert það á að snúa sér eða þorir því einfaldlega ekki af ótta við að kæran muni flýta fyrir brottvísun þeirra eða leiða til refsingar inni á stöðinni.

Ég er að skrifa þetta vegna þess að ég hef alverulegar áhyggjur af því hvert við erum að stefna sem samfélag og hvort við séum hreinlega að dragast aftur til baka í tímann. Í lok síðasta árs var skrifað undir samkomulag á milli ríkisins og Geðhjálpar um stofnun skjólshúss fyrir fólk í tilfinningalegri krísu vegna andlegra áskorana, þar sem hugmyndin var að skapa öruggt rými til að dvelja í skamma stund og koma sér aftur á lappir, en núna hefur Geðhjálp þurft að selja húsið vegna þess að nágrannarnir mótmæltu harðlega og vildu ekki fá þetta fólk í sitt hverfi. Við sjáum nákvæmlega sömu sögu með umsókn Samhjálpar sem var felld úr gildi í gær vegna þess að íbúar höfðu betur, og dæmin eru því miður miklu fleiri eins og sagan í kringum hjólahýsabyggðina og Konukot sem mátti ekki fara í Ármúlann. Vissulega er þetta svokallað NIMBYsmi en þegar það er tekið skrefinu lengra verður það að kerfislægri tilhneigingu til að einangra og loka inni alla þá sem passa ekki inn í hið fullkomna, millistéttarlega norm samfélagsins. Fyrir mér eru þessar fyrirhuguðu brottfarastöðvar(fangabuðir), andstaðan við skjólshús Geðhjálpar og dómurinn yfir Samhjálp allt einkenni um sama samfélagsmeinið, sem lýsir sér í vaxandi hörku, minnkandi samkennd, samúðarskorti og hræðilegu afturhvarfi til þess tíma þegar eina lausnin við mannlegum fjölbreytileika og neyð var einfaldlega lokuð dyr og útskúfun

Edit; eg veit að textin minn er svolítið út úr suður, úr í einu í annað. En vonandi fatti þið hað ég er að meina

,,Hugsum okkur ríki þar sem náttúruauðlindir þjóðarinnar eru gefnar örfáum fjölskyldum. Ríki þar sem þessar sömu fjölskyldur nota þennan gríðarlega auð til að kaupa upp fjölmiðla, banka og fasteignafélög, og þar sem ungt fólk á litla sem enga möguleika á að stofna heimili vegna þess að allt kerfið er skipulagt og smíðað til þess eins að þjóna þessum fámenna hópi.
Ef við hreyðum þessa lýsingu án þess að þekkja samhengið, myndum við líklegast halda að verið væri að lýsa Nígeríu undir olíuherrunum, Rússlandi Pútins, eða rabiata-spillingunni í Kongó á dögum Mobutus. En svo er ekki. Við erum að lýsa Íslandi í dag. Og það er löngu kominn tími til að við kölluðum þetta ástand sínu rétta nafni."

OK here me out, ég er pissed, ég leið og ég vil fá knús.
Ég var að skoða þetta, umsóknir um vernd voru 4.168 árið 2023 og var langstærsti hlutinn frá Úkraínu og Venesúela, en þeim fækkaði í 1.749 í fyrra. Samt hækka vextir og verðbólga, ótrúlegt! Leigumarkaðurinn heldur áfram að vera mannskemmandi, engin regluverk þar, leigusalar fá að níðast á fólki og mergsjúga leigjendur, ungt fólk, millitekju- og tekjulágir geta ekki eignast þak yfir höfuðið á meðan markaðurinn fær að ráða öllu. Hvar er sleggjan, Kristrún?! Var þetta ekki öllum útlendingum um að kenna? Við erum en háð einkabílnum, því ákveðnir flokkar vilja ekki hágæða almenningssamgöngur af því að það má sko alls ekki þrengja að einkabílnum eða hrófa við viðskiptamódelinu í kringum bílinn! en, þetta er víst allt í lagi, stórútgerðin hefur eignað sér Ísland og fjölmiðlana, fjöldan allan óskyldum rekstri, fasteignum,, og er hægt og rólega að hola lýðræðið okkar að innan! its fine
En hey, frábært bara að allir rasistarnir geti skálað seinni partinn eftir að frumvarp um brottvísunarstöð var samþykkt í dag, og séu ekki að hugsa um að atvinnuleysi og stýrivextir séu að nálgast 10%

Hvaða afsökun verður notuð næst? Ég sé það alveg fyrir mér, Öryrkjar, opinberir starfsmenn, vinnandi fólk og verkalýðsfélögin verða næst á aftökulistanum.
Hvaða frasa munum við heyra næst?
"Launin hækkuðu of mikið, vinnandi fólk, opinberir starfsmenn og verkafólk verða að sýna hófsemi!“ eða verður því haldið fram að ríkið eyði of miklu í öryrkjana og að þeir séu að sliga hagkerfið? Það er nefnilega alltaf notað sem röksemd fyrir niðurskurði, í stað þess að hækka skatta á þá ríku eða stórfyrirtæki.
Eða nei, bíddu... þurfum við kannski bara að draga íslenska fánann að húni daglega? Þá lagast þetta ábyggilega allt! Leggjum niður mannréttindaráð Reykjavíkurborgar því hver þarf mannréttindi? Einkavæðum Ljósleiðarann til þess að hækka verðið á internettengingunni og hættum að úthluta lóðum til óhagnaðardrifinna leigufélaga á vegum verkalýðsfélaganna... þið vitið, þessar örfáu lóðir sem Bjarg hefur þó fengið hjá sveitarfélögunum. ÞAÐ er raunverulegi vandinn! Hættum hinseigin fræðslu í skólum, þá muntu komast í öruggt húsnæði! Eða bíddu, komum upp öryggisteymi (AKA ICE) í Reykjanesbæ, þá lækkar verðbólgan! s/
Annars bið eg spennt eftir næstu frösum sem ríkisstyrkta hugveitan Viðskiptaráð og SA koma með.

Hættum að kenna flóttafólki, innflytjendum, hinseigin fólki, um kerfislægt klúður. Vandinn á leigumarkaðnum og húsnæðismarkaðunum, fjársvelt heilbrigðiskerfi, grotnandi innviðir, osfv er bein afleiðing af nýfrjálshyggju síðustu áratuga Ríkið og sveitarfélögin drógu sig út úr uppbyggingu, afhentu bröskurum og stórum leigufélögum lyklana og sögðu að 'markaðurinn myndi redda þessu'. Markaðurinn reddaði því bara fyrir ríka fólkið en skildi ungt fólk og millitekjubúana eftir á herranum. Markaðurin mun aldrei leysa húsnæðismarkaðinn ein og sér, það er bara staðreynd. Það er græðgishugmyndafræðin sem brást, ekki flóttafólkið

Edit: Það er eitthvað mikið að þegar fjármálaráðherrann okkar varar við því að stórútgerðin sé ólígarkismi og að hún sé að hola lýðræðið að innan, í viðtali við danskt blað, en hann bakkar svo strax með það nokkrum dögum síðar, dregur í land og segir: "Engin spilling á Íslandi, bara Namibía!" Hvaða hótarnir fékk Daði? Hvað er eiginlega að gerast hérna?

OK, rantið búið! Nennið plís að vera pirruð með mér.

Það er staðreynd að hér er beitt svokölluðu mjúku valdi af hálfu stórútgerðarinnar. Varúð, þetta er dálítið langur texti, en vonandi gefið þið ykkur tíma til að lesa hann og skilja hversu hættuleg stórútgerðin er(sem svosem við vitum flest öll). Þessi texti er skrifaður út frá persónulegri reynslu og sögum annarra. Ég get ekki farið með þetta í fjölmiðla þar sem ég er í alvörunni hræddur við stórútgerðina og hvað hún getur gert manni, eins og reynslan sýnir.

Þegar ég vísa til mjúks valds stórútgerðarinnar í sumum bæjar og sveitarfélögum, þá á ég við það þegar fyrirtæki hafa áhrif á samfélagið og ákvarðanatöku án þess að beita beinum skipunum eða hótunum. Þau nýta aðdráttarafl sitt, menningarleg áhrif og efnahagslega undirstöðu til að móta viðhorf fólks, til dæmis með stuðningi við menningu og íþróttir. Stórútgerðirnar eru oft stærstu styrktaraðilar íþróttafélaga, hátíða og menningarviðburða í heimabyggð. Hvað gerist þá? Þegar fyrirtækið er "hjartað“ í bænum, fer fólk ósjálfrátt að setja hagsmuni þess í fyrsta sæti, ef fyrirtækinu vegna vel, þá vegni bænum vel. Þetta mótar pólitíska orðræðu án þess að fyrirtækið þurfi að segja aukatekið orð. Mér finnst þessi þróun uggvænleg. Samhliða fjárfestingum í innviðum og nýsköpun hafa stórútgerðir á síðustu árum fjárfest í fjölbreyttu atvinnulífi, svo sem fasteignum, ferðaþjónustu og hátækni í heimabyggð og um land allt, meðal annars í olíufyrirtækjum og verslunarkeðjum. Þannig seilist útgerðin smátt og smátt inn í fleiri svið, sem gerir það að verkum að æ erfiðara verður að gagnrýna hana. Ég hef það á tilfinningunni að Daði hafi verið „tekinn á teppið“ eftir að hann opinberaði gagnrýni sína á stórútgerðina, og nokkrum dögum síðar dróg hann í land með því að segja: „Namibía er spillt, ekki Ísland.“ Ég hef til dæmis heyrt sögur frá Dalvík og Akureyri þar sem fólk þorir hreinlega ekki að tjá sig gegn stórútgerðinni vegna þess hve mikilvægur styrktaraðili hún er fyrir menningu, listir, innviði og íþróttir. Ef ég á að segja eins og er, þá er ég mjög mótfallinn því að stórútgerðin fjárfesti í uppbyggingu miðbæja og innviða sveitarfélaga. Stórútgerðin hefur verið að fjárfesta í miðbænum á selfossi og öðrum sviðum þar t.d styrktaraðilar íþróttafélaga þar lika.
Þetta er verkefni sem sveitarfélög eiga að sinna sjálf með skattpeningum íbúa. Hvers vegna? Vegna þess að það hefur hættuleg áhrif á lýðræðið ef sveitarstjórn þarf að taka ákvörðun sem gæti stigið á tærnar á útgerðinni á sama tíma og hún fjármagnar nýtt íþróttahús eða torg. Þá er hætt við að lýðræðisleg ákvörðun víki fyrir hagsmunum fjárfestisins og treystið mér ég hef margoft séð þetta raungerast.

Til að stikla á stóru:
A) Samfélagsleg ábyrgð eða ítök? Stórútgerðir tala gjarnan um samfélagslega ábyrgð. Þær styrkja íþróttafélög, byggja hátæknisetur og kaupa verk af listamönnum. Þetta skapar skuldbindingu. Ef útgerðin borgar fyrir nýjan gervigrasvöll, hversu líklegt er að bæjarstjórnin setji sig upp á móti stækkun frystihúss eða breytingum á deiliskipulagi sem hentar fyrirtækinu?

Efnahagsleg samþjöppun ( á ensku þyðist það yfir á Vertical Integration, ef þið viljið fletta þgvi upp) Fjárfestingar stórútgerðarinnar í olíufélögum, verslunum og fasteignum eru blákaldur raunveruleiki. Margar stærstu útgerðir landsins hafa nýtt hagnað úr sjávarútvegi til að kaupa sig inn í óskyldan rekstur. Bráðum munum við vonandi sjá skýrslu yfir þann óskylda rekstur sem stórútgerðin hefur fjárfest í, hversu mikil áhrif á almenning það mun hafa, skal ég ekki segja, en vonandi fer folk að átta sig á hættunni. Þetta þýðir að í litlu samfélagi gæti sami aðilinn átt skipið sem þú vinnur á, húsið sem þú leigir, búðina þar sem þú kaupir í matinn og bensínstöðina þar sem þú fyllir á bílinn. Þetta gerist þegar í smábæjum, en ef við leyfum þessu að halda áfram óheft, mun þetta eiga við landið allt. Lýðræðið er holað að innan. Niðurstaðan verður sú að gagnrýni verður hættuleg því hún gæti haft áhrif á lífsafkomu þína á svo mörgum sviðum.

Íslenska plútókratíið (ath ég veit ekki hvort þetta se rétta orðið)
Ef bærinn verður háður gjafafé frá einkafyrirtæki til að halda úti grunnþjónustu (eins og torgum eða íþróttahúsum), þá hliðrast valdið frá kjörnum fulltrúum til stjórnarherbergja fyrirtækjanna. Þetta er nú þegar að gerast. Ég vil kalla þetta íslenskt „plútókratí“ (auðvaldsræði) svona á staðbundnum mælikvarða, þar sem fjármagnið ræður för frekar en atkvæðið.

Eins og áður hefur verið fjallað um, þá er bein lína frá Sjálfstæðisflokknum til Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS), þetta er algjör staðreynd. Ég tel að það sama eigi við um Miðflokkinn og Framsóknarflokkinn. Þetta er stór hættulegt lýðræðinu þegar þau hafa beinan aðgang að lýðræðislegum ákvörðum. Stórútgerðin stjórnar nú þegar einum stærsta fjölmiðli landsins, Morgunblaðinu, og hefur haft ítök í Viðskiptablaðið, og reynt við Sýn og er á góðri leið með að eigna sér fleiri.

Nú er tími fyrir okkur að sameinast gegn þessu áður en þeim tekst að hola lýðræðið okkar innan frá.

Ég veit að þetta er ógeðslega random inn í umræðunna(og kannski umræða sem engin bað um), en ég varð að koma þessu frá mér einhverstaðar og vara við, þvi það er bara alltof litil umræða í fjölmiðlum um hættur stórúgerðarinnar. Margir fræðimenn, stjórnmálamenn og almennir borgarar hafa lýst áhyggjum af því að Ísland sýni merki þess að vera fámennisstjórn (e. oligarchy) eða jafnvel plútókratí vegna ítaka stórútgerðarinnar.

Ég vona að einhver finni þennan texta og deili honum áfram í fjölmiðla. Stórútgerðin er að veikja lýðræðið okkar að innan