u/BaronsofDundee

ગુજરાતી ભોજન પછી નાગરવેલના પાનનો મુખવાસ લેવા પાછળ સદીઓ જૂની ભારતીય પરંપરા, ઔષધીય માન્યતાઓ, દરબારી સંસ્કૃતિ અને સામાજિક શિષ્ટાચાર નો લાંબો ઇતિહાસ છે.

પરંપરાગત આયુર્વેદિક અને સંસ્કૃત સાહિત્યમાં તાંબૂલ એટલે કે પાનના ત્રયોદશગુણ, એટલે કે તેર ગુણો નું વર્ણન મળે છે. તેમાં પાચનને સહાય કરવું, મુખની દુર્ગંધ દૂર કરવી વગેરે ગુણોનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. ઘણા લોકો પાન ની પરંપરા ને મુઘલ યુગ સાથે જોડે છે પણ ચરક અને સુશ્રુત જેવા પ્રાચીન આયુર્વેદિક ગ્રંથોમાં પણ તાંબૂલનો ઉલ્લેખ મળે છે અને ભોજન પછી પાન ચાવવાની પરંપરા ભારતમાં અનેક સદીઓ જૂની હોવાનું સાહિત્યિક પુરાવાઓ પરથી જણાય છે.

અકબરના દરબારી ઇતિહાસકાર અબુલ ફઝલે આઇન-એ-અકબરી માં પાન વિશે નોંધ કરી છે. તેમાં પાનની વિવિધ જાતોના નામ પણ મળે છે અને ભોજન પછી પાનથી મુખ સુગંધિત થતું હોવાનો ઉલ્લેખ છે.

૧૭મી સદીમાં સુરત આવેલા ઇટાલિયન પ્રવાસી પિયેટ્રો ડેલા વેલેએ નોંધ્યું હતું કે અહીં લોકો પાન આખો દિવસ ચાવતા હતા સ્વાસ્થ્ય અને આનંદ બંને માટે. એટલું જ નહીં, કોઈના ઘરે મુલાકાતે જતાં મહેમાનને પાન આપવું સામાન્ય સૌજન્ય હતું અને તેને નકારવું અસભ્યતા માની શકાય.

મુઘલ યુગમાં પાન રાજવી જીવનનો મહત્વનો ભાગ હતું. શાહજહાંના સમયમાં તેની પુત્રી જહાનારા બેગમના પાનના ખર્ચ માટે સુરતની આવકનો હિસ્સો ફાળવવામાં આવ્યો હોવાનું ઐતિહાસિક પુરાવાઓ માં નોંધાય છે.

સુરતમાં આવેલા બીજા યુરોપિયન પ્રવાસી નિકોલાઓ મનુચ્ચી માટે પાનનો અનુભવ વધુ વિચિત્ર હતો. તેણે લોકોના લાલ થયેલા થૂંકને શરૂઆતમાં કોઈ બીમારીનું લક્ષણ માન્યું હતું. પછી તેને સમજાયું કે તેનું કારણ પાન ચાવવાની પરંપરા હતી.

પાનની આ સંસ્કૃતિ એટલી વિકસેલી હતી કે મુઘલ દરબારમાં તેની તૈયારી માટે અલગ વ્યવસ્થા હતી. સુગંધિત પાન, વિવિધ મસાલા અને કિંમતી સામગ્રીથી તૈયાર થતા રાજવી પાન સાથે સુંદર પાનદાન અને અન્ય વિશિષ્ટ સાધનો પણ વિકસ્યા. આ પાનદાન પણ કારીગરી ના વિશિષ્ટ નમૂનાઓ હતા. આજે વિશ્વના મોટા સંગ્રહાલયોમાં ૧૭મી અને ૧૮મી સદીના ભારતીય પાનદાન અને પાનના બોક્સ સચવાયેલા છે. કેટલાકમાં ચાંદી, પિત્તળ, બિદરી જેવી કારીગરી જોવા મળે છે, જેમકે ન્યૂયોર્કના Metropolitan Museum of Art માં પાન માટેનું લગભગ ઈ.સ ૧૭૦૦ આસપાસનું બતકના આકારમાં બનાવેલું પાન નું બોક્સ. આ સિવાય પાન સાથે જોડાયેલી વસ્તુઓમાં સોપારી કાપવાની સૂડી પણ પોતાની આગવી દુનિયા ધરાવે છે, ઘોડા, પક્ષી, સિંહ જેવા આકારોની અલંકૃત સૂડીઓ.

પરંતુ આ સુંદર પરંપરાનો એક કુરુપ આધુનિક ચહેરો પણ છે. આજે પાનમાવા ખાઈને જ્યાં ત્યાં થૂંકવાની આદતે એ જ સંસ્કૃતિને ગંદકી સાથે જોડી દીધી છે. એક સમયનું પાનદાન, આતિથ્ય અને કારીગરીનું પ્રતીક આજે ઘણી જગ્યાએ દિવાલો, રસ્તાઓ અને જાહેર સ્થળો પર લાલ ડાઘનું કારણ બની ગયું છે. અને ચાલતી મોટરકાર નો દરવાજો ખોલી ને પિચકારી મારવા વાળા ને તો અદો ગદો કરવાનું મન થાય. પાન ખાવાની પરંપરા અને જાહેરમાં થૂંકવાની આદત એક વસ્તુ નથી. પરંપરાને જાળવી રાખવી હોય તો તેની સાથે જોડાયેલી શિસ્ત પણ જાળવવું રહે. મને તો એવું લાગે છે કે અમુક પરંપરા ન જાળવવા માં જ ભલાઈ છે.

Okay, calling it a limitation may be a bit of an exaggeration but we are leaving out half of its expressive potential. This may sound cringeworthy to some but give it a thought.

Garba has deep roots in the celebration of the divine feminine. Traditionally, it was largely performed by women and carried a distinctly feminine movement and expression.

Today Garba is no longer limited to women. Men dance it, compete in it, teach it and become exceptionally good at it.

I have seen hundreds of videos of men performing in Garba competitions and if you watch highly skilled male Garba dancers you'll notice that the better and more expressive the dancer became, the more feminine the movement often became, swaying of the torso and hips, fluid wrist rotations, and graceful hand movements. There is nothing wrong with a man expressing feminine energy through dance. Not a problem at all.

But I wonder where the masculine vocabulary of Garba is? If Garba is going to be a complete dance form rather than a dance traditionally associated with one gender, shouldn't it have room for the expression of both polarities? I am not asking masculine instead of feminine but masculine alongside feminine. Shiva alongside Shakti.

Expression of strength, grounded footwork, explosive movement, stronger directional changes, controlled aggression, stable centre, expansive postures, larger hand rotations etc. there are ways masculine energy could potentially be explored without turning Garba into a joke.

We already have thousands of Garba teachers and classes across Gujarat. Someone should experiment with this because if Garba can be a celebration of the divine feminine, perhaps there is also room to explore the divine masculine within it. There is no harm in exploring polarity it might make the dance even richer.

You've probably seen the rules of building wardrobe with 33 or 37 items and 10 essential pieces.

The term capsule wardrobe was coined in the 1970s by Susie Faux, a London boutique owner. The original idea behind the capsule wardrobe was about owning a small, versatile collection of well-made clothes that you actually wear, supplemented when necessary by seasonal pieces.

Ask yourself, Do I actually wear this? Does it work with the rest of my wardrobe? Does it suit my lifestyle and climate? Is the fabric appropriate for how I'll use it? Is it well constructed? Check the seams, stitching, buttons, zippers and fabric. Can I maintain and repair it? Would I buy it again?

And don't blindly follow capsule-wardrobe checklists. If you live in a hot climate, you may not need a wool coat. If you hate button-downs, you don't need a white one just because the internet says it's an essential. Priority is to own fewer things that work harder, last longer, and genuinely belong in your life.

Build your wardrobe around your life, not someone else's checklist.

​

Standard posture advice we often get is to pull your shoulders back, suck in our stomach, tuck our pelvis underneath us, and hold the position. It looks disciplined. But good posture may not mean holding our body rigidly in one correct position.

Posture researcher Esther Gokhale proposes a model based partly on her observations of traditional, non-industrialized societies. She calls it the J-spine.

Instead of deliberately tucking the pelvis and pulling the shoulders back, the pelvis is allowed to sit in a more forward-tilted position, with the spine elongated rather than consciously compressed into a rigid shape. Gokhale contrasts this with what she calls the S-spine, the posture she argues is common in modern sedentary lifestyles.

The J-spine is Gokhale's model, not an established scientific rule that everyone should have a particular spinal shape. Research on posture and back pain is considerably more complicated, and there isn't strong evidence that one perfect posture prevents back pain or degeneration. She says that good posture should feel effortless.

There's a small advice here that's worth experimenting with. Gokhale teaches to start with a shoulder roll first:

1. Lift one shoulder slightly forward and upward.

2. Roll it back and downward.

3. Let it settle rather than consciously holding it there.

4. Repeat on the other side.

છાશ અને શ્રીખંડ ભેગાં કરીએ તો શું બને?

ગુજરાતમાં કેટલીક એવી પરંપરાગત વાનગીઓ અને પીણાં છે, જે કદાચ આપણા દાદા-દાદીને સારી રીતે ખબર હશે, પરંતુ નવી પેઢી માટે ધીમે ધીમે અજાણ્યાં બની રહ્યાં છે.

પીયૂષ પીણું તેનું એક રસપ્રદ ઉદાહરણ છે. છાશ અને શ્રીખંડનું આ મિશ્રણ ઘટ્ટ, મીઠું અને સ્વાદિષ્ટ પીણું છે. ‘પીયૂષ’ નામ અને તેના જેવા દૂધજન્ય પીણાંનો ઉલ્લેખ પ્રાચીન આયુર્વેદિક સાહિત્યમાં જોવા મળે છે, જેમાં ચરક સંહિતા અને સુશ્રુત સંહિતાનો પણ સમાવેશ થાય છે. જોકે આજનું ગુજરાતી પીયૂષ અને પ્રાચીન ગ્રંથોમાં વર્ણવાયેલ પીયૂષ એક જ વસ્તુ છે કે નહીં, તે અલગથી તપાસવા જેવો રસપ્રદ વિષય છે. આજે આધુનિક પેકેજ્ડ પીણાંના યુગમાં પીયૂષ ગુજરાતના ઘણા ઘરોમાં પહેલાં જેટલું સામાન્ય જોવા મળતું નથી.

બીજું એક અનોખું અને ઓછું જાણીતું પીણું છે કોમલ. દહીં, નાળિયેરનું દૂધ, લીલા મરચાં, મીઠું અને ખાંડથી બનતું આ પીણું ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોની સ્થાનિક ખાદ્ય પરંપરાની એક રસપ્રદ ઝલક આપે છે.

શિયાળો આવે એટલે જૂનાગઢની ભવનાથ તળેટીનો ગિરનાર કાવો યાદ આવે. કાળા મરી, લવિંગ, તજ, ફુદીનો અને અન્ય મસાલા-જડીબુટ્ટીઓથી બનતું આ ગરમ પીણું શિયાળામાં પરંપરાગત રીતે શરીરને ગરમાવો આપનાર માનવામાં આવે છે.

તમારા વિસ્તારમાં આવું કોઈ સ્થાનિક પીણું છે, જે ગુજરાતના બીજા ભાગોમાં બહુ જાણીતું નથી?

નામ અને જો શક્ય હોય તો તેની બનાવવાની રીત જણાવજો.