Meta đã trở thành cánh tay nối dài của các lực lượng độc tài, góp sức tích cực trong việc đàn áp tiếng nói tự do ngôn luận của người dân Việt Nam và khắp nơi trên thế giới.

Không chỉ thế hợp tác chặt chẽ với chính quyền sở tại để áp bức tự do ngôn luận, Meta còn sử dụng kỹ thuật ngầm để trao các công cụ tạo tin giả, bot, lèo lái dư luận theo ý chí độc tài.

Nhiều người trên thế giới đã nhanh chóng và từ bỏ nền tảng Facebook cổ hủ, độc tài, lỗi thời. Trong hệ sinh thái Meta còn có Threads, một nền tàng sao chép ăn cắp từ Twitter mà thế giới không mấy ai dùng. Chỉ duy nhất hoạt động tích cực ở Việt Nam thì cũng nhanh chóng hợp tác với kiểm duyệt.

Qua những dư luận gần đây như Đèo Hải Vân, Chuyên Tuyên Quang, Nguyễn Sĩ Cương đã có thể thấy mức độ hợp tác đàn áp của Meta với các chính thể độc tài đến mức độ nào. Người Việt muốn tự do ngôn luận thì bắt buộc phải rời bỏ hệ sinh thái Meta.

Vừa qua Nguyễn Phương Hằng đã livestream trên X đạt con số 400 ngàn người xem, hứa hẹn góp phần chuyển dịch người dùng Việt từ Meta qua các nền tảng khác.

Meta là tay sai của bọn độc tài, người Việt muốn được tự do thì hãy mạnh dạn tẩy chay công ty này.

Khoa học kĩ thuật đã vô tình tạo cho giai cấp vô sản 1 vũ khí mới, mà không giai cấp thống trị nào có thể ngăn cản. Họ có thể ngăn chúng ta xuống đường biểu tình, có thể ngăn chúng ta đặt hoa tưởng niệm người đã khuất, nhưng họ ko thể bắt chúng ta đẻ. Giai cấp thống trị lên đài báo tuyên truyền chúng ta phải đẻ thêm những lớp nô lệ mới, vì chỉ sói mới sợ cừu không đẻ. 

Đẻ làm gì khi tiền thuế của chúng ta kp cho an sinh xã hội mà là để cử người ra canh 1 cái gốc cây 24/7
Đẻ làm gì khi phụ nữ sinh con dc hỗ trợ tận 70$
Đẻ làm gì khi phụ nữ đẻ con thì bị ép nghỉ việc, đàn ông không dc ở nhà chăm con
Đẻ làm gì khi làm 30 năm ko mua dc nhà, vì đất đã bị đầu cơ hết
Đẻ làm gì khi con chúng ta ra đường có thể bị xe tông lìa chân mà không thể đòi lại được công lí, vì thủ phạm là 1 kẻ có quyền lực

IF WE BURN, YOU BURN WITH US

Với tốc độ tăng trưởng cung tiền M2 đang ở mức 15% CAGR sau 15 năm kể từ 2009 đến Q3/2024, tức từ 2.09 triệu tỷ lên mức 16.95 triệu tỷ hiện tại (số liệu T9/2024 công bố bởi SBV), việc đầu tư vào các kênh tài sản hữu hình được định giá bằng tiền giấy/tiền điện tử mất giá - bao gồm Bất động sản vị trí tốt, Cổ phần tại các DN chất lượng, hoặc Vàng có thương hiệu uy tín - dường như là những lựa chọn duy nhất nếu muốn giữ được sức mua.

Không chỉ dừng lại ở đó, với quyết tâm đạt GDP tăng trưởng 8%-10% CAGR trong 10 năm tới, Chính phủ bắt buộc phải thúc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công (một trong bốn cấu thành cho tăng trưởng GDP), thứ được dự đoán sẽ bơm vào nền kinh tế thêm 3 triệu tỷ đồng từ đây đến 2030.

Như vậy, dự đoán không xa chúng ta sẽ có M2 Money Supply sớm đạt mốc 25-27 triệu tỷ đồng trong đâu đó 5 năm tới, gián tiếp làm gia tăng giá trị danh nghĩa cho các tài sản hữu hình chất lượng định giá bằng tiền giấy.

-> Thật bất ngờ khi cung tiền M2 hiện tại đã vượt mốc 20 triệu tỷ nhanh hơn tưởng tượng (và đây là số liệu tương đối cũ cách đây 2 tháng, chưa tính đến thời điểm hiện tại T8/2026). Hơn thế nữa, nó hoàn toàn có thể sẽ sớm đạt mốc khoảng 21 triệu tỷ từ đây đến cuối giai đoạn 2026 để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số của nền kinh tế nếu lãi suất hạ nhiệt và tình hình thanh khoản của khối ngân hàng thương mại trở nên tốt hơn.

Và trong giai đoạn dài hạn hơn 2027-2029, thật khó nói mức cung tiền M2 này sẽ nở rộng thêm như thế nào trước tham vọng tăng trưởng và lột xác của Việt Nam.

Ở Trung Quốc những năm gần đây, nhiều trường có cả chuyên ngành Đại học gọi là ‘Việt Nam học’. Khi vào đây, sinh viên Trung Quốc sẽ được học tiếng Việt với đầy đủ kỹ năng đọc, hiểu, nói, viết thành thạo như một người Việt bản địa. Không chỉ dừng lại ở đào tạo ngôn ngữ, những sinh viên này còn được đào tạo rất chuyên sâu về lịch sử, văn hoá, chính trị của Việt Nam... nhưng luôn kèm theo câu [do người Trung Quốc phát minh].

Việc này đã tạo ra những ‘đội quân’ người Trung Quốc hiểu về Việt Nam, cập nhật rất rõ tình hình của Việt Nam, họ sử dụng mạng xã hội Facebook dưới tên Việt Nam, tham gia vào các diễn đàn mạng xã hội tại Việt Nam và tương tác rất tích cực.

Tuy nhiên, ở ‘đội quân’ này có khá nhiều mặt trái, vì biết rõ tiếng Việt, dùng facebook dưới tên Việt nên khi tham gia các cuộc tranh luận hoặc đưa tin họ thường cố tình đứng ở vị trí của một người Việt Nam để tham gia tranh luận hoặc đưa thông tin, rất nhiều thông tin trong số đó có sự đánh tráo khái niệm, bịa đặt về "Tôn Giáo nhạo báng Chúa Giê-su" tạo mâu thuẫn, nghi ngờ trong dư luận.

Thủ đoạn thường thấy là các facebook đặt tên Việt (kiểu như Hoa Quốc Phong, Tiêu Bá Dương, Thạch Anh…)thậm chí đặt tên thuần Việt, tự nhận bản thân là một người thuộc vùng miền, địa phương nào đó của Việt Nam, sau đó dùng các thông tin xuyên tạc, bịa đặt để kích động tranh cãi, chửi bới để gây xung đột vùng miền, chia rẽ sự đoàn kết. Nhiều vấn đề liên quan đến lịch sử Giáo Hội Công Giáo Việt Nam bị nhóm này cố ý xuyên tạc hoặc đánh tráo khái niệm để người đọc, người xem lầm tưởng và hạ thấp giá trị văn hoá, lịch sử của Việt Nam.

Những kẻ này ở nhiều cuộc tranh luận đóng vai trò khơi mào, dẫn dắt, thổi bùng vấn đề, tạo tranh cãi nảy lửa rồi âm thầm rút. Lẽ dĩ nhiên, những luận điệu này cũng được sự chia sẻ của một số các bạn trẻ của Việt Nam - thường được cộng đồng mạng gọi là “Mị Châu”, những bạn trẻ này thiếu kiến thức, nhẹ dạ, khả năng lập luận tư duy kém nên khi nghe những luận điệu kiểu “7 phần là sai 3 phần là đúng ” được tuyên truyền đã vội tin tưởng và lặp lại những luận điệu đó.

Tại Trung Quốc, những người này được gọi là [Tiểu Phấn Hồng] ở VN gọi là dư luận viên bò đỏ . Xu hướng này xuất hiện trong thời gian gần đây và có lẽ cần phải có sự theo dõi và nghiên cứu về cách thức hoạt động của nhóm này nhằm đưa ra các biện pháp đấu tranh phù hợp.

Báo cho người thân chuẩn bị trước đi

Ở Trung Quốc, người ra giá cao nhất cho một cô dâu thường không phải chính cô dâu. Mà là người mẹ, người đã bỏ hai mươi năm nuôi cô và giờ đến lúc thu hồi khoản tiền ấy về.

Người ta quen coi chuyện cưới xin như chuyện tình duyên, chuyện hai người yêu nhau rồi có đến được với nhau hay không. Nhìn kỹ thì chẳng có số phận nào cả, chỉ có một cái chợ hôn nhân vận hành đúng theo quy luật thị trường.

Và ở cái chợ ấy, một cô dâu thành thị bây giờ là món hàng vượt tầm tay phần đông khách mua. Muốn ngồi vào bàn cưới, nhà trai phải trả trước cả một căn nhà. Riêng ở Thượng Hải, một căn 80 mét vuông phải cỡ 4 triệu tệ, bằng khoảng 35 năm một người đi làm dồn sạch thu nhập lại. Với cái giá như thế thì cưới xin thôi cũng đã thành chuyện của người có tiền.

Có một câu chuyện lan khắp mạng Trung Quốc mấy năm nay, kể ra mới thấy cái chợ ấy buôn bán thế nào.

Có một chàng trai nghèo yêu một cô gái, nhà cô chê anh tay trắng nên gả cô cho người có của. Anh bỏ quê đi làm, ngoài bốn mươi mới gom đủ nhà cửa tiền bạc, quay về tính chuyện vợ con. Cô gái anh nhắm cưới, hai mươi tuổi, hóa ra là con gái của người yêu cũ. Cái suất ngày xưa anh không mua nổi, giờ phải chờ hai mươi năm mới tới lượt, chỉ là lùi xuống một thế hệ. Vòng quay lặp lại y hệt, khác tên người.

Đọc xong, nhiều người trách cô gái năm xưa thấy tiền thì bỏ tình, trách luôn lớp con gái bây giờ cân đo nhà cửa lương bổng hơn cả tình cảm. Nhưng cái giá đó không do cô gái đặt ra mà do cha mẹ cô, và trong nhà thì thường là người mẹ.

Người Trung Quốc cũng không giấu chuyện đó. Ở nhiều vùng quê, tiền sính lễ gọi thẳng là tiền sữa, tức tiền hoàn lại công nuôi.

Mà tại sao khoản ấy phải đòi về gấp tới vậy? Trước hết là công bỏ ra quá lớn. Nuôi một đứa con tới mười tám tuổi ở Trung Quốc tốn khoảng 538 nghìn tệ, tới lúc xong đại học gần 700 nghìn, tính theo thu nhập là 6,3 lần GDP đầu người, đắt thứ nhì thế giới, chỉ sau đúng Hàn Quốc. Sau nữa là bỏ ra lớn thế mà vẫn có thể mất trắng, bởi đây là xứ mỗi nhà chỉ có một con, lại trọng nam khinh nữ. Nuôi con gái rồi gả đi, người ta ví như bát nước hắt ra sân, nó thành người nhà chồng, tuổi già không trông cậy được nữa. Đổ vào một khoản lớn tới vậy rồi có nguy cơ mất trắng, nên nhà gái phải đòi trả hiếu ngay một cục, tại bàn cưới, kẻo qua ngày đó là hết. Nhà trai thì thong thả hơn, cứ từ từ tính sổ lên đôi vợ chồng trẻ suốt phần đời còn lại.

Muốn xem cái phiên chợ ấy họp ngoài đời ở đâu, thì cứ tới công viên Nhân Dân tại Thượng Hải vào ngày cuối tuần.

Hơn hai mươi năm nay, cha mẹ mang con ra đó. Không mang theo người, mà chỉ mang một tờ A4 treo lủng lẳng trên cán ô, ghi tuổi, chiều cao, bằng cấp, lương tháng, có nhà hay chưa, và quan trọng nhất, có hộ khẩu Thượng Hải hay không. Một con người rút gọn thành một tấm bảng menu kèm giá bán.

Cái chợ ấy vận động theo một luật ngầm mà ai cũng quen thuộc: phụ nữ chọn lên, đàn ông chọn xuống. Con gái tìm người hơn mình một bậc, con trai chọn người dưới mình một bậc. Cả xã hội trôi xuống như thế, tới cuối dư ra đúng hai nhóm mắc kẹt ở hai đầu chợ.

Đầu trên là phụ nữ hạng cao nhất, học giỏi nhất, kiếm tiền tốt nhất thì không còn người đàn ông nào ở trên để lấy lên. Đây là món xa xỉ đắt nhất, ra chợ biến thành thứ hàng không ai mua nổi. Cả nước đặt cho họ một cái tên từ năm 2007, gọi là thặng nữ (剩女 gái thừa lại). Dù làm mọi thứ đều đúng, học giỏi, đỗ đạt cao, tự lo được cho mình, thế mà cuối cùng bị xếp vào loại khó bán. Một khảo sát nhà nước năm 2021 cho con số cụ thể, 44% phụ nữ đô thị tuổi 18 tới 26 không định cưới, lớn gấp hai lần tỷ lệ đó ở đàn ông.

Đầu dưới là đàn ông hạng thấp nhất, nghèo nhất, quê nhất, không có khả năng mua hàng, trở thành nhóm khách bị chợ loại ra. Người ta gọi họ là quang côn (光棍 những cành cây trơ trụi). Cái gốc một con trọng nam khinh nữ để lại dấu vết ngay ở phòng siêu âm, cao điểm năm 2005 cứ 100 bé gái chào đời thì có tới 121 bé trai. Tới tuổi cưới, cả nước dôi gần 35 triệu đàn ông so với phụ nữ. Thừa người tới thế, lại còn ngăn cách bởi một tấm hóa đơn mà số đông không trả nổi. Người đàn ông nghèo chỉ còn đúng một nước, đó là xé tờ hóa đơn, bỏ về, nằm thẳng. Không cưới, không mua nhà, không chơi nữa.

Bỏ qua phân khúc trên đỉnh và dưới đáy, còn lại khúc giữa thì dễ khớp lệnh. Tưởng là ngon ăn, trớ trêu thay khi hai bên ngã giá xong xuôi, ngồi được vào bàn, đếm lại cũng không ai lãi.

Bên nhà trai tưởng mình cầm phần thắng, bỏ tiền ra là mua được một người con dâu về làm và một đứa cháu nối dõi thờ tự. Nhưng cái giá phải trả thì cắt cổ. Có huyện ở Sơn Đông, sính lễ nhảy từ 188 nghìn tệ năm 2020 lên gần 300 nghìn năm 2023, cộng thêm nhà với xe, gộp lại bằng 5-7 năm hai lao động chính của một nhà nông gom góp. Cái giá lạm phát tới mức mà vào năm 2021, một ngân hàng ở Cửu Giang tung ra hẳn thị trường một sản phẩm sính lễ trả góp.

Lấy nhau về nợ đè xuống, hai vợ chồng cày trả còn không xong, lấy đâu sức mà sinh con, thành ra cái đứa cháu nối dõi kia có khi không bao giờ ra đời. Rủi cô con dâu áp lực quá mà ly hôn thì gia sản đội nón chia đôi. Cưới không còn là mở đầu một gia đình. Nó là mở đầu một khoản nợ phải trả.

Còn bên nhà gái, chính người mẹ ở đầu bài, tưởng ngày cưới là ngày thu lãi. Nhưng khoản đầu tư của bà có chỗ oái oăm, con gái học càng cao vốn đổ vào càng lớn, mà tới ngày đáo hạn lại càng khó gả đi. Có một nữ luật sư ngoài ba mươi ở Bắc Kinh, con nhà nông, cha mẹ bán mặt cho đất nuôi cô thành người thành phố. Ngày cô chật vật chuyện chồng con, người cha buông một câu lạnh hơn cả tiền, rằng học nhiều chỉ tổ ngu người, và ông tiếc số tiền đã đổ ra cho con ăn học. Nghe kỹ, thấy đó không phải lời một người cha. Đó là lời một nhà đầu tư vừa nhận ra khoản vốn mình bỏ ra không sinh ra lời.

Đếm hết một vòng, từ hai đầu chợ tới hai bên bàn, không tìm ra ai thắng. Cái chợ này nhận vào tình thương và toan tính của cả hai thế hệ, rồi nhả ra một thế hệ bị tước quyền yêu nhau.

Năm 2024, cả nước chỉ còn 6,1 triệu cặp đăng ký kết hôn, so với đỉnh 13,5 triệu năm 2013, mất hơn một nửa chỉ trong mười một năm. Người ở lại thì cũng lùi ngày cưới xa dần, tuổi kết hôn lần đầu của phụ nữ dời từ 24 lên gần 28 chỉ trong một thập kỷ. Chợ càng đắt, người ta càng lùi, lùi tới lúc phần đông không bước vào nữa.

Một dân tộc không biến mất vì hết người muốn yêu nhau. Nó biến mất khi hai người đứng trước nhau, thấy không phải một người để thương mà một cái giá phải trả, rồi lặng lẽ tính ra rằng nước đi an toàn nhất là đừng bước vào.

Câu chuyện đã dài và đủ đau thương rồi, nhưng vẫn còn một ý mà nếu không kể ra sẽ là lỗ hổng lớn.

Trong chợ còn một nhóm người được cấp thẻ khách hàng ưu đãi riêng. Đó là những gia đình đã có hộ khẩu thành phố và có lương hưu. Người về hưu ở đô thị được khoảng 3.500 tệ một tháng, trong khi người hộ khẩu nông thôn chỉ được có đâu đó 200 tệ, chênh nhau hơn mười lần, riêng mức cơ bản của Thượng Hải đã cao hơn một tỉnh nghèo như Vân Nam tới hơn mười lần. Ốm đau cũng lệch, người già ở quê bệnh nhiều hơn ở phố tới 40% mà phần tiền thuốc phải tự bỏ túi lại nặng hơn. Chưa kể bệnh viện, trường học, dịch vụ công cũng cách nhau như hai thế kỷ. Nghĩa là với nhà thành phố lớn, tuổi già đã có cả một hệ thống đứng ra lo, lương hưu trả tiền sống, bảo hiểm trả tiền thuốc. Nói cho gọn, xã hội đã đứng ra báo hiếu thay cho con cái họ rồi. Đó mới là lý do người ta sống chết phải giành cho được một tấm hộ khẩu Thượng Hải.

Đứa con được xã hội gánh hộ chữ hiếu thì cha mẹ đâu cần đòi nợ nó tại bàn cưới. Sính lễ với nhà ấy nhiều khi chỉ còn là thủ tục, trao rồi lại trả về cho đôi trẻ, tiền loanh quanh vẫn nằm trong nhà. Không ai hút ngược lên, nên vốn cứ ở đó, tụ dần qua các đời. Hóa ra cái chợ này không lấy đi của mọi người như nhau. Nó vắt cạn đúng những người có ít nhất, và buông tha những người có nhiều nhất. Nó không san bằng mà khoét cho cái hố giữa hai bờ sâu thêm.​

Tuổi lồn

1. Treo người – ngậm còng số 8

Hãy bắt đầu với vụ án giết người của ông Vi Văn Phượng ở Bắc Giang.

Ông Phượng, một nông dân 44 tuổi, bị bắt vào khoảng 10 giờ sáng ngày 18 tháng 10 năm 2012. Vào lúc đó, công an tình nghi ông liên can đến vụ án mạng xảy ra tại chính ngôi nhà của mình, nơi mẹ ruột ông bị giết 13 ngày trước đó.

Trong các phiên tòa xét xử tội giết người, ông Vi Văn Phượng nói mình đã nếm trải những màn nhục hình đầy đau đớn của công an tỉnh Bắc Giang ngay sau khi bị bắt.

Trong phòng hỏi cung ở trại tạm giam, chỉ có ông và điều tra viên. Ông Phượng không có bằng chứng nào cho việc bị tra tấn, ngoài những gì ông nhờ bạn tù về kể lại với người nhà.

Theo người nhà của ông Vi Văn Phượng, trong những ngày đầu bị bắt, ông trở về từ phòng hỏi cung với khóe miệng bị rách, bỏng hết một vùng mặt cùng với chi chít vết thương trên người.

Trước khi được xét xử sơ thẩm, ông đã nhờ bạn giam cùng buồng kể lại về chuyện ông bị tra tấn cho gia đình: trong phòng hỏi cung, công an buộc cổ tay ông Phượng rồi kéo thẳng lên trần nhà sao cho chỉ còn hai ngón chân cái chạm đất. Chưa dừng lại, họ nhét một nửa chiếc còng số 8 vào miệng ông. Bị còng choán hết vòm họng, ông Phượng không thể hét lên khi bị đấm, đá vào người. Cũng trong tư thế này, công an hất nước trà nóng thẳng vào mặt và dùng bật lửa để đốt râu trên vành môi ông.

2. Đe dọa bắt bớ và tra tấn người thân

Màn tra tấn hiệu quả nhất với ông Phượng là khi công an dọa bắt con trai của ông để tra tấn, khiến ông phải ký biên bản nhận tội – ông Phượng nói với vợ trong lần thăm gặp đầu tiên giữa hai người.

3. Đập cờ lê vào đầu gối và mắt cá chân

Năm 2008, Nguyễn Văn Chưởng bị kết án tử hình trong một vụ án mưu sát một thiếu tá công an phường giữa đêm tối ở Hải Phòng vào năm 2007.

Theo ông Nguyễn Trường Chinh – bố của Chưởng – trong hàng tháng trời công an không cho anh gặp gia đình và luật sư. Một thời gian sau, Chưởng kể với bố anh về một trong những màn tra tấn mà anh đã trải qua: Họ buộc tay anh vòng ra phía sau một chiếc ghế rồi dùng cờ lê đập vào đầu gối, mắt cá chân của anh.

4. Kẹp các ngón tay bằng bút bi

Chưởng kể với bố rằng công an đã dùng bút bi kẹp vào giữa các ngón tay, nơi thường chỉ có da và xương, rồi ép thật mạnh. Bố của Chưởng còn kể cho Luật Khoa những màn nhục hình khác mà anh đã trải qua như lột quần áo rồi treo ngược lên trần nhà hay vỗ mạnh hai bàn tay cùng lúc vào hai bên tai của Chưởng.

5. Bị bạn tù đánh hội đồng

Chưởng đã bị giam riêng trong một căn phòng, nơi anh bị cùm chân suốt ngày. Mặc dù không có cơ hội gây xích mích với ai nhưng anh vẫn bị bạn tù đánh hội đồng.

Bố của Chưởng kể rằng: nhiều lần vừa thăm gặp gia đình xong thì trên đường trở về buồng giam, Chưởng bị nhiều phạm nhân khác xông vào đánh. Có lần họ đã đâm bàn chải đánh răng vào cổ của Chưởng.

6. Dùng chân ghế ghì lên hai bàn chân

Năm 2008, Nay Them, một người dân tộc Jrai 24 tuổi ở Gia Lai, bị bắt và tra tấn trong một tháng vì anh rể của anh đã tổ chức một cuộc biểu tình vì tự do tôn giáo và quyền sở hữu đất đai ở xã. Họ muốn anh khai ra chỗ trốn của anh rể và xác nhận đã tham gia biểu tình.

Nay Them kể lại, công an đã buộc chặt cổ tay anh vòng ra phía sau ghế, còn mắt cá chân thì buộc bằng dây điện vào chân ghế. Họ lấy một chiếc ghế thứ nhì, đặt hai chân của chiếc ghế này lên hai chân anh rồi đứng lên đó mà nhún mạnh xuống.

7. Chích điện vào người

Sau khi bình phục từ trận đòn đầu tiên, đầu vẫn rỉ màu, mắt vẫn còn sưng, Nay Them bị đưa đi thẩm vấn tiếp tục. Anh kể rằng trong lần này, cán bộ dùng máy để giật điện anh khi anh không khai ra được thông tin nào mới.

Anh nói, khi công an bấm máy, dòng điện chạy thẳng vào tim làm cơ thể co giật mạnh nhưng không để lại dấu vết gì trên người.

8. Giam giữ ở phòng giam khắc nghiệt

Năm 2015, Lê Minh Nhựt, một học sinh lớp 9, bị giam giữ trong phòng giam không có cửa sổ suốt hơn sáu tháng vì bị tình nghi tham gia cướp một chiếc điện thoại.

Nhựt kể phòng giam đó rộng khoảng 15 mét vuông, giam giữ cậu cùng ba người khác. Đây là phòng giam dành cho những người vi phạm quy định của trại tạm giam, trong khi Nhựt mới chỉ vừa bị bắt.

“Em bị giam chung với ba người khác. Phòng rất tối, ẩm, nóng, chỉ vừa đủ bốn người nằm sát nhau, cứ trở mình là đụng trúng người kia”, Nhựt cho biết. Nhựt nói mình rất sợ, đêm nào cũng khóc vì không hiểu vì sao tự dưng mình lại bị bắt vào đây, không biết gia đình mình như thế nào.

Hơn sáu tháng bị giam trong căn phòng này, cậu và những người khác đều chỉ mặc một chiếc quần lót, cố gắng giữ người khô thoáng nhằm tránh bị ghẻ lở.

Sau hơn một năm bị tạm giam, Nhựt được trả tự do và được bồi thường vì oan sai.

Không phải hờn dỗi, không phải chiến tranh lạnh. Là kẻ thù thật sự, loại mà mình phải đánh thắng thì mình mới được sống như một con người.

Ở những xứ mà người trẻ lặng lẽ thôi không sinh con thì Hàn Quốc đi xa hơn tất cả. Ở đây người ta không còn lặng lẽ nữa. Ở đây nó đã thành một cuộc chiến thật sự, hai phe, và không phe nào chịu buông súng trước.

Phe nữ nổ phát súng đầu tiên, bằng cách biến mất.

Họ là thế hệ con gái đầu tiên trong lịch sử Hàn học cao hơn con trai, tỷ lệ vào đại học vượt nam giới từ năm 2008. Học hơn, nhưng ra khỏi cổng trường thì lãnh về đồng lương thấp hơn đàn ông tới 31%, khoảng cách lớn nhất trong khối OECD, và Hàn giữ kỷ lục đáng xấu hổ đó gần ba mươi năm liền. Cưới xong thì việc nhà, việc con cái đổ hết lên vai họ, còn sự nghiệp vừa dựng thì gãy làm đôi. Nhìn vào thực tế đó, ngày càng nhiều phụ nữ trẻ Hàn quyết định rút lui, không chơi nữa.

Họ gọi tên nó bằng bốn chữ, hay gọi là 4B. Chữ "bi" trong tiếng Hàn nghĩa là "không", và đủ cả bốn cái không: bihon - không cưới, bichulsan - không sinh, biyeonae - không hẹn hò, bisekseu - không đụng tới đàn ông. Kèm theo là talko, phong trào thoát khỏi corset, con gái đập bỏ son phấn, cắt cụt mái tóc dài, thứ họ gọi là bộ giáp người ta bắt phụ nữ khoác lên để làm vui mắt phái nam. Đây không phải cơn giận nhất thời. Đây là một cuộc tổng đình công. Người thợ bị bóc lột thì ngừng bán sức. Còn phụ nữ Hàn thì ngừng cho mượn thân thể và cái tử cung mà cả một quốc gia đang quỳ xuống van xin, coi chính sự vắng mặt của mình là vũ khí mạnh nhất.

Và họ có lý do để tin đây là chuyện sống chết theo đúng nghĩa đen. Năm 2016, một phụ nữ trẻ bị một gã xa lạ đâm chết trong nhà vệ sinh gần một ga tàu giữa Seoul, gã khai giết vì "đám đàn bà lúc nào cũng phớt lờ tôi". Cô gái nạn nhân ấy chưa từng gặp gã một lần. Thông điệp lạnh toát đối với phụ nữ cả nước rất rõ, rằng chỉ cần là đàn bà thôi cũng đủ để bị chọn làm mục tiêu. Rút lui, đối với họ, không phải sự cực đoan. Mà là bản năng sống sót.

Nhưng phe kia tuyệt đối không tự nhận mình là kẻ đi áp bức. Đàn ông trẻ Hàn soi gương cũng chỉ thấy một kẻ đang bị vắt kiệt, chỉ khác kiểu cách.

Họ bị lấy đi gần hai năm tuổi trẻ nhét vào quân ngũ, ở một đất nước trên giấy tờ vẫn còn trong tình trạng chiến tranh. Trả xong món nợ đó, họ ra tranh việc trong một nền kinh tế đã nguội, nơi giá một căn hộ tại Seoul vọt hơn gấp đôi chỉ trong năm năm, chạm ngưỡng cả triệu đô, mà xã hội vẫn đóng đinh cái luật cũ mèm, đàn ông phải lo được cái nhà thì mới đáng mặt đàn ông. Với họ, làm phái mạnh ở xứ này là bị ấn định làm một cỗ máy in tiền và một tấm bia đỡ đạn, chẳng ai hỏi mình có muốn hay không. Tới lúc ngay cả cái vai khổ sở đó cũng lung lay, họ hoảng, và đi tìm kẻ đã cướp mất chỗ đứng của mình. Có người chỉ giúp họ, về phía gần nhất, dễ nhắm nhất, là cô gái ngồi ngay bàn bên, kẻ vừa tuyên bố không cần đến họ nữa.

Đàn ông phản công. Không bằng cách biến mất như phe nữ, mà bằng thứ vũ khí phe nữ không gom được với sức mạnh ấy, là lá phiếu dồn thành một khối.

Năm 2022, có một người hiểu thấu cơn phẫn uất đó và biến nó thành quyền lực.

Ứng viên tổng thống Yoon Suk-yeol dõng dạc tuyên bố ở Hàn Quốc làm gì còn phân biệt đối xử với phụ nữ, rồi đổ cho nữ quyền cái tội bóp chết tỷ lệ sinh của cả dân tộc. Ông hứa đúng một điều mà đám đàn ông trẻ khát khao được nghe, là xóa sổ Bộ Bình đẳng giới. Và từ đó họ dồn phiếu cho ông. Gần sáu trên mười thanh niên tuổi hai mươi bầu cho Yoon, ngang ngửa với các cụ ông ngoài sáu mươi, còn phụ nữ cùng tuổi thì quay lưng gần như sạch trơn. Yoon thắng, bằng khoảng cách sát sao vào loại nhất lịch sử bầu cử Hàn. Một lằn ranh đỏ vạch thẳng qua giữa một thế hệ, không chia theo giàu nghèo, không theo vùng miền, mà theo giới tính. Và lằn ranh ấy lì tới mức, khi chính Yoon bị phế truất và cả nước bầu lại tổng thống mới vào năm 2025, khối cử tri trẻ vẫn tách làm đôi y hệt, đàn bà một phía, đàn ông một phía, không xê dịch nửa tấc.

Nhưng dừng lại một nhịp mà soi cho kỹ hai đạo quân này, sẽ thấy một sự thật éo le. Họ hô hai khẩu hiệu khác nhau mà đòi một thứ giống hệt nhau: Người phụ nữ không chịu làm cái máy đẻ nối dõi cho một dòng họ, người đàn ông không chịu làm cái máy in tiền gánh cả một gia đình, và dưới đáy cả hai chỉ là một tiếng kêu như nhau. Rằng tôi là con người, không phải công cụ để phục vụ giới kia. Thực sự cả hai đều đúng. Trớ trêu thay, cả hai lại chĩa súng vào đúng người duy nhất trên đời hiểu tường tận cảm giác đó, bởi thứ thật sự biến họ thành công cụ chưa bao giờ là người khác giới, mà là một nền kinh tế thị trường khiến cả đời họ không mua nổi nhà, việc không đủ chia, tương lai khép kín. Có điều nền kinh tế thì không có một khuôn mặt hay địa chỉ để mà ghét, còn người khác giới thì ngồi ngay bên cạnh, đưa tay là chạm tới. Thế là hai kẻ cùng bị trấn lột quay ra bóp cổ nhau, còn tên trộm đứng ngoài phủi tay, không dính lấy một vết đạn, thậm chí còn bán vé cho thiên hạ vào xem trận đánh, đúng mỗi mùa bầu cử.

Nhìn cho tận cùng, cái đáng sợ nhất của cuộc chiến này không nằm ở chỗ ai thắng ai thua. Nó nằm ở đầu ra của cỗ máy. Cỗ máy ấy nhận vào những chàng trai, cô gái hai mươi tuổi, cái tuổi lẽ ra đang biết rung động, biết hẹn hò, biết mơ về một mái nhà. Rồi nó nhả ra hai kẻ thù đứng ở hai đầu chiến hào, cả đời không chịu bước qua để chạm lấy tay nhau. Mà một khi đã coi nhau là kẻ thù thì làm gì còn chỗ cho một tình yêu, làm gì có nổi một lễ cưới, và làm gì có được một đứa trẻ nào ra đời sau đó.

Một dân tộc không biến mất vì đàn ông và đàn bà coi nhau là kẻ thù. Nó biến mất khi cả hai mải đánh nhau tới hơi thở cuối cùng để giành cho được quyền làm người, mà quên mất rằng chỉ khi chịu quay lại nắm tay nhau, họ mới sinh ra được những con người tiếp theo.

Bạn có nhận thấy một hiện tượng rất kỳ lạ hay không: Hiện nay, các số liệu vĩ mô và cảm nhận thực tế của người dân gần như hoàn toàn tách rời nhau.

Khi nói về tương lai của đất nước, mọi thứ đều rất tươi sáng, các báo cáo và kế hoạch của nhà nước cho thấy chúng ta liên tục tăng trưởng nhanh hàng đầu thế giới; nhưng khi quay trở lại với cuộc sống cá nhân và gia đình, chúng ta lại đối mặt với môi trường sống ngày càng khó khăn và tương lai mờ mịt.

Hãy nhìn vào tình hình tổng thể của đất nước hiện nay. Trong 3 năm gần đây, tỷ lệ tăng trưởng kinh tế trung bình rất cao, riêng năm nay mục tiêu đề ra lên tới 10%. Thực tế, theo báo cáo của Cục Thống kê, những số liệu kinh tế trong nửa đầu năm 2026 rất ấn tượng: GDP tăng trưởng 8,18% so với cùng kỳ. Giá trị gia tăng của ngành chế tạo công nghệ cao tăng 9,81% so với cùng kỳ, và tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ngoại thương thậm chí còn tăng vọt 27,1% so với cùng kỳ. Tất cả đều hiện lên một bức tranh tràn đầy sức sống, khắp nơi đua nhau phát triển nhằm đạt bằng được mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Cùng lúc đó, lãnh đạo các nước trên thế giới liên tục đến thăm nước ta, kể cả lãnh đạo các cường quốc hàng đầu thế giới. Họ thường hết lời ca ngợi nước ta, mang theo những đoàn doanh nhân lớn để đàm phán hợp tác. Thậm chí cả Tổng thống Mỹ Trump, người vốn luôn kiêu ngạo, mỗi khi nói tới Việt Nam cũng trở nên khiêm tốn và thận trọng, thậm chí còn thường khen ngợi Việt Nam.

Thế nhưng, một khi chúng ta tắt bản tin tức và nhìn vào thực tế xung quanh mình, lại là một bức tranh hoàn toàn khác: Bình quân sáu tháng đầu năm 2026, CPI tăng 4,38% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản tăng 4,12%. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động sáu tháng đầu năm 2026 là 2,22%, tương đương cùng kỳ năm trước, trong đó khu vực thành thị là 2,47%; khu vực nông thôn là 2,05%, trong đó tập trung vào thanh niên thành thị trong độ tuổi 16-24; rất đông sinh viên đại học không tìm được việc làm.

Trong khu vực tư nhân, nhất là dịch vụ, nhiều cơ sở sản xuất, cửa hàng đóng cửa. Các ngành như internet, giáo dục đào tạo, bất động sản cũng liên tục lan truyền tin tức về việc cắt giảm nhân sự và hạ lương. Tính chung sáu tháng đầu năm 2026, cả nước có 169,8 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 11,2% so với cùng kỳ năm 2025. nhưng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng rất cao: 151,1 nghìn doanh nghiệp; đáng nói là tăng 18,8% so với cùng kỳ năm trước, tức là tăng cao hơn so với tỷ lệ 11,2% của số thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Hiện nay, những người làm kinh tế thực tế than phiền việc kinh doanh khó khăn, những người làm kinh doanh internet than phiền doanh thu giảm mạnh, thậm chí ngay cả một số ngôi chùa nổi tiếng cũng than thở số tiền quyên góp của các phật tử ngày càng ít đi.

Nhìn đến đây, nhiều người không thể hiểu nổi tại sao lại có sự khác nhau giữa số liệu và thực tế như vậy? Có thể là từ một số sự thật sau.

Sự thật thứ nhất: Lạm phát và giá cả tăng cao tạo ra ảo giác về tăng trưởng thu nhập.

Mức tăng trưởng GDP 8,18% mà chúng ta nhìn thấy là tốc độ tăng trưởng thực, nhưng khi giá cả hàng hóa tăng (CPI tăng 4,38%), nó sẽ tạo ra một hiệu ứng đặc biệt. Mức lương danh nghĩa của chúng ta, hay doanh thu của doanh nghiệp, được tính theo giá thị trường hiện tại. Khi vật giá leo thang, con số doanh thu có thể trông có vẻ lớn hơn, nhưng "sức mua" thực tế và lợi nhuận ròng lại bị bào mòn.

Tình hình hai năm qua ai cũng rõ, chi phí đầu vào từ nguyên liệu, điện năng, xăng dầu đến giá thuê mặt bằng đều tăng nhanh. Trong hoàn cảnh lạm phát 4,38% như vậy, hiện tượng gì sẽ xảy ra? Tôi sẽ đưa ra một ví dụ dễ hiểu để giải thích.

Giả sử năm ngoái bạn mở một quán Phở, mỗi ngày bán được 100 tô, mỗi tô 40.000 đồng, doanh thu là 4 triệu đồng. Chi phí (thịt, bánh, gas, mặt bằng...) là 30.000 đồng/tô, bạn lãi 1 triệu đồng/ngày.

Năm nay, bạn làm việc chăm chỉ hơn, ngày bán được 105 tô (sản lượng tăng 5%, giống như tỷ lệ tăng trưởng kinh tế 8,18%). Nhưng do lạm phát, giá thịt, giá gas và tiền thuê nhà đều tăng. Bạn buộc phải tăng giá bán lên 45.000 đồng/tô để bù đắp. Doanh thu cuối ngày của bạn là 4.725.000 đồng (tăng 18% về mặt con số). Tuy nhiên, chi phí cho mỗi tô phở đã đội lên 38.000 đồng. Cuối cùng, bạn chỉ còn lãi 7.000 đồng/tô. Nhân với 105 tô, tổng lãi thực tế của bạn chỉ còn 735.000 đồng/ngày.

So với năm ngoái, doanh thu tăng, sản lượng tăng, đóng góp vào GDP cũng tăng, nhưng túi tiền thực tế của bạn lại teo đi 26%. Đây chính là lý do GDP tăng trưởng gần 8,2% nhưng người dân và chủ cơ sở kinh doanh vẫn cảm thấy thu nhập sụt giảm, bởi vì "miếng bánh" doanh thu lớn hơn nhưng "phần lãi" thực tế lại nhỏ đi do lạm phát ăn mòn.

Sự thật thứ hai: Sự khác biệt về cảm nhận giữa phía sản xuất (cung) và phía nhu cầu (cầu).

GDP của Việt Nam, cũng như nhiều nước, chịu tác động lớn từ phía sản xuất và đầu tư. Chỉ cần hàng hóa được sản xuất ra, hoặc dự án được xây dựng, nó sẽ được tính vào GDP, bất kể nó có được thị trường hấp thụ hay không, công trình xây dựng có hữu ích hay không.

Ví dụ, một chủ đầu tư bất động sản khởi công và hoàn thiện phần thô một dự án 1.000 căn hộ. Quá trình xây dựng này tiêu thụ hàng nghìn tấn thép, xi măng, thuê hàng trăm nhân công, kỹ sư... Tất cả những chi phí và giá trị này đều được tính vào tăng trưởng GDP.

Thế nhưng, người dân và doanh nghiệp cảm nhận nền kinh tế từ phía cầu. Xã hội quan tâm đến việc: Các căn hộ đó có bán được không? Dòng tiền có về không? Nếu 1.000 căn hộ đó đắp chiếu không bán được vì người dân không có tiền, chủ đầu tư không trả được nợ ngân hàng, nhà thầu không trả được lương cho công nhân, vật liệu xây dựng tồn kho. Lúc này, số liệu GDP vẫn có con số tăng trưởng từ giai đoạn xây dựng, nhưng tiền không lưu thông được trong dân cư, người dân không có tiền để chi tiêu.

Vì vậy, trong nhiều trường hợp, nhìn từ số liệu thống kê, tổng mức sản xuất và đầu tư công luôn tăng, nhưng phần giá trị tăng thêm này lại không được chuyển hóa thành thu nhập thực tế cho người lao động. Chúng nằm đắp chiếu trong các kho hàng, dự án dở dang. Tương tự, những cây cầu con đường xây xong không có hàng hóa và hành khách qua lại; những công viên, vườn hoa, nhà hát, sân vận động xây xong không có ai dùng... Đây là một nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự lệch pha giữa số liệu vĩ mô và cảm nhận đời sống vi mô.

Sự thật thứ ba: Số liệu bình quân đã che giấu sự chênh lệch sâu sắc về thu nhập.

Thu nhập bình quân của tôi và ông Phạm Nhật Vượng là hàng nghìn tỷ đồng. Ông ấy có hàng chục nghìn tỷ, tôi có vài chục triệu đồng, khi gộp lại chia đôi, chúng ta đều là những "đại tỷ phú" trên giấy tờ.

Tình trạng "bị bình quân hóa" này tại Việt Nam chủ yếu thể hiện ở ba lĩnh vực:

Thứ nhất, sự khác biệt giữa các ngành nghề. Hiện nay, dòng tiền và lợi nhuận chủ yếu tập trung vào 20% các ngành như FDI công nghệ cao, tài chính ngân hàng, và một phần bất động sản. Những người làm việc trong các khu công nghệ cao, ngân hàng thu nhập có thể tăng. Tuy nhiên, 80% lực lượng lao động còn lại làm việc trong các ngành bán lẻ truyền thống, sản xuất gia công, nông nghiệp và dịch vụ nhỏ lẻ. Khi các ngành này co cụm lại, số liệu GDP bình quân vẫn dương nhờ 20% ngành kia kéo lên, nhưng đa số người dân thuộc 80% nhóm kia lại cảm thấy thu nhập của mình dậm chân tại chỗ hoặc giảm sút.

Thứ hai, sự khác biệt giữa các doanh nghiệp. Việt Nam có gần 1 triệu doanh nghiệp đăng ký, nhưng phần lớn là doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ, cùng hàng triệu hộ kinh doanh cá thể. Các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nhà nước (như EVN, Petrolimex, Viettel...) chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng lại tạo ra mức tăng trưởng giá trị sản xuất khổng lồ, chống đỡ cho con số tăng trưởng GDP. Ngược lại, hàng trăm ngàn doanh nghiệp nhỏ lẻ, cửa hàng mặt phố mới là nơi tạo ra việc làm cho đa số người dân. Khi nhóm nhỏ lẻ này phá sản, rút lui khỏi thị trường (như số liệu 151,1 nghìn doanh nghiệp rút lui, trên thực tế nếu tính cả những người buôn bán nhỏ, thì cao hơn nhiều), đa số người lao động sẽ chịu trận, dù con số bình quân chung của nền kinh tế vẫn tăng.

Thứ ba, sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng. Giả sử công ty may mặc của bạn có 100 công nhân, lương mỗi người 7 triệu đồng/tháng. Ông chủ và ban giám đốc lương 100 triệu đồng/người. Khi tính bình quân, thu nhập công ty bạn lên tới hơn 16 triệu đồng/người – một con số rất đẹp. Nhưng thực tế, 100 công nhân kia vẫn đang chật vật với mức lương 7 triệu đồng giữa thời bão giá. Số liệu thống kê lao động, tiền lương bình quân luôn tăng, nhưng đa số người làm công ăn lương không hề cảm nhận được điều đó.

Đây chính là sự thật đằng sau việc số liệu rõ ràng đang tăng, nhưng thu nhập của đại đa số người dân lại không nhúc nhích.

Hiểu rõ điều này, chúng ta hãy cùng nhìn vào một vấn đề then chốt khác: Đối mặt với hiện tượng xã hội chia cắt này, làm thế nào chúng ta mới có thể phá vỡ thế bế tắc? Các chuyên gia kinh tế và lãnh đạo ngành thống kê cũng đã chỉ ra ba nhóm giải pháp cho Việt Nam:

Giải pháp thứ nhất: Cần các chính sách tháo gỡ khó khăn, ổn định nền tảng cơ bản. Nhiều người nghĩ kinh tế khó khăn là do suy thoái toàn cầu, do đơn hàng xuất khẩu giảm. Nhưng các chuyên gia chỉ ra, nguyên nhân sâu xa nằm ở cấu trúc nội tại, đặc biệt là sự đóng băng của thị trường bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp. Thị trường bất động sản tê liệt kéo theo hàng chục ngành nghề liên quan (xây dựng, nội thất, vật liệu, tín dụng) suy yếu. Chúng ta cần những chính sách thực chất hơn để tháo gỡ pháp lý, cơ cấu lại nợ, giảm lãi suất thực chất cho doanh nghiệp, từ đó ổn định phía đầu tư và sản xuất.

Giải pháp thứ hai: Phải dốc toàn lực thúc đẩy tiêu dùng nội địa. Hiện nay, chúng ta có chính sách giảm 2% thuế VAT. Chính sách này đã phát huy tác dụng nhưng chưa đủ thấm. Thay vì tính đến việc dừng giảm thuế, nhà nước cần mở rộng các gói hỗ trợ trực tiếp vào đời sống. Ví dụ: tiếp tục tăng mức lương cơ sở, tăng lương tối thiểu vùng, và có các gói hỗ trợ tiền thuê nhà, hỗ trợ an sinh cho người mất việc. Hôm nay 16/7 nhà nước vừa thông báo tăng lương 7,8% cho người lao động; trước đó từ 1/7 đã tăng lương 8% cho đối tượng hưu trí; đó là những chính sách cần thiết. Đặc biệt, cần gắn việc giải phóng hàng tồn kho bất động sản với phát triển nhà ở xã hội.

Hiện nay, hàng trăm dự án thương mại không bán được, trong khi công nhân, lao động nhập cư tại các khu công nghiệp vẫn đang ở trọ chật chội. Giải pháp là nhà nước có thể phát hành trái phiếu chính phủ hoặc sử dụng quỹ đầu tư, để mua lại hoặc hỗ trợ chủ đầu tư chuyển đổi các dự án tồn kho thành nhà ở xã hội, nhà ở công nhân với giá rẻ. Cách làm này mang lại hai lợi ích: Một là, giải phóng hàng tồn kho, cứu vãn dòng tiền trì trệ cho thị trường bất động sản. Hai là, giúp người lao động an cư, khi có chỗ ở ổn định, họ mới dám chi tiêu, từ đó kích thích nhu cầu nội địa bền vững.

Giải pháp thứ ba: Cải cách phân phối thu nhập; đây có lẽ chính là chìa khóa cốt lõi. Hai giải pháp trên chỉ là phần ngọn. Muốn giải quyết tận gốc, Việt Nam phải cải cách phân phối thu nhập, để người lao động thực sự được hưởng lợi từ tăng trưởng.

Chúng ta đang đối mặt với nguy cơ "bẫy thu nhập trung bình".

Nhìn sang Nhật Bản và Hàn Quốc, họ đã phá vỡ thế bế tắc này như thế nào?

Nhật Bản những năm 1960 đã đề ra "Kế hoạch nhân đôi thu nhập quốc dân". Trong khi ra sức phát triển các ngành công nghiệp, họ còn triển khai chế độ lương tối thiểu, quy định mức lương sàn khá cao buộc các doanh nghiệp phải thực hiện, đồng thời không ngừng giảm thuế thu nhập cá nhân cho tầng lớp trung lưu và thấp, giúp số tiền thực nhận của mọi người ngày càng nhiều hơn. Cộng thêm việc bảo đảm an sinh cho nhóm thu nhập thấp và thiết lập hệ thống an sinh xã hội vững chắc. Kết quả là chỉ sau 7 năm, thu nhập người dân tăng gấp đôi, biến Nhật Bản thành một xã hội "trung lưu hóa" vĩ đại, tạo ra động lực tiêu dùng nội địa khổng lồ.

Hàn Quốc đã dùng chiến lược nâng cấp công nghiệp để kéo theo tăng lương, sau đó sử dụng "Phong trào Làng mới" để tăng thu nhập cho nhóm thu nhập thấp ở nông thôn và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo. Đồng thời, họ cũng dốc sức trong lĩnh vực luật lao động, siết chặt kỷ luật lao động đi đôi với bảo vệ quyền lợi người làm công, ví dụ quy định rõ ràng số giờ làm việc và tiền làm thêm giờ, mạnh tay trừng trị các hành vi vi phạm pháp luật của doanh nghiệp, nhất là không tăng lương cho người lao động. Chính sự kết hợp của những chính sách này đã giúp thu nhập của người dân Hàn Quốc tăng trưởng rõ rệt.

Vì vậy, Việt Nam muốn thoát khỏi tình trạng "GDP tăng nhưng dân không giàu", xét cho cùng phải điều chỉnh cơ chế phân phối. Phải giảm tỷ trọng khu vực kinh tế phi chính thức, tăng năng suất lao động đi đôi với tăng lương thực tế, và đảm bảo an sinh xã hội. Chỉ khi túi tiền của người dân rủng rỉnh, nền kinh tế Việt Nam mới có thể dựa vào nội lực để tăng trưởng bền vững.

Tóm lại, lý do khiến số liệu vĩ mô và cảm nhận thực tế của người dân Việt Nam có độ vênh, xét cho cùng là do "trái ngọt" của tăng trưởng kinh tế chưa được phân phối công bằng đến tay đại đa số người lao động. Từ tăng trưởng GDP đến tăng thu nhập bình quân đầu người cần một độ trễ và một cơ chế phân phối hợp lý.

Tuy nhiên, trong khi chờ đợi cơ cấu lại nền kinh tế, chúng ta bắt buộc phải chủ động dẫn dắt dòng tiền và tài sản chảy về phía đa số người dân, thông qua các chính sách an sinh, nhà ở và tiền lương. Chỉ có như vậy, cảm nhận của người dân mới trùng khớp với những con số biết nói trên báo cáo, và chỉ có như vậy, sự thịnh vượng của quốc gia mới thực sự là hạnh phúc của mỗi cá nhân!

BÁC HỒ LỪA ĐẢO Ở PARIS Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Chí Bảo (nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương Đảng CSVN) khẳng định chuyện này, khi còn sống, Bác Hồ đã xác nhận là sự thật: Để thoát khỏi nghèo khổ, có cơ hội làm giàu Bác tận dụng ngay, không bỏ lỡ cơ hội... Ở Paris, Bác nhận lời làm hàng giả với nhà tư sản Pháp... Nhận tiền xong, Bác chuồn ngay lập tức.

Ông Hoàng Chí Bảo còn nói rằng, Bác Hồ có thói quen không trả lại đồ mà người ta cho mượn.

Người Hàn không sợ nuôi một đứa con. Họ sợ nuôi một đứa con thua cuộc. Và chính nỗi sợ đó đang làm một dân tộc biến mất.

Gần khuya ở Daechi-dong, khu nhà giàu phía nam Seoul, cả một dãy phố vẫn sáng đèn. Không phải quán ăn. Mà là các lò luyện thi, tiếng Hàn gọi là hagwon. Đúng mười giờ đêm, giờ giới nghiêm tại Seoul bắt các lò học đóng cửa, cả khu phố đổ người ra một lượt. Trẻ con đeo balo bước xuống, mắt díp lại, có đứa vẫn còn nguyên đồng phục tiểu học. Cảnh này lặp lại mỗi tối, quanh năm không nghỉ.

Nhìn thoáng qua tưởng là một dân tộc ham học tới mức khắc nghiệt. Nhưng chính người Hàn không gọi đây là học. Họ gọi kỳ thi đại học của mình là ipsi jeonjaeng, nghĩa là "chiến tranh thi cử". Ngày thi suneung, cả nước im lặng, máy bay tạm hoãn cất hạ cánh trong giờ thi nghe tiếng Anh. Cả một quốc gia nín thở như thời chiến. Vì đúng là thời chiến thật.

Trong cuộc chiến này, binh lính được tuyển từ rất sớm. Nhiều đứa trẻ Hàn ngồi trong lò luyện từ năm bốn, năm tuổi. Tới cấp ba, một tân binh điển hình học mười hai tới mười sáu tiếng mỗi ngày và ngủ khoảng năm tiếng rưỡi. Người ta truyền tai nhau “Tứ đương ngũ lạc” (4당5락) , ngủ bốn tiếng thì còn cửa vào trường top, ngủ năm tiếng hơn thì trượt. Đây không phải lời than của một đứa lười, mà là điều lệ hành quân cả một thế hệ phải chấp hành.

Còn cha mẹ thì không ra trận. Cha mẹ làm hậu cần, việc của họ là tiếp đạn. Riêng tiền học thêm cho một học sinh cấp ba đã ngốn gần 800 nghìn won mỗi tháng, thành khoản chi lớn thứ nhì trong một nhà có hai con, chỉ sau tiền ăn, và lớn hơn cả tiền nhà. Để giữ thứ hạng cho con, người ta chịu bỏ ra nhiều hơn cả số tiền giữ mái nhà che đầu chính đứa con đó. Cả nước năm 2024 đổ hơn 29 nghìn tỷ won vào dạy thêm, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào trên đời.

Mà khi cả xóm cùng tiếp đạn, nhà nào ngừng tay trước thì con nhà đó gục trước. Không ai dám hạ vũ khí đầu tiên. Thế là tất cả cùng nạp thêm.

Nhìn dãy đèn hagwon cháy tới khuya, dễ tưởng đây là những đứa trẻ bị bỏ rơi. Ngược lại hẳn. Đây là những đứa trẻ được thương nhiều nhất, được cha mẹ xếp cả đời mình ra sau điểm số của con. Có điều cái máy này nhận vào tình thương của cha mẹ, rồi nhả ra một tuổi thơ bị lấy mất. Ở Hàn, thương con và làm khổ con, tới một lúc, đã thành cùng một việc.

Và mọi cuộc chiến đều có thương vong.

Suốt mười bốn năm liền, thứ giết nhiều thanh thiếu niên Hàn hơn cả tai nạn và bệnh tật là tự tử. Năm 2024, cứ mười ca tử vong ở tuổi 10-19 thì hơn sáu ca là tự kết liễu. Khi được hỏi vì sao nghĩ tới cái chết, thứ các em nêu ra nhiều nhất không phải tình yêu hay gia đình, mà là chuyện học.

Cuộc chiến này kỳ lạ ở chỗ không có quân địch. Đứa bạn cùng lò luyện mới là người phải vượt qua để sống sót. Người ta bắt một đứa bé mười lăm tuổi ngủ năm tiếng, học tới nửa đêm, để thắng chính bạn mình.

Vậy thắng trận thì được gì. Đây mới là thứ khiến không ai dám bỏ cuộc.

Ba trường trên đỉnh, gọi tắt là SKY, gồm Seoul, Korea và Yonsei, mỗi năm chỉ hé cửa cho chừng một phần trăm thí sinh đứng đầu. Nhưng người tốt nghiệp SKY, dù chỉ chiếm năm tới bảy phần trăm sinh viên toàn quốc, lại nắm tới ba mươi phần trăm ghế tổng giám đốc trong một nghìn công ty lớn nhất Hàn. Lọt qua cánh cửa đó không phải là kiếm một việc tốt hơn. Là bước thẳng vào một Hàn Quốc khác, cái Hàn Quốc mà những người còn lại chỉ được nhìn qua màn hình.

Nhưng chín mươi chín phần còn lại thì sao.

Phần lớn người thua trận không chết. Họ sống, và sống rất lâu, trong chính cái thua đó. Người Hàn có một từ riêng cho lớp người này, sampo, nghĩa là thế hệ buông ba thứ: 

>hẹn hò, kết hôn và sinh con. 

Rồi ba thứ vẫn chưa đủ, nó phình thành N-po, phải buông thêm: 

>nhà cửa, việc làm ổn định, bạn bè, sức khỏe, rồi tới ước mơ. 

Người ta đếm được tới thứ thứ mười phải buông, và thứ thứ mười là chính mạng sống của mình.

Có một thanh niên tốt nghiệp ngành kỹ thuật ở Seoul, mơ vào một hãng bán dẫn lớn, ra trường chỉ nhận được lời mời từ mấy công ty nhỏ. Anh thi lại đại học, tin một tấm bằng oách hơn sẽ cứu mình, thi mãi vẫn trượt, giờ ở nhà, thôi luôn cả việc đi tìm việc. Câu chuyện đó không cá biệt, nó có hẳn tên trong bảng thống kê.

Cay đắng hơn, người Hàn bắt đầu nghi ngờ chính lời hứa ban đầu của cuộc chiến. Họ có câu: 

>cái thời rồng bay lên từ con lạch nhỏ đã hết rồi. 

Người ta xếp hạng nhau bằng thìa ngay từ lúc lọt lòng: thìa vàng cho con nhà giàu, thìa đất cho con nhà nghèo. Cả một dân tộc đổ máu cho cuộc đua mà đích đến, với đa số, thực sự đã khóa từ vạch xuất phát.

Tới đây, những phụ huynh bình thường ở Hàn bắt đầu ngồi xuống tính.

Cuộc chiến này gần như không thể thắng nổi. Nếu kéo con mình ra khỏi đường hành quân lúc mọi đứa khác đang chạy thì khác nào để nó bị giẫm đạp lên. Đổ thêm bao nhiêu đạn cũng không thay đổi được kết cục cho số đông. Vậy chỉ còn đúng một nước đi giữ được đứa con tuyệt đối sẽ không thua, không gục, cũng không phải sống nốt phần đời trong nhóm buông bỏ:

>là không bao giờ có nó. Không sinh thêm một người lính nào để đẩy vào cối xay thịt này.

Đầu năm 2026, báo chí Hàn loan tin mừng, tỷ lệ sinh tăng năm thứ hai liên tiếp, số trẻ ra đời cao nhất mười lăm năm. Nghe tưởng như đã qua cơn nguy. Nhưng con số chạm mức 0,80 đứa trên một phụ nữ, vẫn thấp nhất thế giới, trong khi mức để một dân số không teo lại là 2,1. 0,80 nghĩa là cứ 100 người Hàn hôm nay, thế hệ con họ chỉ còn khoảng 40. Riêng Seoul là 0,63, cứ 100 người còn chừng 31. Không cần kẻ thù nổ một phát súng, chỉ cần vài chục năm không tuyển tân binh, hàng ngũ tự rỗng đi một nửa, rồi một nửa của nửa còn lại. Một quốc gia tuyệt chủng trông đúng như thế, không đổ máu, chỉ là những chiếc ghế lần lượt không còn ai ngồi. 

Nhưng nhìn kỹ chỗ mà dân số Hàn thật sự đổ vỡ, sẽ thấy nó không đổ vỡ ở phòng sinh.

Nhớ lại thứ tự mà thế hệ sampo buông tay. Trước khi họ buông đứa con, họ thực ra buông hôn nhân. Trước khi buông hôn nhân, họ buông cả chuyện hẹn hò. Một dân tộc thôi được sinh ra không chỉ vì người ta không muốn có con, mà còn vì người trẻ ngày càng không muốn cưới nữa. Cú nhích tỉ lệ sinh nhẹ vừa rồi cũng đi sau một cú bật của số đám cưới, mà ở Hàn cưới rồi một hai năm mới tới lượt sinh, nên muốn đoán vài năm nữa còn bao nhiêu đứa trẻ ra đời, cứ nhìn số lễ cưới hôm nay là tính ra. Nút thắt của cả cuộc chiến hóa ra nằm ở đó. Mà đi tìm lý do vì sao hai người trẻ không còn muốn cưới nhau nữa, ta bước thẳng vào một mặt trận khác, lần này giữa đàn ông và đàn bà. Chuyện này sẽ nói ở phần sau.

Có hàng trăm nghìn người Việt đang sống và nuôi con ở Hàn. Họ hiểu cái guồng này rõ hơn bất cứ ai đọc bài này, và nhiều người vẫn chọn tin vào một tương lai tốt hơn cho con, ngay giữa cái guồng đó..

Còn ngồi ở Việt Nam đọc tới đây, dễ thở phào, chuyện của xứ người. Nhưng cái máy nghiền ở Daechi-dong không mọc lên từ riêng đất Hàn. Nó được lắp từ những mảnh rất quen, lớp học thêm kín cả tuần, điểm số thành thước đo một đứa con ngoan, nỗi sợ con mình chậm chân hơn con nhà bên cạnh. Ở ta, mấy mảnh đó đang được vặn dần vào nhau. Đứa trẻ Việt Nam còn ngồi ở bàn học lúc mười một giờ đêm nay chưa phải đứa trẻ Daechi-dong, nhưng nó đang đứng ở đầu con đường ấy.

Một dân tộc không biến mất vì hết người muốn sống. Nó biến mất khi những người còn lại tính ra rằng, thương một đứa trẻ tốt nhất là đừng sinh nó ra.

Theo Nghị quyết 72/2026/NQ-HĐND, TP. Hà Nội dành 20% quỹ căn NOXH để bán cho một số đối tượng cán bộ, công chức, viên chức theo cơ chế riêng.

Đối tượng áp dụng:

Cán bộ, công chức, viên chức đang công tác tại các cơ quan Đảng, Nhà nước, MTTQ Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị sự nghiệp công lập và cơ quan Trung ương trên địa bàn Hà Nội.

Cán bộ nghỉ hưu trước tuổi giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý và đã hoàn trả nhà ở công vụ.

Quy trình thực hiện:

Cơ quan tiếp nhận, xét duyệt hồ sơ.

UBND TP giao Sở Xây dựng phân bổ số lượng căn hộ.

Cơ quan lựa chọn cán bộ đủ điều kiện theo số căn được phân bổ.

Gửi hồ sơ cho chủ đầu tư để ký hợp đồng mua NOXH.

Hiệu lực áp dụng: Từ 01/07/2026.

Đây là chính sách mới giúp cán bộ, công chức, viên chức đủ điều kiện tiếp cận nhà ở xã hội thuận lợi hơn theo cơ chế phân bổ của thành phố.

Từ ngày 1/7/2026, một làn sóng lạ lan ra trên mạng xã hội. Người dân bắt đầu đồng loạt chặn các trang Facebook của báo chí nhà nước.

Không phải vì ghét báo. Không phải vì không muốn đọc tin tức. Mà vì Nghị định 174/2026 vừa có hiệu lực, áp mức phạt từ 20 đến 30 triệu đồng cho hành vi chia sẻ tác phẩm báo chí khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền.

Nói đơn giản hơn, bạn đọc một bài báo, thấy hay, bấm chia sẻ lên tường nhà mình. Hành động đó có thể khiến bạn bị phạt bằng một tháng lương, thậm chí hơn.

Hãy nghĩ về điều này một chút, Bao nhiêu năm qua, người dân chia sẻ tin tức lên mạng xã hội mà không hề nghĩ đó là vi phạm pháp luật. Họ chia sẻ vì muốn bạn bè biết thông tin, vì thấy bài viết có ích, vì muốn góp phần lan tỏa những điều họ cho là quan trọng.

Đó là hành vi tự nhiên của bất kỳ ai dùng mạng xã hội. Nó không khác gì việc kể lại cho hàng xóm nghe một tin tức bạn vừa đọc được trên báo sáng.

Nhưng nay, hành vi đó trở thành rủi ro pháp lý. Và ranh giới giữa chia sẻ thông tin bình thường với vi phạm bản quyền lại hoàn toàn mập mờ, không ai giải thích rõ ràng được.

Khi không biết mình đang đứng ở đâu, người ta chọn cách lùi lại.

Người dân không thể thuê luật sư để xem xét từng lần bấm nút chia sẻ. Họ không có thời gian và tiền bạc để tranh luận với cơ quan chức năng về việc bài báo đó có được phép chia sẻ hay không. Họ chỉ biết một điều, nếu chặn trang báo đó lại, thì sẽ không bao giờ vô tình vi phạm nữa.

Đó là lý do của làn sóng chặn trang. Không phải tẩy chay, không phải chính trị, mà chỉ đơn giản là tự bảo vệ mình trước một quy định mà họ không hiểu và không dám đùa.

Nhưng có một nghịch lý lớn ở đây.

Báo chí nhà nước được dùng ngân sách công để vận hành, tức là tiền thuế của chính người dân đó. Nội dung được sản xuất ra với mục đích thông tin cho cộng đồng, phục vụ lợi ích xã hội. Vậy mà khi người dân chia sẻ nội dung đó cho nhau, họ lại bị đe dọa phạt tiền.

Nói cách khác, dân bỏ tiền nuôi tờ báo, nhưng không được phép lan tỏa những gì tờ báo viết ra.

Thay vì bảo vệ bản quyền, quy định này đang làm điều ngược lại.

Nó không khiến báo chí được tôn trọng hơn. Nó khiến người dân sợ hãi và quay lưng. Không gian thảo luận tự nhiên bị thu hẹp lại, không phải vì ai ra lệnh cấm bàn luận, mà vì người ta không dám chạm vào những nội dung có thể biến họ thành đối tượng bị phạt bất cứ lúc nào.

Một tờ báo mà người đọc phải chặn để tự vệ thì không còn là tờ báo phục vụ cộng đồng nữa. Nó đã trở thành mối nguy hiểm trong mắt chính những người đáng lẽ phải là độc giả của nó.