
MỘT CON CÁ, BA CUỘC CHIẾN
Chiến tranh thương mại - Giá dầu - Chuỗi cung ứng
Ngành cá tra Việt Nam giờ nhìn thì tưởng chỉ là chuyện nuôi cá xuất khẩu nhưng thực tế nó đang bị kéo vào một cuộc chơi lớn hơn rất nhiều. Một ngành từng được xem là nông nghiệp giá rẻ giờ phải sống chung với chiến tranh thương mại, giá dầu, lạm phát và địa chính trị toàn cầu.
Xuất khẩu cá tra năm 2026 dự kiến đạt khoảng 2.3 tỷ USD tăng gần 5% so với năm trước với sản lượng khoảng 1.67 triệu tấn. Nhìn bề ngoài thì đây là một năm khá tích cực nhưng bên trong doanh nghiệp đang chịu áp lực rất lớn từ chi phí đầu vào.
Giá cá tra nguyên liệu hiện đã tăng lên quanh 33.000 - 34.000 đồng mỗi ký tăng hơn 17% chỉ trong vài tháng. Giá cá giống tăng khoảng 25% trong khi thức ăn thủy sản chi phí logistics và cước vận tải đều leo thang theo giá dầu thế giới.
Nghe thì vô lý nhưng giờ chỉ cần căng thẳng ở eo biển Hormuz leo thang là doanh nghiệp cá tra miền tây có thể bị ảnh hưởng ngay lập tức vì giá dầu tăng sẽ kéo theo toàn bộ chuỗi chi phí vận hành tăng theo.
Điểm sáng lớn nhất của ngành hiện tại vẫn là thị trường Mỹ. Mỹ đang tiếp tục siết thương mại với Trung Quốc khiến cá rô phi Trung Quốc gặp khó hơn khi vào thị trường này. Và thế là cá tra Việt Nam được hưởng lợi như một sản phẩm thay thế rẻ hơn.
Tuy nhiên đây không phải kiểu hưởng lợi dễ dàng. Mỹ hiện ngày càng ưu tiên các doanh nghiệp có chuỗi sản xuất bài bản truy xuất nguồn gốc rõ ràng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn.
Vĩnh Hoàn (VHC) hiện vẫn là doanh nghiệp mạnh nhất ngành nhờ lợi thế tại Mỹ. Thuế chống bán phá giá gần như bằng 0 giúp doanh nghiệp này có biên cạnh tranh vượt trội so với phần còn lại của ngành.
Quý 1 năm 2026 doanh thu của Vĩnh Hoàn đạt gần 2.963 tỷ đồng tăng hơn 11% còn lợi nhuận sau thuế tăng hơn 35%. Riêng doanh thu từ thị trường Mỹ tăng gần 40% trong khi Trung Quốc và châu Âu lại suy yếu.
Ngoài cá tra truyền thống Vĩnh Hoàn còn có collagen gelatin thực phẩm chế biến và sở hữu thương hiệu Sa Giang nên cơ cấu doanh thu đa dạng hơn đáng kể. Điều này giúp doanh nghiệp chống chịu tốt hơn khi thị trường xuất khẩu biến động.
Tuy nhiên ngay cả doanh nghiệp đầu ngành cũng không tránh khỏi áp lực chi phí. Doanh thu dự kiến tiếp tục tăng nhưng lợi nhuận năm 2026 có thể chỉ đi ngang quanh mức 1.500 tỷ đồng do chi phí nhiên liệu vận chuyển và nhân công tăng quá mạnh.
Nam Việt (ANV) lại là một câu chuyện khác. Doanh nghiệp này có tốc độ tăng trưởng cao hơn nhưng biến động cũng lớn hơn nhiều.
Điểm mạnh của Nam Việt là vùng nuôi lớn khả năng tự chủ nguyên liệu cao và đang đẩy mạnh xuất khẩu sang Trung Quốc cùng các thị trường mới nổi. Nhưng vấn đề là Trung Quốc hiện không còn là thị trường dễ kiếm tiền như trước.
Kinh tế Trung Quốc đang chậm lại tiêu dùng suy yếu cạnh tranh nội địa tăng mạnh khiến biên lợi nhuận tại thị trường này trở nên khó đoán hơn rất nhiều. Thành ra doanh nghiệp phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc sẽ phải đối mặt với rủi ro lớn hơn nếu sức mua tiếp tục yếu đi.
IDI cũng đang trong tình trạng tương tự khi cố mở rộng thị phần ở các thị trường nhạy cảm với giá bán. Nhưng trong bối cảnh chi phí vận tải và nguyên liệu neo cao thì những doanh nghiệp biên lợi nhuận mỏng sẽ rất dễ hụt hơi nếu thị trường xuất khẩu chững lại.
Điều đáng chú ý nhất là ngành cá tra giờ không còn đơn thuần là câu chuyện nuôi cá rồi bán ra nước ngoài nữa. Nó là bài toán của chuỗi cung ứng toàn cầu chiến tranh thương mại năng lượng lạm phát và sức khỏe tiêu dùng thế giới.Một quyết định áp thuế của Mỹ một đợt tăng giá dầu hay một cuộc họp của FED giờ đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận của doanh nghiệp nuôi cá ở miền tây
Người ta cứ nghĩ kinh tế vĩ mô là thứ gì đó xa vời nhưng cuối cùng nó lại chui thẳng vào bữa cơm hàng ngày. Một bên dân văn phòng thất nghiệp vì trí tuệ nhân tạo, còn một bên doanh nghiệp nuôi cá phải theo dõi eo biển Hormuz để tính lợi nhuận quý sau...cũng không khác nhau về độ khó ngủ.
Thời đại này, một con cá không còn được định giá chỉ bằng chất lượng dinh dưỡng nữa, mà còn bằng vị trí của nó trong cuộc chiến kinh tế giữa các cường quốc...