u/Chiensidietcong

Đang dùng app nên không biết. Lại giận hờn vu vơ hả😏

Nói gọn cho ai chưa hiểu:

Hiện nay, Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao là cơ quan điều tra không trực thuộc lực lượng công an, có vai trò giám sát, điều tra các vụ việc liên quan đến cán bộ trong chính hệ thống tư pháp (tham nhũng, lạm quyền trong điều tra, tòa án, viện kiểm sát…). Nếu chuyển hết sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an, thì tự thân Bộ Công an vừa điều tra, vừa giám sát chính mình. Tục xưng "Vừa đá vừa thổi còi"

Gần đây tao để ý một kiểu lặp lại khá kỳ: cứ có vài vụ việc xã hội đang ồn ào là cụm “cách mạng màu” lại được nhắc tới như một cách gọi chung cho nhiều thứ đang diễn ra cùng lúc. Ban đầu tao nghĩ chắc trùng hợp. Nhưng sau đó có hai chuyện xảy ra liên tiếp khiến tao bắt đầu để ý kỹ hơn.

Nói trước cho rõ luôn, để tụi mày đọc khỏi mất công đoán. Hai chuyện tao kể dưới đây, từng cái một, không có cái nào là cách mạng màu. Một cái tượng trong khu đô thị không phải cách mạng màu. Một cuốn sách viết về Hồ Chí Minh cũng không phải cách mạng màu. Cái tao thấy lạ là đúng lúc cả hai đang ồn ào thì cụm từ cách mạng màu lại được nhắc tới dày hơn hẳn bình thường. Và câu hỏi tao muốn trả lời không phải hai vụ này có phải cách mạng màu hay không. Mà là tại sao đúng lúc này cái tên đó lại được lôi ra dùng nhiều vậy.

Kể qua hai chuyện trước, rồi mới tới phần đó.

Đầu tháng Sáu Tập đoàn Tân Tạo, không phải trường đại học như dân mạng đồn, khánh thành một bức tượng bê tông cao chín mét rưỡi trong khu đô thị E.City Tân Đức, đặt tên Nữ thần Khai phóng. Tay trái nâng sách tay phải cầm đuốc, bệ tượng theo triết lý Thiên Địa Nhân. Clip quay tượng lan cả triệu view trước khi có phản ứng chính thức nào, và gần như ai coi cũng nghĩ ngay đây là bản nhái Tượng Tự Do của Mỹ.

Tao tưởng vậy thôi, đại gia chơi trội, dư luận réo vài bữa rồi im. Nhưng lý lịch bà chủ tập đoàn bị lôi ra. Đặng Thị Hoàng Yến, quốc tịch Mỹ từ 2005, đổi tên Maya Dangelas, từng bị bãi nhiệm đại biểu Quốc hội năm 2012 vì khai hồ sơ không trung thực, sau đó từng kiện thẳng cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Có nhiêu đó là đủ chất liệu cho một câu chuyện nghe có vẻ logic: Nữ thần tự do, tiền Mỹ, chống phá.

Nhưng tới lúc chính quyền ra tay thì họ không đụng tới cái đó. Họ chỉ nói tượng chưa có phép xây dựng. Vậy thôi. Lập biên bản. Vài bữa sau Tân Tạo tự nguyện tháo dỡ trước khi bị cưỡng chế.

Cùng khoảng thời gian đó cuốn Chuyện với Thanh của Nguyễn Thành Nam, cựu Tổng giám đốc FPT, người đứng lớp dạy Tư tưởng Hồ Chí Minh ở VinUni, được Nhà xuất bản Hội Nhà văn phát hành. Ông Nam viết về Hồ Chí Minh thời trẻ bằng giọng đời thường, có đoạn dùng từ kiểu thanh niên lang thang không nghề nghiệp, khúm núm, chui lủi. Sách qua đủ các khâu biên tập, duyệt nội dung, cấp phép. Ngay tại buổi ra mắt Chủ tịch Hội Nhà văn Nguyễn Quang Thiều còn nói tác phẩm giúp người đọc tiếp cận Hồ Chí Minh gần gũi hơn. Báo Nhân Dân đăng hai bài tường thuật sự kiện này giữa tháng Năm.

Mấy tuần sau báo Nhân Dân quay xe gỡ bài, không phải tự dưng. Một tài khoản Facebook chuyên đi soi mấy vụ lật sử, cùng một ông cựu tướng từng làm Cục trưởng Cục Tuyên huấn, lên tiếng yêu cầu xử lý, báo gỡ bài ngay sau đó, lý do đưa ra là nội dung chưa phù hợp. Nhà xuất bản loay hoay vài hôm, lúc đầu chỉ nói lỗi biên tập, sau đó ra quyết định chính thức, phạt một trăm triệu, đình chỉ hai tháng, thu hồi tiêu hủy toàn bộ sách, nộp lại hơn bốn trăm triệu tiền lợi nhuận. Văn bản xử phạt ghi thẳng sách sai sự thật ở mức độ rất nghiêm trọng về lịch sử. Thậm chí hôm 19/6 một đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố còn đòi truy tố hình sự ông Nam, dù luật không có căn cứ nào.

Cuốn sách vẫn ca ngợi lãnh tụ từ đầu tới cuối, chính Chủ tịch Hội Nhà văn còn khen công khai ngay tại buổi ra mắt. Vậy mà ba tuần sau cũng chính cái hệ thống đó quay lại phạt nặng cuốn sách mình từng khen.

Giờ quay lại câu hỏi ban đầu.

Hai chuyện trên, một cái tượng, một cuốn sách, thật ra chẳng liên quan gì tới nhau. Khác chủ thể, khác động cơ, khác cơ quan xử lý, khác cả thời điểm khởi phát. Nếu lật từng vụ ra coi kỹ như tao vừa kể, sẽ thấy mỗi vụ có một câu chuyện riêng, đứng được một mình, không cần gắn vào đâu hết.

Nhưng đúng lúc cả hai đang nóng, cụm từ cách mạng màu được nhắc tới nhiều hơn. Cách mạng màu, lúc này, không phải để gọi tên một sự kiện cụ thể nào cả. Nó là một cái khung. Một cái rọ đủ rộng để nhúng vào đó nhiều sự kiện khác nhau đang gây tranh cãi, dù những thứ đó chẳng có dây mơ rễ má thật nào với nhau, rồi gắn cho tất cả một cái tên chung.

Cái khung này làm được hai việc, và hai việc này mới là phần tao muốn nói kỹ.

Việc thứ nhất, nó đổi luôn câu hỏi mà người ta đặt ra.
Nếu không có cái khung đó, muốn hiểu vụ tượng thì phải hỏi vì sao một bức tượng đứng cả tháng mới bị xử, ai để nó tồn tại, vì sao cuối cùng lại chỉ xử bằng giấy phép xây dựng. Muốn hiểu vụ sách thì phải hỏi ai duyệt bản thảo, vì sao lúc đầu được khen rồi sau đó lại bị thu hồi, ai là người đẩy vụ việc đi xa tới mức đó. Mỗi vụ đều có một chuỗi câu hỏi riêng. Nhưng một khi cái khung “cách mạng màu” xuất hiện, những câu hỏi đó tự nhiên lùi xuống. Thay vào đó chỉ còn một câu hỏi : “Đây có phải là cách mạng màu không?”.

Việc thứ hai, và tao nghĩ đây là việc quan trọng nhất, nó không chỉ giải thích cái đã xảy ra mà còn dọn sẵn đường cho cái sắp xảy ra. Một khi cái khung được dùng quen, lần tới có biểu tình, có khủng hoảng kinh tế, có một bài viết nào đó gây tranh cãi, người ta không cần hỏi chuyện đó là gì nữa, chỉ cần thấy nó hơi giống mấy vụ trước là đã có sẵn tên để gọi. Cái khung không chỉ gói lại quá khứ, nó còn huấn luyện cách người ta sẽ nhìn tương lai.

Khi cái khung đã quen, người ta không chờ kết luận nữa. Vừa có chuyện xảy ra là đã bị gắn nhãn sẵn rồi. Nó hiệu quả đến mức cả những người đang cố phản bác “cách mạng màu hay không” cũng vô tình bị kéo vào đúng cái khung đó.

Cái khung không thắng vì mày tin nó. Nó thắng khi mày dùng chính nó để phản bác nó.

Như tụi bây thấy dạo gần đây Đảng đỹ liên tục đẩy bài từ bỏ mua nhà để chuyển qua thuê nhà dài hạn, đương nhiên đi kèm với những lợi ích nghe cũng “hợp lý”. Tuy nhiên, bài này là bài thông tin lề trái, tao không trung lập và sẽ nói những gì mà bọn lề phải thường né đi.

Lưu ý: Tao không khuyến khích ai cũng cố nên mua nhà bằng mọi giá. Với công nhân, lao động nhập cư hay những người xác định không thể chạm tới giá nhà thương mại trong nhiều năm tới thì chính sách này thật sự tốt, vấn đề đáng nói ở chỗ khác.

****
Thủ tướng vừa nói thẳng: "Với những người chưa có điều kiện mua nhà, Nhà nước sẽ tạo điều kiện để thuê nhà dài hạn, ổn định chứ không phải cố gắng bằng được việc mua nhà."

Giờ tao thử bóc từng lớp một, xem nếu mình đi theo hướng này thì mình đang đổi cái gì lấy cái gì.

Cái đầu tiên. Sở hữu nhà giống như có một cái phao trong túi, dù không bao giờ dùng tới. Thuê nhà giống đi xe ôm trả từng cuốc: tiện, rẻ trước mắt, nhưng hết tiền là hết xe ngay tại chỗ, không có gì để bán, để cầm, để xoay. Khi mày sở hữu nhà mà mất việc, mày còn cái để cầm cố, bán gấp lấy tiền sống. Khi mày thuê nhà mà mất việc, tháng sau không có tiền là dọn đồ, trong khi nhu cầu có chỗ ở vẫn còn nguyên đó.

Đương nhiên sở hữu nhà cũng không phải lúc nào cũng an toàn: vay quá khả năng, lãi suất tăng, thị trường đóng băng, bán gấp lúc đó cũng phải cắt lỗ sâu. Vấn đề không phải là "sở hữu luôn tốt hơn thuê". Vấn đề là: nếu mày được khuyến khích chuyển hẳn sang thuê, thì cái lựa chọn mới đó có cơ chế bảo vệ tương đương không?

Có một câu hỏi quan trọng hơn mà ít người đặt ra: Thuê nhà có thực sự rẻ hơn không?

Để giải thích luôn tại sao chữ "rẻ" trong lời hứa của Nhà nước gần như không thể có thật nếu không có ai bù lỗ. Xây nhà tốn tiền. Thi công mất nhiều năm. Trong suốt thời gian đó, vốn vay phát sinh lãi mỗi ngày, và chi phí lãi vay trong giai đoạn xây dựng có thể đẩy tổng chi phí thực lên gấp đôi so với chi phí xây ban đầu. Con số chính xác thay đổi tùy lãi suất và thời gian, nhưng luận điểm không đổi: nếu giá thuê được định thấp hơn giá vốn thực tế, luôn phải có ai đó bù vào phần chênh lệch đó.

Vậy phần bù đó lấy từ đâu? Có thể là ưu đãi đất, miễn giảm thuế, lãi suất tín dụng thấp hơn thị trường, hoặc Nhà nước trực tiếp chi ngân sách, hình thức khác nhau nhưng đều là nguồn lực công mà dân đóng góp dưới nhiều hình thức, chỉ được chuyển hướng từ kênh "đi mua nhà" sang kênh "nuôi nhà cho thuê".

Chú ý ở chỗ này, lúc mua nhà, tiền đó cuối cùng là tài sản của mày. Lúc góp qua ngân sách, tiền đó không quay lại dưới dạng tài sản cá nhân nào.

Một thứ nữa cũng đáng để nghĩ. Mất quyền tự quyết trong chính ngôi nhà mình đang ở. Sở hữu nhà nghĩa là mày quyết: sửa gì, sơn màu gì, cho ai ở, làm gì trong bốn vách nhà mình. Thuê nhà không phải là không có quyền gì, nhưng quyền của người thuê luôn bị giới hạn bởi hợp đồng và phụ thuộc vào quyết định của chủ sở hữu.

Rồi còn con tụi bây thì sao? Một gia đình sở hữu nhà, dù nghèo, vẫn có một thứ để lại: bán đi cho con đi học, cầm cố lúc khó, hoặc đơn giản là về già không phải trả tiền nhà mỗi tháng. Một gia đình thuê nhà suốt đời thì tới lúc già, thu nhập giảm, vẫn phải đóng tiền thuê đều đặn. Không đời nào tích lũy được cái nền để đời sau leo lên. Đây không còn là nghèo tạm thời, đây là cơ chế khiến khoảng cách tài sản giữa người sở hữu và người thuê ngày càng kéo dài ra theo từng thế hệ.

Để công bằng thì hiện nay có đề xuất phát triển mô hình thuê mua, tức thuê một thời gian rồi có thể chuyển sang sở hữu chính căn đó. Nếu triển khai tốt, đây là con đường trung gian giúp người thuê dần tích lũy được quyền sở hữu. Chính phủ cũng đang nghiên cứu phương án Nhà nước mua lại nhà ở xã hội rồi cho thuê, thay vì để doanh nghiệp tự xoay. Những hướng này nếu thành hiện thực thì bức tranh sẽ khác. Nhưng tới thời điểm này, phần lớn vẫn đang ở giai đoạn thiết kế chính sách, chưa có khung pháp lý cụ thể nào được ban hành. Và đó là lý do tao viết bài này.

Còn ba rủi ro nữa tao sẽ nói thêm:

Thứ nhất, khi cầu thuê tăng mà không ai giữ giá. Nếu Nhà nước khuyến khích cả xã hội chuyển sang thuê, cầu thuê sẽ tăng. Nếu nguồn cung, đặc biệt cung tư nhân, không tăng kịp, giá thuê sẽ có xu hướng đi lên. Kịch bản này không chắc chắn xảy ra nếu Nhà nước tung ra đủ nhà giá rẻ để cạnh tranh, nhưng với tốc độ triển khai hiện tại, vẫn là một dấu hỏi lớn.

Thứ hai, bẫy không dám di chuyển. Nếu quyền thuê giá rẻ gắn với 1 căn hộ hoặc địa phương cụ thể, người thuê có thể ngại đổi việc hoặc chuyển nơi ở vì sợ mất quyền lợi đang có, cái này có 1 tên gọi cụ thể là hiệu ứng Lock-in. Chính sách "giúp ổn định chỗ ở" lại có thể trói chân người ta tại một nơi, ngại tìm cơ hội tốt hơn ở nơi khác.

Thứ ba, lời hứa 20-30 năm dựa trên cái gì? Một hợp đồng thuê dài hạn chỉ đáng tin khi người thuê biết rằng các quy tắc sẽ ổn định suốt thời gian đó. Nếu giá thuê, điều kiện gia hạn, tiêu chí xét duyệt có thể thay đổi theo từng giai đoạn mà thiếu cơ chế bảo vệ pháp lý rõ ràng, thì ổn định đó phụ thuộc vào ý chí chính sách của giai đoạn sau, không phải vào quyền pháp lý cụ thể mà mày đang cầm trong tay. Vậy rõ ràng phải hỏi thể chế có đáng tin để giữ lời trong một khoảng thời gian dài bằng cả một đời người hay không? Câu này tao để tụi bây tự trả lời

Vậy tại sao Nhà nước lại chọn hướng này?
Sự thật đơn giản: giá nhà thương mại đã vượt quá xa khả năng chi trả của phần lớn người lao động. Nhưng việc hạ mạnh giá nhà sẽ đụng tới nhiều lợi ích cùng lúc: giá trị tài sản đảm bảo của hệ thống tín dụng đang ôm khối lượng lớn cho vay bất động sản, nguồn thu từ đất đai của ngân sách địa phương, và các chủ thể đang nắm giữ bất động sản.

Tưởng tượng giá nhà như nhiệt độ trong một căn phòng đang quá nóng. Có hai cách hạ nhiệt. Cách thứ nhất là tắt cái máy sưởi: giảm đòn bẩy tín dụng bất động sản, giảm động lực đầu cơ, để giá tự điều chỉnh xuống thật. Cách thứ hai là không đụng máy sưởi, chỉ bật thêm quạt: mở ra một thị trường thuê được Nhà nước hậu thuẫn, để dân cảm thấy mát hơn mà không cần phòng hạ nhiệt thật. Việt Nam đang nghiêng về cách thứ hai, vì cách thứ nhất đụng tới những thế lực quá lớn để đụng: ngân hàng, doanh nghiệp bất động sản, ngân sách địa phương và 1 thứ “sân sau” mà ai cũng ngầm hiểu.

Tao chắc chắn sẽ có phe phản biện nói rằng “Mô hình này không phải VN tự nghĩ ra, VN đã học hỏi từ các nước đi trước và đã thành công. Tụi bây chỉ nhìn vô mặt tiêu cực”. Nên tao đã tìm hiểu và đồng ý, mô hình hiện tại của VN thực sự đang học hỏi chắp vá từ Singapore và Trung Quốc. Nhưng, cái tụi bây đang nghĩ thực ra chỉ là 1 nửa vấn đề.

Singapore hay được nhắc tới như tấm gương "nhà ở thành công". Nhưng có một điểm hay bị hiểu sai: Singapore coi sở hữu nhà là mục tiêu chính, không phải thuê. HDB nổi tiếng chủ yếu nhờ các chương trình bán nhà trợ giá, không phải cho thuê. Chương trình cho thuê của HDB tồn tại nhưng nhỏ và hẹp, chủ yếu cho hộ thu nhập rất thấp hoặc hoàn cảnh đặc biệt, không phải con đường phổ thông cho người trẻ. Thứ khiến Singapore làm được: chỉ một cơ quan duy nhất là HDB kiểm soát toàn bộ chuỗi, từ đất đai, tài chính, xây dựng, định giá, phân phối, suốt mấy chục năm liên tục, đi kèm mức trợ cấp cực lớn từ ngân sách. Việt Nam đang mượn từ ngữ "thuê dài hạn, ổn định" của họ, nhưng cái mình có chỉ là một mớ nghị định rời rạc ở từng tỉnh, không có định chế nhất quán như HDB, và chưa có quy mô trợ cấp tương xứng.

Trung Quốc thì mình đang mượn đúng công cụ kỹ thuật, nhưng thiếu điều kiện đi kèm. Phần kỹ thuật Việt Nam đang nghiên cứu vận dụng là của Trung Quốc: một loại đất đặc biệt, gọi là R4, được giao với chi phí thấp hơn đáng kể so với đất thương mại, đổi lại chủ đầu tư cam kết chỉ cho thuê suốt 70 năm, không được bán. Đây chính xác là cách giải bài toán lãi vay ở trên: giảm thẳng gốc chi phí đất từ đầu. Trung Quốc còn dùng thêm REITs, công cụ tài chính giúp nhà đầu tư không phải chờ hàng chục năm mới lấy lại tiền. Nhưng cái mấu chốt là: mô hình này chỉ sống khỏe tại các đô thị cấp 1 như Bắc Kinh, Thượng Hải, nơi có dòng người nhập cư đổ về liên tục, cầu thuê thật sự lớn. Ở các thành phố cấp 3, cấp 4 đang giảm dân số, nhiều dự án cho thuê đã gặp khó vì cầu yếu, dòng tiền thuê không đủ bù chi phí vận hành. Việt Nam hiện tại: cơ chế đất R4 mới đang được đề xuất nghiên cứu để luật hóa, chưa có khung pháp lý chính thức. Thị trường REITs gần như chưa đủ sâu. Tức là bài toán số học ở trên, ai bù lỗ phần chênh lệch, hiện tại vẫn chưa ai giải, chỉ đang được nói bằng lời hứa.

Đức là nước hiếm hoi mà "xã hội thuê nhà" thực sự vận hành ổn định. Theo số liệu Eurostat 2024, chỉ khoảng 47% dân Đức sống trong nhà tự sở hữu, thấp nhất EU, nơi mức trung bình gần 70%. Đức là nước EU duy nhất mà người thuê nhiều hơn người sở hữu. Tỷ lệ thuê cao ở Đức có một phần lý do lịch sử, đặc biệt là East Germany sau tái thống nhất, và cấu trúc đô thị phân tán. Không phải hoàn toàn do chính sách tạo ra. Nhưng điều khiến người thuê ở Đức vẫn sống ổn định là Mietpreisbremse, luật quy định khi ký hợp đồng thuê mới, giá chỉ được tăng tối đa 10% so với giá thuê tương tự trong khu vực. Chủ nhà không có quyền chấm dứt hợp đồng vô lý. Người thuê có quyền yêu cầu sửa chữa hư hỏng. Tức là Đức không chỉ xây nhà cho thuê, họ luật hóa giới hạn quyền lực của chủ nhà trước khi mở rộng thị trường thuê. Việt Nam có một số quy định cơ bản trong Bộ luật Dân sự và Luật Nhà ở, nhưng chưa có các cơ chế cụ thể như trần tăng giá thuê hàng năm hay hạn chế chấm dứt hợp đồng đơn phương tương tự Đức. Thiếu cái phanh đó, phần lớn quyền định giá và quyền quyết định thời hạn vẫn nằm trong tay chủ nhà, người thuê có ít công cụ pháp lý hơn để tự bảo vệ.

Tóm một câu cho cả ba: Singapore thành công vì có một định chế nhất quán kiểm soát toàn bộ chuỗi nhà ở suốt nhiều thập kỷ. Đức thành công vì có luật bảo vệ người thuê đủ mạnh để biến "thuê" thành "ổn định" thật. Trung Quốc cho thấy ngay cả khi có đủ công cụ tài chính, mô hình vẫn vỡ trận ở nơi thiếu cầu thực. Việt Nam đang vay mượn ngôn ngữ của Singapore, vay mượn công cụ của Trung Quốc, nhưng chưa có nổi một trong ba cái trụ: không có định chế nhất quán, không có luật bảo vệ người thuê, không có thị trường vốn đủ sâu.

Chốt lại, ở nhiều nước, thuê nhà vẫn ổn định, vẫn tử tế để sống lâu dài. Vấn đề là: muốn người dân từ bỏ sở hữu, thì phải xây được một hệ thống khiến quyền thuê có mức ổn định tương đương quyền sở hữu. Khi chưa có điều đó mà vẫn chuyển trọng tâm sang thuê, phần rủi ro sẽ chủ yếu do người dân gánh, không phải Nhà nước hay chủ đầu tư.

Có cái này tao thấy mắc cười lắm.

Cứ hễ có đứa bạn Việt kiều về chơi là kiểu gì cũng có một câu: "Ủa, ở đây cái này bình thường hả?".
Lần thì là chuyện phong bì bệnh viện, lần thì là muốn cho con học trường này phải kiếm người quen, lần khác lại là mua miếng đất xong vẫn thấp thỏm không biết mai mốt có bị quy hoạch không.

Điều đáng nói là lúc chúng nó hỏi, phản xạ đầu tiên của tao luôn là "Ừ thì bình thường mà". Nhưng tới lúc phải giải thích vì sao nó bình thường thì tao khựng lại. Nói được vài câu là tự nhiên thấy chính mình cũng thấy nó kỳ kỳ. Không phải vì Việt Nam kỳ hơn nước khác, mà vì tao đang cố giải thích những thứ mình đã quen tới mức không còn nhận ra là mình đang phải giải thích.

Ví dụ như chuyện học thêm hay phong bì bệnh viện đi. Hỏi ba mẹ Việt Nam "Con học thêm mấy buổi?" gần như là câu xã giao, đứa nào không học thêm mới là lạ, trong khi ở nước ngoài, người ta sẽ hỏi "Ủa, chương trình trên trường không đủ hả?".

Tương tự, phong bì bệnh viện không ai bắt đưa, cũng chẳng ai dám khẳng định đưa là sẽ được chăm tốt hơn, nhưng nếu người thân chuẩn bị mổ, người ta vẫn dúi tiền chỉ vì "lỡ có gì". Đó là một câu rất Việt Nam, không khẳng định điều gì nhưng cũng đủ để người ta móc ví.

Hay chuyện "quen ai không" cũng vậy, kể cả khi đã làm đúng hết quy trình, người ta vẫn phải tìm một cửa sau như một dạng bảo hiểm. Kể cả chuyện xếp hàng, tao nhận ra ở nơi khác người ta chờ tới lượt, còn ở đây xếp hàng là phải biết canh: canh kẻ chen, canh người quen nhân viên, canh quầy mở mới. Chưa tới lượt mà đã thấy hao năng lượng vì phải canh lượt.

Rồi chuyện tin tức cũng vậy. Có biến lớn xảy ra, câu đầu tiên không phải là "Báo nào đăng?" mà là "Link đâu?". Thông tin chính thức chỉ là một nguồn, còn lại là cả hệ sinh thái song song từ group kín đến ông anh làm trong ngành.

Câu "Trên báo nói vậy thôi chứ chưa biết thế nào" tao nghe hoài, nghe nhẹ tênh nhưng chứa cả một thái độ: người ta đã quen với việc có một khoảng cách giữa những gì được nói ra và những gì thật sự xảy ra, và người ta sống chung với nó như một phần mặc định của thực tại.

Càng để ý tao càng thấy mấy chuyện này không liên quan gì nhau, nhưng phản ứng của người ta thì giống nhau lạ. Chỗ nào cũng để dành cho mình một đường lui, chỗ nào cũng muốn có thêm một lớp bảo hiểm, chỗ nào cũng thấy một mình quy trình thì vẫn chưa đủ yên tâm.

Và tao thấy chữ "thôi" xuất hiện cực kỳ đắt giá trong mọi tình huống. "Thôi cứ đưa", "thôi cứ học", "thôi cứ quen", "thôi kệ". Nghe thì nhẹ, nhưng đó là lúc người ta không còn chắc làm đúng thì có đủ an toàn nữa. Làm riết thành thói quen, thành thứ nhiều khi mình không còn nhận ra mình đang làm nữa.

Có lẽ điều đáng nhớ nhất không phải là những chuyện trên đúng hay sai, mà là cảm giác lúc mình phải giải thích chúng. Vì chỉ tới lúc đó tao mới nhận ra có những thứ tao gọi là bình thường thật ra chỉ là quen.

Điều 1: Làm cho tụi nó hết thời gian mà nghĩ
Con người không thể suy nghĩ sâu khi năng lượng tinh thần của họ bị tiêu hết vào sinh tồn.

Tao đâu cần cấm tụi bây đặt câu hỏi. Chỉ cần khiến việc đặt câu hỏi trở thành một thứ xa xỉ.

Một thằng đi làm về lúc chín giờ tối, người rã rời, tắm vội, ăn tạm, rồi lướt điện thoại vài phút là ngủ gục. Nó không bị ai ép im lặng. Nó tự kiệt sức trước khi kịp nghĩ sâu.
Thu nhập vừa đủ sống khiến đầu óc luôn bị chiếm bởi những câu hỏi ngắn hạn: tiền trọ, hóa đơn, nợ, chi tiêu tháng này. Khi não bộ bị dồn vào sinh tồn, nó sẽ ít chỗ hơn cho những câu hỏi trừu tượng như “ai tạo ra luật chơi này”.

Không cần kiểm soát suy nghĩ. Chỉ cần khiến suy nghĩ trở thành thứ không còn đủ năng lượng để tồn tại lâu.

Điều 2: Quăng cho tụi nó một cuộc chơi khác
Con người không thể tập trung vào mọi thứ cùng lúc. Tao đâu cần bắt tụi bây ngừng tham vọng. Tao chỉ cần đổi hướng tham vọng.

Đừng nhìn lên tao. Hãy nhìn sang thằng bên cạnh.

Tao dựng một cuộc chơi mà ở đó tụi bây bận kiếm căn nhà lớn hơn, cái xe đẹp hơn, trường tốt hơn cho con, chức vụ cao hơn cho mình. Mấy thứ đó đều là mục tiêu có thật, có ích, nên tụi bây sẽ tự nguyện lao vào. Tao không cần ép.
Khi phần lớn thời gian và tâm trí đều đổ vào việc thắng người bên cạnh, thì tự nhiên sẽ còn ít thời gian hơn để hỏi ai là người đặt ra luật chơi, luật đó có hợp lý không, và có thể thay đổi được không.

Hay nhất là cuộc chơi này tự vận hành. Con bạn cùng lớp mua nhà trước, đồng nghiệp được thăng chức, hàng xóm đổi xe mới. Không cần tao kích động, tụi bây cũng tự so sánh, tự ganh đua, rồi tự đẩy nhau chạy nhanh hơn.

Tao không cần dập tắt tham vọng. Tao chỉ cần đảm bảo tham vọng của tụi bây luôn hướng ngang sang nhau, chứ đừng hướng lên trên.

Điều 3: Gắn lợi ích của tụi nó vào hệ thống
Con người có xu hướng bảo vệ thứ đang mang lại lợi ích cho mình, kể cả khi họ không hoàn toàn đồng ý với nó.

Tao không cần tất cả đều trung thành. Tao chỉ cần đủ nhiều người thấy rằng họ đang sống tốt nhờ trật tự hiện tại.

Doanh nghiệp cần ổn định để vận hành. Công chức cần hệ thống để giữ vị trí. Người đã có tài sản thì sợ biến động sẽ làm mất những gì họ đang có.

Khi đó, thay vì đặt câu hỏi về hệ thống, họ sẽ vô thức ưu tiên bảo vệ nó. Không phải vì họ tin tuyệt đối. Mà vì họ đang có thứ để mất.

Và khi một bên muốn thay đổi, chính những người đang hưởng lợi từ sự ổn định sẽ là lực cản đầu tiên.

Điều 4: Gieo nghi ngờ để phá khả năng tin nhau
Con người tránh rủi ro xã hội. Và không gì rủi ro hơn việc nói sai người, nói sai chỗ.

Tao không cần theo dõi mọi lời nói. Tao chỉ cần khiến tụi bây không chắc ai có thể tin được.

Một vài trường hợp bị phạt, vài câu chuyện bị thổi phồng, vài tin đồn không rõ nguồn gốc là đủ để hình thành một phản xạ: “im lặng thì an toàn hơn”.

Khi đó, người ta sẽ tự hạn chế chia sẻ, tự chọn lọc lời nói, tự tránh các cuộc trò chuyện sâu. Xã hội không cần bị bịt miệng từ trên xuống. Nó sẽ tự thu nhỏ tiếng nói từ bên trong.

Điều 5: Cắt khả năng nhận ra mình không đơn độc
Con người chỉ hành động khi họ tin rằng họ không phải là người duy nhất nghĩ như vậy.

Một bất mãn đơn lẻ thì im lặng. Nhưng cùng một bất mãn được biết là có hàng ngàn người khác chia sẻ, thì nó bắt đầu có hình dạng hành động.

Ý nghĩ có thể tồn tại rất lâu mà không gây ra gì. Vấn đề là khả năng kết nối giữa các ý nghĩ đó. Nếu không có cách nào chắc chắn để biết “người khác cũng đang nghĩ giống mình”, thì không ai muốn là người đầu tiên hành động.

Kết quả là một xã hội mà ai cũng cảm thấy có vấn đề, nhưng không ai dám chắc mình không cô đơn trong cảm nhận đó.

Điều 6: Biến hiện tại thành thứ hiển nhiên
Con người có xu hướng coi những gì họ được học từ sớm là “bình thường”.

Tao không cần thuyết phục từng người trưởng thành. Thứ hiệu quả hơn là định hình khung nhận thức từ trước khi họ biết phản biện.

Những gì được dạy trong trường học, được lặp lại trong nhiều năm, sẽ dần trở thành nền mặc định. Khi trưởng thành, họ không còn nhìn nó như một lựa chọn, mà như thực tại hiển nhiên.

Họ không còn đặt câu hỏi “có thể khác đi không”, mà chỉ hỏi “làm sao sống trong nó tốt hơn”. Đến lúc đó, hệ thống không cần tự bảo vệ mình nữa. Người ta sẽ làm thay việc đó.

Điều 7: Khiến tụi bây sợ thay đổi hơn sợ hiện tại
Con người không đánh giá tương lai bằng khả năng tốt lên, mà bằng rủi ro mất đi.

Tao không cần làm cho hiện tại hoàn hảo. Tao chỉ cần làm cho mọi lựa chọn thay thế có vẻ nguy hiểm hơn. Khi thay đổi luôn được gắn với hình ảnh bất ổn, mất mát, đổ vỡ, thì dù hiện tại có nhiều thiếu sót, nó vẫn trở thành lựa chọn an toàn hơn trong đầu người ta.

Dần dần, người ta không còn hỏi “có tốt hơn không”, mà hỏi “có đáng để đánh đổi không”. Và khi câu trả lời luôn nghiêng về rủi ro, họ sẽ tự chọn đứng yên.

Điều 8: Xả áp để hệ thống không vỡ
Một hệ thống bị dồn nén quá lâu sẽ tự phát nổ.

Tao không cần để mọi bất mãn tích tụ đến mức bùng nổ. Chỉ cần có những điểm xả đủ nhỏ để giảm áp lực.
Một vài vụ xử lý công khai, một vài lần điều chỉnh chính sách, một vài tiếng nói được cho phép xuất hiện để tạo cảm giác hệ thống vẫn đang tự sửa mình.

Khi có lối xả, áp lực không còn tích tụ thành khủng hoảng. Nó được phân tán thành những phản ứng nhỏ lẻ rồi biến mất. Thứ nguy hiểm không phải là áp lực. Mà là áp lực không có đường thoát.

Điều 9: Kiểm soát những người ở gần quyền lực
Một hệ thống thường không bị lật bởi số đông bên ngoài, mà bởi những người ở gần trung tâm quyền lực.

Tao không cần đám đông trung thành tuyệt đối. Tao cần những người trong hệ thống hiểu rằng lợi ích của họ gắn với nhau và với trật tự hiện tại.

Nhưng đồng thời, họ cũng phải cạnh tranh và nghi ngờ lẫn nhau, để không hình thành một khối thống nhất đủ mạnh để thay đổi cấu trúc.

Khi mỗi người đều có thứ để mất, và đều không tin hoàn toàn người bên cạnh, thì quyền lực trung tâm sẽ ổn định hơn bất kỳ sự trung thành nào.

Một bộ máy mà ai cũng sợ nhau sẽ khó phản lại người đứng đầu hơn một bộ máy cùng ghét người đứng đầu.

Điều 10: Kiểm soát kỳ vọng, không chỉ thực tế
Con người không phản ứng với thực tế, mà phản ứng với khoảng cách giữa thực tế và kỳ vọng.

Tao không cần đảm bảo mọi thứ luôn tốt hơn. Tao chỉ cần kiểm soát cái thước đo trong đầu tụi bây.

Nếu kỳ vọng bị kéo lên quá cao, thì cả cải thiện nhỏ cũng trở thành thất vọng. Nhưng nếu kỳ vọng bị kéo xuống đủ thấp, thì hiện trạng dù không thay đổi nhiều cũng có thể trở thành “chấp nhận được”.

Bằng cách định hình câu chuyện về thế giới: về khó khăn, rủi ro, và những nơi tệ hơn, tao có thể điều chỉnh cảm nhận của tụi bây mà không cần thay đổi nhiều thực tế.

Khi đó, người ta không còn đánh giá cuộc sống bằng cái họ có, mà bằng cái họ nghĩ mình đáng được có.

9h sáng 21/6 (giờ Nga), Aksyonov ra lệnh ngừng hoàn toàn việc bán xăng dầu cho dân và doanh nghiệp ở Crimea áp dụng cho mọi hình thức thanh toán (tiền mặt, thẻ, voucher)
Lệnh này ban hành ngay sau đêm Ukraine tấn công khiến 4 người chết, 28 người bị thương, và Sevastopol cũng ra lệnh tương tự trước đó cùng ngày, viện lý do vấn đề hậu cần.

Lý giải
Đây là hậu quả của 1 chiến dịch kéo dài:
- Ukraine đã thực hiện khoảng 300 cuộc tập kích UAV vào xe tải chở dầu (gồm 30 xe bồn) từ đầu tháng 5, tăng cường mạnh trong tháng 6 .
- Một nhà phân tích Pháp nhận định tuyến cao tốc/cầu Rostov-Mariupol-Crimea là xương sống hậu cần của Nga ở miền nam, nghĩa là Ukraine đang đánh đúng vào nút thắt cổ chai.
- Đêm 21/6, chỉ huy lực lượng drone Ukraine xác nhận mục tiêu là các bến dầu, máy nén khí và hệ thống radar ở Crimea, tức đánh có chủ đích vào hạ tầng năng lượng + phòng không, không nhằm dân thường.

Suy đoán tình hình hiện tại của Nga
1. Hậu cần phía nam đang căng: Crimea phụ thuộc gần như tuyệt đối vào cầu Kerch và phà để tiếp tế. Khi tuyến này bị đánh liên tục, Nga buộc phải ưu tiên xăng cho quân sự/an ninh trước dân sự. Đây là dấu hiệu nguồn cung không đủ chia đều, chưa chắc là hết xăng hoàn toàn.
2. Phần nổi của tảng băng chìm: Đợt khủng hoảng nhiên liệu này không phải lần đầu. Hồi tháng 9/2025, hơn 220 trạm xăng ở miền Nam Nga (gồm Crimea) đã từng phải ngừng bán do nhà máy lọc dầu bị tấn công . Nghĩa là tình trạng này có tính lặp lại theo mùa tấn công của Ukraine, không phải sự cố nhất thời.
3. Tín hiệu về năng lực phòng không Nga đang bị suy yếu nặng: việc Ukraine đánh trúng cả hai đầu cầu Kerch, lẫn sâu vào Tyumen (cách biên giới 1.900km), cho thấy phạm vi tác chiến tầm xa của Ukraine đang mở rộng và Nga không chặn được hết, kể cả ở các điểm xa tiền tuyến.
4. Cách Nga xử lý truyền thông: việc các quan chức (Aksyonov, Razvozhaev) đều kêu gọi “giữ bình tĩnh, tin nguồn chính thức” là mô-típ quen thuộc để giảm hoảng loạn dân chúng, bản thân đây cũng là một chỉ báo rằng nội bộ đang lo ngại phản ứng xã hội nếu khủng hoảng kéo dài, đặc biệt khi đang vào mùa du lịch hè ở Crimea.

Bên trong quân đội Nga: đào ngũ trở thành vấn nạn nghiêm trọng.

- Một nhà hoạt động khu vực Nga nói số người đào ngũ ước tính từ 300.000 đến 800.000 (số liệu khó xác minh chính xác). Theo nhà hoạt động này, Crimea đang chịu áp lực ngày càng tăng vì thiếu hàng hóa cơ bản, hạn chế xăng dầu, gián đoạn tuyến tiếp tế chính thức nói là vì an ninh, nhưng nhiều người ngày càng coi đây là một phần nỗ lực lớn hơn để siết chặt kiểm soát chính trị .
- Tình báo quân sự Ukraine từng nói hơn 18.000 lính của Quân khu phía Nam Nga đã đào ngũ, trong đó khoảng 12.000 thuộc Tập đoàn quân Vũ khí tổng hợp số 8 (lưu ý: đây là nguồn từ phía Ukraine, có thể có lợi ích trong việc thổi phồng).
- So sánh với Thế chiến I, năm 1917 lính đào ngũ ngay tại tiền tuyến, hàng nghìn người mỗi đợt cao điểm; còn 2025-2026 đào ngũ tại trận tăng mạnh nhưng đa số vẫn xảy ra ngoài vùng giao tranh . Nga dùng cả pháp lý và biện pháp ngoài pháp luật khắc nghiệt như tra tấn, gây thương tật, xử bắn giả hoặc thật với lính đào ngũ bị bắt .

Tóm tắt vụ việc
Đầu tháng 10/2025, đài RBB và sau đó Tagesschau, Tagesspiegel công bố điều tra cho biết khoảng 250 học viên người Việt không còn xuất hiện tại Oberstufenzentrum (OSZ) Gastgewerbe Berlin, quận Weißensee, chỉ vài tuần sau khi năm học mới bắt đầu. Con số này tương đương khoảng một phần ba trong số gần 700 học viên Việt Nam đang theo học tại trường nghề này.

“Biến mất” ở đây là gì?
Không phải 250 người mất tích theo nghĩa cảnh sát không tìm thấy tung tích. Họ biến mất khỏi hệ thống đào tạo nghề: không đến lớp, không còn làm việc tại khách sạn/nhà hàng nơi thực tập, nhiều người cắt liên lạc với trường và doanh nghiệp.

Diễn biến mới nhất (16-17/6/2026)
Hải quan Berlin-Brandenburg, cảnh sát Berlin (LKA), cảnh sát liên bang và nhân viên cơ quan trật tự đã đồng loạt thực hiện 39 lệnh khám xét nhà hàng và căn hộ vào thứ Ba (16/6/2026), nhằm vào một nhóm 13 nghi phạm người Việt. Họ bị điều tra với các tội danh:
- Tổ chức đưa người nhập cư trái phép có tính chất chuyên nghiệp và theo băng nhóm
- Giữ lại tiền công lao động (trả lương dưới mức quy định) tại các quán ăn nhanh, nhà hàng
- Gian lận bảo hiểm xã hội

Kết quả khám xét:
Cơ quan chức năng niêm phong tổng tài sản trị giá khoảng 5 triệu Euro, trong đó có 460.000 Euro tiền mặt. Không có ai bị bắt giữ trong cuộc truy quét, đại diện công tố xác nhận điều này.

Liên hệ với 250 học viên biến mất
Theo điều tra viên, nhóm 13 nghi phạm này có thể liên quan đến việc gần 250 nữ học viên rời trường vào tháng 10/2025. Một số phụ nữ làm việc trong các cơ sở ăn uống bị nghi nằm trong nhóm cựu học viên này, nhưng thông tin này chưa được xác nhận chính thức, đây vẫn là hướng điều tra, chưa phải kết luận của tòa án.

Nhận định pháp lý
Bộ trưởng Tư pháp Berlin Felor Badenberg (CDU) từng nhận định đây có thể là tội phạm có tổ chức (Organisierte Kriminalität) đưa người và buôn người là lĩnh vực đặc trưng của các băng nhóm kiểu mafia. Theo bà, lợi nhuận từ các hoạt động này thường được rửa qua các cơ sở kinh doanh hợp pháp, nên việc điều tra không chỉ nhằm vào nghi phạm mà còn vào cấu trúc kinh tế phía sau.

Khó khăn điều tra
Cơ quan Cảnh sát Liên bang (BKA) từng nêu năm 2024 rằng điều tra trong lĩnh vực này thường khó khăn vì nạn nhân hiếm khi khai báo về việc bị bóc lột.

Có thể lý giải
Bẫy nợ từ các công ty môi giới tư nhân. Nhiều ng VN đã phải chi trả số tiền từ 15.000 đến 20.000 Euro cho các trung tâm môi giới để làm giả chứng chỉ tiếng Đức (B1) và lo lót hợp đồng.

Khi sang đến Đức, với vốn tiếng thực tế quá yếu không thể theo kịp bài giảng và áp lực phải cày tiền trả nợ khổng lồ ở quê nhà, họ dễ dàng bị các băng nhóm tội phạm dụ dỗ rút khỏi hệ thống chính thức để chuyển sang làm việc chui tại các quán ăn nhanh, tiệm nail với mức lương rẻ mạt.

Điều đáng lưu ý
Đây là diễn biến quan trọng vì lần đầu tiên vụ “250 nữ học viên Việt Nam biến mất” được gắn với một chuyên án hình sự cụ thể, thay vì chỉ dừng ở mức nghi vấn. Điều tra vẫn đang tiếp tục.

Sau khi cuộc gặp tại Bürgenstock (Thụy Sĩ) bị hoãn hôm 19/6, Mỹ và Iran đang chuẩn bị nối lại các cuộc đàm phán nhằm chuyển bản ghi nhớ (MOU) vừa ký thành một thỏa thuận lâu dài.

Theo Reuters, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã lên đường tới Thụy Sĩ. Tuy nhiên, thời điểm diễn ra cuộc họp vẫn chưa được công bố do tình hình an ninh tại Lebanon còn nhiều bất ổn.
Trở ngại lớn nhất hiện nay là chiến sự giữa Israel và Hezbollah. Dù các bên vừa đạt được một lệnh ngừng bắn mới, Israel vẫn tiến hành không kích tại miền nam Lebanon chỉ vài giờ sau khi thỏa thuận có hiệu lực. Phía Israel cho rằng các chiến dịch sẽ tiếp tục nếu vẫn còn mối đe dọa từ Hezbollah, trong khi Iran xem việc giao tranh tái diễn là yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình đàm phán.

Đáng chú ý, Israel không tham gia bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran nên không bị ràng buộc bởi các điều khoản trong thỏa thuận này. Điều đó khiến Washington phải vừa thúc đẩy đối thoại với Tehran, vừa tìm cách ngăn xung đột tại Lebanon làm chệch hướng tiến trình ngoại giao.

Hiện cả Washington lẫn Tehran đều khẳng định chưa từ bỏ đàm phán. Nếu lệnh ngừng bắn tại Lebanon được duy trì trong những ngày tới, cuộc gặp tại Thụy Sĩ nhiều khả năng sẽ được tổ chức để khởi động giai đoạn thương lượng chi tiết về chương trình hạt nhân Iran, các biện pháp nới lỏng trừng phạt và việc bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz.

Vì sao xung đột Israel - Lebanon lại ảnh hưởng đến đàm phán Mỹ - Iran?

Bản ghi nhớ vừa được ký chỉ là thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, với mục tiêu giảm căng thẳng và mở đường cho các cuộc thương lượng sâu hơn. Israel không phải là một bên ký kết, nên nước này không có nghĩa vụ dừng các hoạt động quân sự.

Về phía Iran, Hezbollah là lực lượng đồng minh quan trọng tại Lebanon. Nếu Israel tiếp tục mở rộng chiến dịch trong lúc Tehran đang ngồi vào bàn đàm phán với Washington, giới lãnh đạo Iran có thể bị phe cứng rắn trong nước chỉ trích là “đàm phán trong khi đồng minh bị tấn công”. Điều đó khiến Tehran có xu hướng thận trọng hơn trước khi bước vào vòng thương lượng tiếp theo.

Nói cách khác, Mỹ đang phải xử lý hai bài toán cùng lúc: duy trì đối thoại với Iran, đồng thời ngăn chiến sự Israel - Hezbollah làm đổ vỡ tiến trình ngoại giao. Đây cũng là lý do cuộc gặp tại Thụy Sĩ vẫn chưa thể diễn ra, dù cả Washington và Tehran đều khẳng định chưa từ bỏ đàm phán.

Link map: https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-envoy-iranian-minister-head-switzerland-talks-2026-06-20/

Tào lao xíu: Do bọn mod bên VNN lộ đuôi cộng đỏ nên chánh thức dời nhà qua sub này 👋

——————
Nhiều người cứ nghĩ bất động sản là câu chuyện của mấy tay dư tiền đi ôm đất, mua chung cư hay lướt sóng. Còn mình chỉ là dân đi làm công ăn lương, ở trọ, tới tháng nhận lương rồi trả tiền điện nước thì thị trường nhà đất có lên trời hay xuống vực cũng chẳng liên quan gì tới mình.

Thực ra giá nhà đất không chịu nằm yên trong mấy cái bản tin tài chính gì sất. Nó âm thầm len lỏi vào tiền thuê phòng phải trả mỗi tháng, vào giá ly cà phê đá đầu hẻm, vào cách ngân hàng xài tiền gửi tiết kiệm của bạn, và quyết định luôn chuyện sau này con cái bạn có mua nổi một chỗ chui ra chui vào hay không.

Có bao giờ bạn thắc mắc vì sao lương mình gần như giậm chân tại chỗ, nhưng mỗi năm đi chợ lại thấy mọi thứ đắt đỏ hơn không? Nhà nước có một cái thước đo gọi là Chỉ số giá tiêu dùng. Bạn cứ tưởng tượng nó là cái “rổ tiền chợ” hằng tháng của một gia đình, gồm đủ thứ từ tiền ăn, tiền điện, tiền nước, tiền học cho tới tiền thuê nhà.

Mấy năm nay, cái rổ này nhìn chung tăng vừa phải, nhưng nếu nhìn kỹ lại, thì riêng cái nhóm tiền nhà ở và tiền điện nước lại tăng gấp đôi mức trung bình của những thứ khác.
Cái con số đó nó sát sườn dữ rồi. Giả sử một khu chung cư mới mở bán với giá trên trời, những người không đủ tiền mua sẽ buộc phải tiếp tục đi thuê. Khi người thuê đông lên mà phòng ốc không tăng kịp, chủ nhà liền tăng tiền phòng. Người đi thuê phòng đã tốn thêm một khúc thu nhập cho chỗ ở, thì mấy quán cơm, tiệm tạp hóa, quán cà phê quanh khu đó cũng phải gánh tiền thuê mặt bằng cao hơn. Cuối cùng, chủ quán buộc phải tăng giá bán tô hủ tiếu, ly nước để bù vào. Bạn không mua nhà, nhưng mỗi ngày bạn vẫn đang trả thêm tiền cho đủ thứ chuyện chỉ vì chi phí mặt bằng tăng lên.

Chuyện chưa dừng lại ở đó. Nhiều người nghĩ mình có thèm vay tiền mua nhà đâu mà lo chuyện ngân hàng. Nhưng nếu bạn có một sổ tiết kiệm, số tiền đó không có nằm im trong két sắt đâu. Ngân hàng giống như một cái hồ chứa nước lớn. Dân mình bỏ tiền vào thì nước đầy lên, rồi ngân hàng sẽ dẫn dòng nước đó đi khắp nơi dưới dạng các khoản vay. Vấn đề là dòng nước này đang chảy đi đâu?

Tính tới hiện tại, cứ 100 đồng người dân gửi vào hệ thống, thì có tầm 24 đến 25 đồng là đổ thẳng vào bất động sản. Có những ngân hàng thậm chí dành tới một nửa nguồn vốn của họ chỉ để cho vay xây dựng và kinh doanh nhà đất. Đất đai thì luôn tạo cảm giác an toàn, ngân hàng chuộng cho vay vì có sổ đỏ thế chấp, người có tiền cũng thích đổ vào vì nghĩ nó sẽ tăng giá tiếp.

Nhưng cái gì quá cũng dễ ngộp. Khi thị trường đóng băng, dự án không bán được, doanh nghiệp nghẽn dòng tiền không trả được nợ, đống tài sản đó biến thành nợ xấu. Lúc này, rủi ro không còn là chuyện riêng của mấy ông trùm địa ốc nữa, mà nó đe dọa trực tiếp tới chính cái hồ chứa nước đang giữ tiền mồ hôi nước mắt của hàng triệu người gửi tiết kiệm. Kể cả chuyện các công ty đất phát hành trái phiếu để vay tiền trực tiếp từ xã hội cũng vậy, khi đất đứng hình, giấy nợ tới hạn trả không nổi, nó sẽ tạo ra một cái hiệu ứng dây chuyền làm rung rinh cả hệ thống tài chính.

Chính từ đây, một cái hố sâu ngăn cách bắt đầu xuất hiện trong xã hội. Khoảng cách này không chỉ nằm ở mức lương tháng của mỗi người, mà nằm ở chỗ bạn có sở hữu tài sản hay không. Một gia đình ở thành phố lớn giờ thu nhập 40 triệu một tháng nghe thì khá khẩm, nhưng nhìn lại giá một căn hộ trung bình hiện tại đã cao gấp hơn hai mươi lần thu nhập cả năm của họ. Nghĩa là không ăn không uống, làm nhiêu để dành hết thì mất hơn hai chục năm mới chạm tới căn nhà. Mà đời thực đâu ai sống bằng không khí.

Nhiều lúc ngồi nghĩ cũng thấy oải. Xung quanh có những người bạn ra trường đi làm, cày cuốc miệt mài, chi tiêu tằn tiện suốt 10 năm trời. Nhưng nhìn lại, số tiền tích lũy của tụi nó vẫn hụt hơi hoàn toàn so với cái giá nhà đã nhân đôi, nhân ba ngoài kia. Cái cảm giác cay đắng nhất là nhận ra: mình càng cố gắng, mục tiêu lại càng lùi xa. Sự nỗ lực bỗng chốc trở nên vô nghĩa trước một cơn sốt đất.
Cái hệ thống này vận hành theo một cách rất đặc biệt. Nó xếp tụi mình vào những vị trí hoàn toàn khác nhau. Người may mắn có sẵn nhà đất từ sớm, tài sản của họ tự động đẻ thêm tiền theo thời gian mà không cần làm gì quá sức. Còn người chưa có tài sản thì tiền lương bị tiền thuê trọ và chi phí sinh hoạt bào mòn mỗi ngày. Cả hai đều thức dậy mỗi sáng, đều nỗ lực như nhau, nhưng người đi bộ ngày càng hụt hơi so với người đang ngồi trên một chuyến tàu cao tốc. Từ đó tâm lý người trẻ cũng dịch chuyển. Họ bắt đầu trì hoãn lập gia đình, ngại sinh con, hoặc chấp nhận ở trọ lâu dài.

Nền kinh tế lúc này giống như cái bàn có bốn chân: sản xuất, dịch vụ, công nghệ và tài sản. Khi cái chân tài sản bự lên quá nhanh, nó sẽ hút hết dòng tiền của ba cái chân còn lại. Hãy hình dung bạn có 100 đồng. Nếu bạn đem mở xưởng may, bạn phải thuê công nhân, mua máy móc, tạo ra quần áo cho xã hội xài, dòng tiền quay vòng tạo ra giá trị thực. Nhưng nếu bạn thấy làm sản xuất cực quá, rủi ro nhiều mà lợi nhuận không bằng một góc mua miếng đất quăng đó chờ thời, bạn sẽ đem 100 đồng đi mua đất. Miếng đất đó không tự đẻ ra cái áo, cái quần hay việc làm nào mới hết, nó chỉ đổi chủ và đẩy giá lên cao hơn.

Vậy nếu tiền không chảy vào bất động sản thì sẽ chảy đi đâu?

Đó mới là câu chuyện đáng để tụi mình suy nghĩ. Nếu dòng tiền không bị chôn vào những khu đô thị bỏ hoang hay mấy bãi đất trống chờ thổi giá, nó buộc phải tìm đường đi vào nhà máy, xưởng sản xuất, các công ty công nghệ hoặc dịch vụ sáng tạo. Đó mới là những nơi tạo ra của cải thực sự, tạo ra công ăn việc làm lâu dài và nâng cao năng suất của cả quốc gia. Một đất nước mạnh lên nhờ sản xuất ra sản phẩm tốt để bán cho thế giới, chứ không thể giàu lên bằng chuyện người trong nước tự mua đi bán lại mấy miếng đất với nhau.

Suy cho cùng, bất động sản tự nó không xấu, nước nào phát triển cũng cần hạ tầng, nhà ở. Vấn đề là khi cả một nền kinh tế bị phụ thuộc quá mức vào nó, mọi thứ sẽ bị lệch hướng. Bạn có quan tâm đến đất đai hay không thực ra không quan trọng, bởi vì mỗi buổi sáng bước ra đường, từ tiền phòng trọ cho tới giá tô hủ tiếu bạn ăn, bạn đã gánh một phần cuộc chơi này rồi.

Cuộc chơi này không chừa một ai, chỉ khác là người ta bước vào với tâm thế nào. Có người may mắn đứng sẵn trên thuyền để đón sóng, còn phần lớn tụi mình thì đang gồng mình tập bơi giữa dòng nước xiết. Và rất tiếc, không phải ai trong chúng ta cũng có quyền được chọn vị trí của mình.

Lượm trên youtube Ngo Van TV

Thấy mọi người hay nói Việt Nam thi cử rất nặng, nên hôm nay t xin chia sẻ 1 đề thi toán của Đức (2025). Vì t tốt nghiệp cũng lâu rồi (hơn chục năm) nên chưa cập nhựt kiến thức hiện tại của VN đang ở lv nào.

Riêng quan điểm của t thì đề này hay và khó, đặc biệt ở phần sxtk

Đây là đề thi tốt nghiệp THPT môn Toán của bang Bayern (Đức) năm 2025, đã được dịch sang tiếng Việt.

Đề thi được chia làm 2 phần thi
Phần 1 - Không sử dụng máy tính cầm tay ( 90 phút)
Phần 2 - Sử dụng máy tính cầm tay ( 180 phút )