u/Geldingmustang

Rembetiko(Rebetiko-Rebetika) bir tür Rum halk müziğidir, gelişimi ile ilgili ilk belgelere 19.yüzyıl sonlarında rastlanır. Rum müziği olmakla beraber kökleri Anadolu'da, özellikle de İzmir ve İstanbul gibi Rumların yaşadığı bölgelerdedir. O dönemlerde kendi usulündeki kahvelerde(Kafe Aman ismi verilen) bu müziğin popülerleştiği ve geliştiği bilinmektedir.

1922 yılında Kurtuluş Savaşı(veya Rum tarihinde Küçük Asya Felaketi derler) ve mübadeleler sonrası bu nüfus büyük oranda Yunan anakarasına göç etmiş, giderken de bu kültürü yanlarında götürmüşlerdir. İlk dönemler Kafe Aman örnekleri Yunanistan'da görülmeye başlamış, ardından Rembetiko bu kafelerin dışına da taşmıştır.

Tabii ki bazı Rumlar başka ülkelere de göç etmiştir, bu örnekteki Tetos Demetriades için bu Amerika Birleşik Devletleri olmuş! Bir müzisyen olarak da 1927 yılında bu şarkıyı Anadolu'dan götürerek ölümsüzleştirmiş ve bilmeden de olsa popüler kültürün orta yerine bırakmıştır. İlerleyen yıllarda şarkı popülerleşmiş, farklı kişiler tarafından, değişik tarzlarda icra edilmiştir.

Bundan 35 yıl sonra Dick Dale aynı melodiyi sözsüz Surf Rock tarzı icra edecek, ondan da 32 yıl sonra Quentin Tarantino bu halini Pulp Fiction filminin meşhur sountrack'i olarak kullanacaktır. Tabii 1950'lerde Zeki Müren'in Türkçe sözlü halini(Yaralı Gönül), 2005'teki Black Eyed Peas'in remixini de unutmamak lazım.

Sözleri Yunanca olan eserin melodisinin kökeni bilinmiyor, Arap veya Yahudi kökenli olabileceği de düşünülüyor. Konusu ise bir Mısırlı kıza olan sevda üzerine, Türkçe çevirisi aşağı yukarı şöyle:

«Mısırlım benim, senin o tatlı bakışların / Kalbimde bir ateş yaktı / Ah, ya habibi, ah, ya leyli (Arapça: Ah, ey sevgilim, Ah, ey gecelerim benim) / Dudaklarından bal damlıyor senin / Ah Mısırlım benim, başka diyarlara ait büyülü güzellik / Kendi çılgınlığıma yenik düşeceğim, artık tahammülüm kalmadı / Seni bu Arap diyarından uzaklara kaçıracağım / Kara gözlüm, delişmen Mısırlım benim»

Keyifli dinlemeler!

Bir kuşağın hafızasında pazar gecesi ritüellerinden biri olarak yer etmiş bir jenerik...

Parliament Sinema Kulübü, 1990'larda Star 1 kanalında, yabancı sinema filmlerinin her pazar geceleri televizyonda ilk kez gösterildiği sinema kuşağıdır. Jeneriğindeki Karla Bonoff tarafından seslendirilen All My Life parçası ve "Parliament Sinema Kulübü, Pazar Gecesi Sineması'nı sunar." anonsuyla hafızalarda yer edinmiştir.

1992 yılında başlayan, sponsoru sigara firması olduğu için RTÜK kararıyla yayından kaldırılan program, Pazar Sineması adıyla devam ettirilmiştir. Daha sonra uzun bir dönem yayımlanmayan kuşak, Star TV'nin Doğuş Yayın Grubu tarafından satın alınmasıyla 2012 yılında Pazar Gecesi Sineması adıyla yayın hayatına geri dönmüş; 32 bölüm boyunca da devam etmiştir.

Yayınlandığı dönemde televizyon için görece popüler ve beğenilen filmleri izleyiciyle buluşturmayı başarmış olan programın jeneriği, dönemin estetiğini yansıtmaktadır, bu estetiği salona taşımak ve hatırlatmak gayesi ile paylaştım.

(Yazının bir kısmının kaynağı Vikipedi'dir.)

Amerikan klasik müziği, Avrupa'daki benzerinden biraz farklı bir şekilde gelişti ve bazen cazı senfonik eserlerle birleştirdi. Ancak ragtime neredeyse tamamen cazdı, yine de hem Amerika Birleşik Devletleri'nde hem de Avrupa'da klasik bestecilerin dikkatini çekti. Bu eser, ragtime'ın kralı Joplin'in en ünlü ragtime örneklerinden biridir.

O dönemlerde Joplin hiç doğrudan banda kayıt yapmadı, ama performanslarının bazıları piano rulosu dediğimiz piyanoları otomatik çaldırabilen düzenekler(ve tabii ki yazdığı notalar) ile günümüze ulaşmıştır.

Keyifli dinlemeler!

1932 yılından bir hit paylaşıyorum. Tabii o yılın hit şarkısı çok yakın zamandaki büyük buhran ile ilgili olmayacaktı da ne olacaktı?

"Brother, Can You Spare a Dime?" (veya diğer adıyla "Buddy, Can You Spare a Dime?"), Büyük Buhran döneminin en bilinen Amerikan şarkılarından biridir. Söz yazarı E. Y. "Yip" Harburg ve besteci Jay Gorney tarafından 1931'de yazılan bu eser, 1932 yapımı "New Americana" müzikalinin bir parçasıydı; şarkının melodisi, Gorney'nin çocukken duyduğu bir Rus ninnisine dayanıyordu. Ancak şarkı, asıl ününü Bing Crosby ve Rudy Vallee'nin seslendirdiği kayıtlarla kazandı. Her iki versiyon da Franklin Delano Roosevelt'in başkan seçilmesinden hemen önce piyasaya sürüldü ve her ikisi de listelerde bir numaraya yükseldi. Crosby'nin Brunswick etiketiyle yayınlanan kaydı, döneminin en çok satan plağı oldu ve o çağın yıkılan hayallerinin bir marşı olarak görülmeye başlandı.

Şarkının sözleri, demiryollarını ve gökdelenleri inşa eden, savaşta (I. Dünya Savaşı) çarpışan, toprağı işleyen ve uluslarının kendilerinden talep ettiği her şeyi yerine getiren insanların; işler bitip emeklerine artık ihtiyaç kalmadığında neden kendilerini terk edilmiş ve ekmek kuyruklarında bulduklarını sorgular.

Sözlerinde vatanseverliğe bir gönderme olan "Yankee Doodle Dum" ifadesine yer verir; ayrıca gazilere yapılan atıf, o dönemde gündemde olan bir konu olan askeri ikramiyeleri de çağrıştırır.

Şarkı, bir Broadway eseri için alışılmadık bir yapıya sahiptir. İlk olarak, çoğu Broadway şarkısının aksine majör bir tonda değil, daha karanlık ve Buhran dönemine daha uygun olan minör bir tonda başlar. Şarkı, refah dolu geçmişten ve demiryollarının inşasından bahsederken bir oktav yükselip kısa süreliğine majör tona geçerek enerji ve iyimserlik hissi uyandırır. Ardından, "Once I built a railroad, made it run / Made it race against time" (Bir zamanlar demiryolu inşa ettim, işlettim / Zamanla yarıştırdım) dizelerindeki "time" (zaman) kelimesinde tekrar minör tona döner; bu geçiş, refah dolu günlerin sona erdiğini işaret eder ve havayı hüzünlü bir atmosfere büründürür. Şarkı daha sonra bir kabulleniş havasıyla değil, öfkeyle sona erer; (Broadway şarkılarında alışılageldiği üzere) başlangıç ​​kısmı bir oktav yukarıdan tekrarlanır ancak önemli bir değişiklikle: samimi tondaki "Brother, can you spare a dime?" (Kardeşim, bir on sentin var mı?) ifadesinin yerini, saldırgan bir tondaki "Buddy, can you spare a dime?" (Dostum, bir on sentin var mı?) ifadesi alır.

Videoda canlı bir performans olmadığı için 1932 kaydına dönemin bazıları bugün ikonik olan fotoğrafları eşlik ediyor.

Lagrimas Negras, kara gözyaşları... Eserin birçok yorumu var, karayiplerin bilinen şarkılarından, hak ediyor da. Çok sevdiğim bu eseri Buena Vista Social Club canlı yorumu ile paylaşmak istedim.

Camille Saint-Saëns, Le Carnaval des Animaux, Türkçesi ile "Hayvanların Karnavalı"

Eğer bir çocuğa klasik müziği sevdirmek istiyorsam, dinleteceğim ilk 10 eserden birisi mutlaka bu olacaktır.

Ama bu eser, çocuk şarkılarına indirgenebilecek bir eser değil, zira hem teknik olarak, hem de güzellik olarak herkese hitap edebilecek nitelikte…

Camille Saint-Saëns de bu esere ilk başlarken tabiri caizse “çerezlik” olarak başlıyor, 1886’da Avusturya’da küçük bir köyde tatilde, tükenmişlik, eleştiriler ve devam eden sipariş eserler söz konusuyken kendi de eğlenmek adına hafif bir eser konsepti düşünüyor. Burada da tema olarak hayvanları seçiyor, ama ilk aklındakinden daha kompleks ve daha ötesini de içeren bir eser ortaya çıkıyor.

“Hayvanların Karnavalı” sadece tematik ve çocuksu bir eser değil, aynı zamanda mizah ve göndermelerle dolu bir eser. Bölümler boyunca birçok bestecinin ve hatta kendisinin farklı eserine selam çakılıyor, eleştirmenlere cevap veriliyor, ama bazı bölümlerde de(ki benim de favorilerim bu anlar oluyor) oldukça ciddi ve etkileyici melodiler ortaya çıkıyor.

Bölümlerin sadece isimlerini bile vermek tanıtmak için büyük ölçüde yeterli, ama göndermeleri eklemezsem eksik kalır(ki halen bilmediğim göndermeler tespit edilirse duymak ve bilmek isterim.)

1. Giriş ve Kraliyet Aslanı Yürüyüşü (Introduction et Marche Royale du Lion): İki piyano ve yaylı çalgılarla aslanın heybetli yürüyüşü ve kükremesi canlandırılır. Ara ara Avrupa orta çağ müzikleri esintileri aldığım bir bölümdür.

2. Tavuklar ve Horozlar (Poules et Coqs): Klarnet, piyanolar ve yaylıların kesik notalarıyla kümes hayvanlarının didişmesi anlatılır.

3. Yaban Eşekleri / Hızlı Hayvanlar (Hémiones): İki piyanonun çok hızlı gamlar çalmasıyla vahşi eşeklerin koşuşması tasvir edilir.

4. Kaplumbağalar (Tortues):  Beklendiği üzere bu bölüm çok yavaş, ama bir farkla: Jacques Offenbach’ın ünlü hızlı "Can-Can" dansı müziğinin aşırı yavaşlatılmış versiyonu bu!

(Bu da atıf yapılan eser: https://www.youtube.com/watch?v=4Diu2N8TGKA )

5. Fil (L'Éléphant): Kontrbasın kalın ve ağır sesleriyle, filin hantal yürüyüşü taklit edilir, ki bu ileri yıllarda da film ve animasyonlarda çok sık kullanılan bir efekttir.

6. Kangurular (Kangourous): Piyanoların zıplayan akorlarıyla kangurunun kesik kesik ilerlemesi taklit edilir.

7. Akvaryum (Aquarium): Cam mika sesleri (Glisando) ve akıcı piyano notalarıyla su altının büyülü dünyası anlatılır. Tüm bölümlerin arasında şahsen en sevdiğim bölümdür. Film müziği dünyasını da çok etkilemiş olmalı ki büyülü, mistik ve etkileyici sahnelerde buradaki tekniklerden çok alıntı görülebilir.

8. Uzun Kulaklı Şahsiyetler (Personnages à Longues Oreilles): Kemanların tiz ve bas sesleriyle eşek anırması taklit edilir (Aslında Saint-Saëns bu bölümde kendisini acımasızca eleştiren müzik eleştirmenlerine gönderme yapmıştır).

9. Ormanın Derinliklerindeki Guguk Kuşu (Le Coucou au Fond des Bois): Piyanoların gizemli orman fonunun arkasından klarnetin "guguk" sesi duyulur.

10. Kuşhane (Volière): Flütün uçuşan notalarıyla kuşların cıvıltısı ve gökyüzündeki süzülüşü betimlenir.

11. Piyanistler (Pianistes): Hayvanların arasına piyanist hayvanını da katmak değişik bir kafa. Yeni başlayan öğrencilerin sürekli parmak egzersizleri (gamlar) yapmasıyla mizahi bir şekilde dalga geçilir. Bu parmak egzersizleri ve türevleri eski yıllarda Beyer, Czerny ve Hanon’un etütlerine çok benzer.

12. Fosiller (Fossiles): Ksilofonun kemik seslerini andıran tınısıyla Saint-Saëns'ın kendi kendi eseri olan "Danse Macabre" (Ölüm Dansı) teması esprili bir şekilde yeniden canlandırılır. Fosil ve ölüm, ama bu ciddi olan değil, yıllar sonra neredeyse komik hali… Hatta ileri melodilerde Mozart’ın bestesi olan o meşhur çocuk şarkısı(Türkçe sözleri daha dün annemizin olan) eklenir.

(Buraya da Ölüm Dansı'nı koyalım, muhtemelen zaten bestecinin en ünlü eseri dersek yanlış olmaz: https://www.youtube.com/watch?v=YyknBTm_YyM )

13. Kuğu (Le Cygne): Çellonun büyüleyici melodisi eşliğinde kuğun su üzerindeki asil süzülüşü anlatılır. Eserin en popüler ve en ciddi kabul edilen bölümüdür. Bestecinin de bu bölüme ayrı bir ilgisi olmalı ki sonradan tek başına uyarlamalar yapmış, bu bölüm diğerlerinden ayrı, tek başına çalınma eğilimine sahiptir, birçok enstrüman ile yorumlanmıştır.

14. Final (Finale): Tüm enstrümanların katıldığı, önceki bölümlerdeki hayvanların temalarının son kez neşeyle geçiş yaptığı dinamik bir bitiş bölümüdür.

 

 Girişteki video, her bir bölümdeki sahnelere uygun, kaliteli ve güzel görüntülerin kolajını içeriyor, seyir açısından da keyifli buluyorum.

Bazen ciddi ve zorunda olarak yapılan, kompleks eserlerdense, insanlar sanırım kendi içinden gelerek yapılmış, samimi eserleri daha keyifle dinliyor olmalı…

Keyifli dinlemeler!

 

[ Removed by Reddit on account of violating the content policy. ]