Vaxtavítahringur Seðlabankans: Þegar hærri stýrivextir ýta undir verðbólgu og færa fé frá almenningi til fjármagnseigenda.
Þeir sem eru skuldlausir fá nú yfir 7,5% vexti á sparnað án áhættu, og líklega 8,5 - 9.5% ef um mjög háar innstæður er að ræða. Á sama tíma eru heimili með skuldir löngu búin að draga verulega úr neyslu og eyða að mestu aðeins í nauðsynjavörur. Hærri stýrivextir hafa því takmörkuð áhrif á neyslu þess hóps, enda er lítið meira sem hægt er að skera niður.
Áhrifin verða hins vegar önnur hjá skuldlausum einstaklingum. Þeir fá sífellt hærri og áhættulausa ávöxtun á sparnað sinn eftir því sem stýrivextir hækka, sem eykur eyðslu þeirra á lúxusvörum og annarri valkvæðri neyslu, sem hækkar verðbólgu.
Samhliða þessu eru mörg fyrirtæki að bregðast við minni sölu (minni eftirspurn vegna hærri stýrivaxta) með því að hækka álagningu á vörur og þjónustu til að verja hagnað sinn. Í stað þess að selja fleiri vörur með lægri álagningu er farið í að selja færri vörur með hærri álagningu. Á mörgum mörkuðum hér á landi er auðvitað samkeppni takmörkuð, hvort sem það stafar af fákeppni, einokunarstöðu eða verðsamráði, og neytendur verða því að versla við þessi fyrirtæki þrátt fyrir verðhækkanir á nauðsynjavörum.
Niðurstaðan er sú að háir stýrivextir geta í ákveðnum tilfellum sjálfir orðið þáttur í að viðhalda og ýta undir verðbólgu, í stað þess að kæla hana niður.
Það er í raun verið að kynda undir verðbólgu með þessum stýtrivaxtahækkunum.
Seðlabankastjóri veit þetta auðvitað vel. Hann getur vísað í hækkandi verðbólgu (sem stjórnvöld og peningastefnan sjálf eiga þátt í að viðhalda) sem réttlætingu fyrir enn frekari vaxtahækkunum sem gera þá sem þessi stefna hans vinnur í raun fyrir enn ríkari, bankana.
Afleiðingin er að fjármagnseigendur og bankar hagnast enn meira á hávaxtaumhverfi, á meðan minni fyrirtæki lenda í sífellt meiri vaxtakostnaði og mörg fara einfaldlega á hausinn. Það dregur úr samkeppni á markaði og styrkir stöðu stærri fyrirtækja, sérstaklega þeirra sem gers upp í evrum. Þau geta þá hækkað verð enn frekar án þess að óttast raunverulega samkeppni.
Þannig er að myndast vítahringur þar sem háir vextir veikja samkeppni, styrkja stöðu markaðsráðandi aðila og ýta undir áframhaldandi verðhækkanir, sem síðan eru aftur notaðar sem rök fyrir enn hærri vöxtum.
Það er verið að þrýsta vinnandi millistétt niður í fátækt, fækka þeim sem hafa það gott í þessu landi, gera þann hóp sem þegar á fjármagn enn ríkari og auka öfgakennda stéttaskiptingu. Á sama tíma eru lítil og meðalstór fyrirtæki keyrð út af markaði og stærri fyrirtæki gerð enn valdameiri og nær einokunarstöðu.
TLDR:
Hærri stýrivextir hækka verðbólgu. Skuldsett fólk er löngu hætt auka neyslu, stýrivaxta hækkun engin áhrif á neyslu þeirra. Ríkir sparifjáreigendur fá aukna áhættulausa vexti, meiri lúxusneysla þeirra kyndir undir verðbólgu. Stór fyrirtæki hækka álagningu til að verja hagnað vegna minni eftirspurn frá skuldsettum, verðhækkanir auka verðbólgu. Minni fyrirtæki kafna í vöxtum svo stærri fyrirtæki og bankar verða ríkari og fákeppni og einokun eykst. Aukin heimabökuð verðbólga Seðlabankans og ríkisstjórnar notuð sem réttlæting fyrir enn hærri stýrivöxtum sem leiðir af sér enn meiri stéttaskiptingu.