u/Chaimasala

Voor mensen met een hekel aan de VVD was het een amusante week. Nieuwsuur ging langs in Laren, om de zoute tranen van de bewoners te proeven nadat er een belastingverhoging voor spaarders was aangekondigd. Een onaangename mevrouw met parelketting fulmineerde dat ‘ze’ van haar geld moesten afblijven. Geld waar ze ongetwijfeld enorm hard voor had gewoond en geërfd.

Hoewel de belastingverhoging voor kleinere vermogens door de onrust meteen weer werd teruggedraaid en grotere vermogens via een tijdelijke verlaging van de box 2-belasting juist mínder belast worden, beklijft bij de eigen achterban het beeld van een VVD die klungelt en niet levert. De herboren Jesse Klaver wist de deal met het minderheidskabinet als zijn overwinning te presenteren. ‘Rechtse mensen hebben het idee dat het pakket voor hen slecht uit zal vallen als Pro zo positief is’, zei minister Karremans. Tja, waar zouden ze dat idee toch vandaan hebben?

Tijdens de verkiezingscampagne van 2025 bleek hoe ver de VVD heen was; nadat men de hele campagne GroenLinks-PvdA had verketterd, steeg gejuich op toen die partij bleek te hebben verloren. Alsof men zelf niet óók verloren had. Een jaar later moet er in een versnipperd parlement gewoon worden samengewerkt, en moeten de sommetjes van minister Heinen rondrekenen.

De VVD heeft niet alleen buitenlanderhaat en xenofobie genormaliseerd, maar ook economisch egoïsme en onbenullig kortetermijndenken. Dat was niet moeilijk in een land waar iedere huizenbezitter vermogend werd en dat geluk verwart met verdienste. Voor velen is het echter nog niet genoeg; een agressieve (online)lobby bevecht niet alleen het huidige pad van scheefgroei en oneerlijke belastingdruk, maar wil eigenlijk alle kapitaalbelastingen afschaffen. ‘Anders vertrekken wij’, bluffen allerhande middenstanders, alsof iemand ze zou missen.

Voor de bühne zegt de VVD dat men niet hoeft te kiezen tussen het zwaarder belasten van werk of kapitaal, en dat de overheid simpelweg minder moet uitgeven. In de praktijk, zeker met een oorlog in Europa, blijkt dat helemaal niet te kunnen. De VVD houdt de eigen kiezer aldus dom, door die kiezer niet mee te nemen in de moeilijke beslissingen en harde keuzes die bij de politiek horen. In plaats van het eerlijke verhaal, kiest de VVD steevast voor het infantiele demoniseren van links en populistische kletskoek.

De spagaat van de VVD is de spagaat van de Nederlandse middenklasse; men zegt dat werken moet lonen, maar bedoelt eigenlijk vermogen. Werken willen ook VVD’ers immers zo min mogelijk, voor zover de vergrijzende achterban überhaupt al werkt. Het zelfbedrog van de VVD is het zelfbedrog van Nederland; je kan niet tegelijkertijd opkomen voor zowel de werkende Nederlander als voor de rijke Nederlander. Dat zijn namelijk twee verschillende Nederlanders.

Veel VVD’ers zullen zich hopelijk de komende jaren realiseren dat ze helemaal niet zo rijk zijn als ze dachten. Dat de tonnetjes die tien jaar geleden nog genoeg leken, inmiddels te weinig zijn om kansen te kopen voor hun (klein)kinderen. En dat het misschien toch wel fijn is als de overheid zaken als onderwijs, kinderopvang en betaalbare woningen voor haar rekening neemt.

De VVD was ooit een partij die impopulaire dingen deed die nodig waren, en daar had de eigen achterban respect voor. Ondernemers snappen heel goed dat je soms pijn moet incasseren, en dat als werken moet lonen, arbeid minder zwaar moet worden belast. Minister Heinen ademt echter in alles de zachte heelmeester die hij is, en is geen partij voor lobbyisten. Hij gaf zijn ‘hyperfocus’ de schuld van zijn geklungel, maar we zien allemaal waardoor hij zich werkelijk laat leiden: angst.

https://archive.vn/is7Ju

De acceptatie van homoseksualiteit en vrouwenrechten staan onder druk, vooral onder jongeren. Volgens sociaalwetenschapper Linda Duits regent het, maar de echte storm moet nog komen. ‘En wij maar denken dat jongeren de wereld willen verbeteren.’

Meer mannen kunnen zich voorstellen dat mannen soms hun vrouw slaan. Meer mensen vinden het een probleem als vrouwen meer verdienen dan hun man. In vier jaar tijd is het percentage jongens dat positief staat tegenover homoseksualiteit bijna gehalveerd van 40 naar 22 procent. De onderzoeken over toenemend conservatisme duikelden de afgelopen twee weken over elkaar heen. Ondertussen zakte Nederland op de wereldranglijst voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen van plek 43 naar 46 en deed de Gelderse gemeente Oldebroek de regenboogvlag in de ban.

“Ik geef les aan Amerikaanse uitwisselingsstudenten,” zegt Linda Duits (49). “Die denken dat dit een progressief land is en een roze regenboogparadijs. Als ik ze een introductie in de Nederlandse politiek geef, zeg ik altijd: dit gaan jullie niet leuk vinden. We hebben van de tolerantie onze nationale identiteit gemaakt, een stok om de moslims mee te slaan, maar in wezen zijn we een diep verdeeld en uiterst conservatief land. Amsterdam is hooguit nog een vrijstaat in een verder uiterst rechtse omgeving. Hier kun je nog een beetje ademhalen, maar dat geeft wel een vertekend beeld.”

Duits is, zegt ze zelf, een tegendraadse, luidruchtige sociaalwetenschapper, geïnteresseerd in macht en maatschappij, gespecialiseerd in populaire cultuur, gender en seksualiteit. Ze heeft de onderzoeken met belangstelling gevolgd.

Wat dacht je toen je de cijfers zag?

“Dat het me nog meeviel. Het zijn kleine verschuivingen, behalve als het gaat om acceptatie van homoseksualiteit. Dat is echt een schokkende daling. We hebben een ruk naar rechts gemaakt. Het idee is altijd dat dat komt door oudere mensen, maar het interessante is dat uit deze onderzoeken blijkt dat het juist de jongeren zijn die conservatiever worden. En wij maar denken: zij willen de wereld verbeteren en niet de klok terugdraaien.”

Vind je dat alleen interessant?

“Ik vind het zorgwekkend. Progressieve vooruitgang is niet zomaar iets wat linkse mensen leuk vinden, het raakt aan mensenrechten, aan gelijkheid van mannen en vrouwen. Of aan het recht van lhbtq’ers om vrij te zijn van discriminatie en geweld. Dat zou geen links onderwerp moeten zijn, maar een zorg van iedereen. Als genderqueer raakt het mij als al die verworven rechten niet meer zo vanzelfsprekend zijn. Het idee was altijd: met de jaren wordt het beter. De mensen moeten er gewoon aan leren wennen. Die oude conservatieven gaan vanzelf dood en dan komt er een nieuwe generatie. Deze onderzoeken wijzen erop dat het niet zo werkt.”

Merk je dat ook in je dagelijkse leven?

“Ik ben vaak het middelpunt geweest van online haat. Toen Twitter kwam in 2009 stond ik te klappen voor de democratiserende waarde van sociale media. Dat is helemaal weg, het is niet meer te harden. In het echte leven hoor ik van mijn homovrienden, zeker als ze er wat meer queer of feminien uitzien, dat het geweld is toegenomen. Ik merk het als ik met een vrouw sta te zoenen. Altijd opmerkingen. Gaat ie lekker, mag ik meedoen? Ik ben bi, dus ik zoen ook met mannen, dat is mijn straight privilege. Dan krijg ik nooit wat naar mijn hoofd.”

Je hebt eerder geschreven dat je deze ontwikkeling zag aankomen.

“Ik begon me zorgen te maken toen in Amerika Trump herkozen werd en ook in Nederland het politieke klimaat verhardde. Ik voelde me moedeloos. Als sociaalwetenschapper weet ik hoe de backlash tegen het feminisme van de jaren zeventig eruitzag. Je kon erop wachten dat zoiets ook zou gebeuren met de lhbtq-emancipatie van de jaren negentig.”

Jongeren klagen dat de acceptatie van homoseksualiteit ze op allerlei mogelijke manieren door de strot wordt geduwd.

“Dat kennen we dus ook uit de geschiedenis van het feminisme. In het begin vond iedereen het leuk: ludieke acties van een stel knappe meiden. We schudden lekker de boel op in het ingeslapen, christelijke Nederland. Maar zodra mannen niet meer welkom waren, veranderde de toon: moet het op deze manier, moeten die vrouwen zo grof zijn, kan het niet wat liever? Dan komt het idee van gedram om de hoek kijken, met als gevolg dat feminisme in de jaren negentig een vies woord werd.”

“Eigenlijk bedoelen al die mensen die zeggen dat lhbtq-emancipatie ons door de strot wordt geduwd dat het nu wel een keer genoeg is. Ze hanteren precies dezelfde terminologie: moet het op deze manier, waarom zo grof? In Nederland is het moeilijk om hardop te zeggen dat je tégen homo’s bent, maar je kunt wel roepen dat het afgelopen moet zijn met het gedram. Met racisme ging het ook zo. Niemand is voor racisme, maar op een gegeven moment was het wel prima om te zeggen dat het afgelopen moet zijn met het gezeur.”

Er wordt vaak naar de islam gewezen als het gaat om afwijzing van emancipatie van vrouwen en lhbtq’s.

“Daar ligt ook wel een probleem, maar dat speelt over de hele linie bij religieuze groeperingen. Het is niet zo dat de christenen hiervan vrij zijn. Religie is een factor, gender is een factor in die zin dat mannen en vrouwen andere opvattingen hebben. Er is ook veel desinformatie, vooral online. Mensen worden opgejut met valse voorlichting. Wat moet je als je hoort dat op scholen vierjarigen tijdens de Week van de Lentekriebels leren hoe je moet pijpen? Het zou raar zijn als je dan níét gaat bellen.”

“Je kunt het moeilijk onderzoeken, maar het blijft natuurlijk ook opvallend dat de opkomst van de manosfeer en het conservatisme zo gelijk opgaan, met name onder jongens. Het verband is er, maar er is in de samenleving over de hele linie een beweging naar rechts. Als jouw ouders negatief praten over seksuele voorlichting op school, neem je die denkbeelden over. We weten van jongeren dat ze hun ideeën niet alleen online opdoen, maar ook kijken naar wat er thuis gebeurt, wat er in de familie gebeurt en wat hun leeftijdsgenoten doen. Dan blijkt het opeens cool om er conservatieve ideeën op na te houden.”

En lekker om je mee af te zetten.

“Dat speelt zeker mee. Het mag niet en dus doe je het. Zoals jongeren die een piemel op tafel tekenen. Of een hakenkruis. Dat betekent ook niet meteen dat zo’n jongere antisemitisch is of een fascist.”

Is er in Nederland ooit echte acceptatie geweest van homoseksualiteit?

“Dat denk ik niet. In onderzoeken gaven de meeste mensen aan dat ze homoseksualiteit prima vinden, totdat de vraag gesteld werd wat ze van twee zoenende mannen op straat vonden. Wat je nu alleen ziet, is dat het acceptabeler is om openlijk je afkeer uit te spreken over homoseksualiteit.”

Ben je bang dat het van kwaad tot erger gaat?

“Het zijn golfbewegingen. Tenminste: als je over langere perioden kijkt.”

Doen we er dan te hysterisch over?

“Nee. Het gaat eerst nog een tijdje heel erg worden. Op dit moment regent het, maar de storm komt er nog aan. Vooruitgangsdenken hoort bij de moderniteit waarin we leven. Maar de geschiedenis is geen lineaire lijn, waarin alles steeds beter wordt.”

Is het dan een kwestie van uitzitten?

“En van het stutten van de dijken. Ik heb me lang een roepende in de woestijn gevoeld, maar ik zie dat mensen elkaar weer opzoeken en activistischer worden. Het voelt goed om daarmee bezig te zijn. Kijk: ik laat mezelf niet zo snel intimideren, ik ben groot en heb een grote mond. Ik kan wel wat hebben, maar dat geldt niet voor iedereen. Er is weer meer besef dat we tegenwicht moeten bieden en de verbinding aan moeten gaan met de mensen die anders denken.”

https://archive.vn/7QHJt

Auteurs: Wouter van Atteveldt is hoogleraar politieke communicatie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Nel Ruigrok is mediawetenschapper aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en eigenaar van Nieuwsmonitor BV. Nikki Sterkenburg is bijzonder hoogleraar onderzoeksjournalistiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Niene Tempelman is alumna Media & Journalistiek van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zij is afgestudeerd op het beschreven onderzoek.

Termen als omvolking en remigratie worden regelmatig gebezigd in Nederlandse talkshows. Wie dat niet tegenspreekt, draagt bij aan normalisering van extreemrechts.

Twee mannen projecteerden tijdens de jaarwisseling 2022-2023 extreemrechtse leuzen op de Erasmusbrug, waaronder ‘White Lives Matter’ en de bekende ‘14 words’ van white supremacist David Lane, waarmee neonazi’s zich wereldwijd uitspreken tegen de vermenging van het in hun ogen superieure ‘blanke ras’ met vermeende ‘inferieure rassen’. Ze werden veroordeeld voor onder meer groepsbelediging en aanzetten tot discriminatie.

Tijdens het hoger beroep in 2025 verweerden zij zich door te stellen dat de geprojecteerde leuzen niet veel verschilden van wat allang te horen was op landelijke televisie.

De verdediging wees daarbij op twee televisiefragmenten. In het ene sprak FvD-voorman Thierry Baudet bij Ongehoord Nederland over „omvolking”, in het andere riep Telegraaf-opiniemaker Wierd Duk bij Nieuws van de Dag alle Nederlanders op zoveel mogelijk kinderen te baren, „anders sterven we uit [..] Wij, zeg maar, Nederlanders”. Het hof liet zich niet overtuigen en veroordeelde beide mannen tot celstraffen. Dat een verdachte denkt dat een uitspraak acceptabel is omdat het ook in de media te horen is, laat zien waarom de rol van media in de normalisering van extreemrechts een serieuze kwestie is.

Dit werd vorige week opnieuw actueel. De AIVD en NCTV publiceerden gezamenlijk het rapport Achter de façade, een analyse van de manier waarop rechts-extremisten hun gedachtegoed proberen te normaliseren. De façade hier is het verpakken van extreemrechtse denkbeelden in ogenschijnlijk gematigder taal over cultuur en identiteit. Wanneer rechts-extremisten „zonder duidelijk verzet, tegenspraak of afkeuring” hun ideeën kunnen uiten, wordt hun gedachtegoed gelegitimeerd. Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Marc Kuipers zei dat het essentieel is om „het extremistische frame en taalgebruik te herkennen en effectief te weerspreken, in plaats van een podium te bieden.” Welke media zo’n podium bieden en wanneer journalistieke aandacht overgaat in normalisering wordt in het rapport niet besproken.

Onderzoek

Wij hebben dat podium wel onderzocht als project binnen een groter onderzoek naar de berichtgeving tijdens de verkiezingscampagne van 2025.

We analyseerden 648 uitzendingen van elf talkshows en vier nieuwsprogramma’s die werden uitgezonden tussen 1 september en 28 oktober 2025, de laatste twee maanden voor de Tweede Kamerverkiezingen. De uitzendingen werden automatisch getranscribeerd. Een taalmodel selecteerde daaruit alle uitspraken die mogelijk voldeden aan de wetenschappelijke definitie van nativisme: de overtuiging dat een land, in dit geval Nederland, toebehoort aan de ‘eigen’ groep en dat nieuwkomers en andere culturen daar per definitie een bedreiging voor vormen. Elke treffer werd vervolgens handmatig gecontroleerd. Er bleven 308 uitspraken over, wat neerkomt op gemiddeld vijf nativistische uitspraken per dag op landelijke televisie. De termen ‘omvolking’ en ‘remigratie’ vielen beiden zeventien keer. Dit aantal lijkt misschien weinig, maar elke uitspraak bereikt honderdduizenden kijkers.

Ongehoord Nieuws was goed voor 118 van de 308 nativistische uitspraken, wat betekent dat bijna twee derde van de uitspraken werd gedaan in andere programma’s. Opvallend is bovendien dat de meeste nativistische uitspraken worden gedaan door presentatoren, opiniemakers en vaste tafelgasten. Raisa Blommestijn, Johan Derksen, Wierd Duk en toenmalig ON-presentator Tom de Nooijer zijn samen goed voor een derde van al deze uitspraken. FvD-lijsttrekker Lidewij de Vos volgt pas op plek 7. Dit is relevant omdat een uitspraak van De Vos wordt herkend als politiek standpunt, terwijl een presentator of tafelgast eerder klinkt als iemand die zegt ‘wat mensen thuis denken’.

Geen tegenspraak

Wat na een nativistische uitspraak aan tafel gebeurt, bepaalt in welke mate zo’n uitspraak normaliseert. In 85,7 procent van de gevallen sprak niemand aan tafel de uitspraak tegen. In een op de vijf gevallen stemde een andere spreker er expliciet mee in. Een uitspraak onderbreken of een spreker afkappen, kwam in de hele dataset niet voor. De presentator van Nieuws van de Dag nodigde Wierd Duk zelfs uit om meer te vertellen over zijn remigratie-ideeën. Duk antwoordde: „Onze democratieën bezwijken onder immigratie. [..] Onze samenlevingen zullen dan verkruimelen. Of we brengen remigratie ter sprake. Ik wil het hier best als eerste in de Nederlandse mainstream media ter sprake brengen.”

Wat hier gebeurt, wordt door politicologen accommodatie genoemd. Ook wanneer extreemrechtse ideeën niet expliciet worden onderschreven, kunnen ze genormaliseerd raken, simpelweg doordat ze een podium krijgen zonder tegenspraak of kanttekening. Een journalist die geen positie inneemt en elke opvatting als gelijkwaardig behandelt lijkt misschien objectief, maar draagt juist bij aan accommodatie. Extreemrechts gedachtegoed wordt dan behandeld als een regulier politiek standpunt, waardoor de grenzen verschuiven van wat in het publieke debat als acceptabel geldt. Juist bij reguliere omroepen weegt dit extra zwaar. Zij bereiken een groot publiek en verlenen een zekere institutionele erkenning. Wat daar niet wordt weersproken, wordt eerder gezien als een normaal standpunt in het publieke debat. In het geval van de publieke omroepen geldt nog eens dat de verdacht gemaakte minderheden doorgaans publieke middelen meebetalen aan het podium waarop hun aanwezigheid in de samenleving wordt afgeschilderd als onwenselijk, on-Nederlands en als een (potentiële) bedreiging voor de samenleving.

Eenzelfde beweging zagen we bij de bespreking van de Malieveldrellen van 2025 aan de talkshowtafels. In meer dan de helft van de gesprekken werden deze gepresenteerd als een ordeverstoring door hooligans en relschoppers, terwijl deelnemers nazistische en antisemitische leuzen riepen en probeerden het partijkantoor van D66 in brand te steken. Zo zei minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) op 21 september 2025 bij WNL op Zondag over de rellen: „Kijk, ik snap dat de heer Jetten boos is. Hij staat voor zijn partijbureau. Dat is ook aan gort geslagen, dus dat je even emotie hebt, dat je daarover uitlaat, dat snap ik volkomen. Dat is ook onacceptabel. Maar alsjeblieft, laten we niet alles politiek maken. Want dat doet hij nu wel.”

In slechts een derde van de uitspraken werd het bestempeld als politiek geweld. Op de dag van de rellen zelf was de verhouding ‘relschoppers’ versus ‘politiek geweld’ 26 tegen 4. Dit beeld kantelde pas nadat de politie, AIVD en NCTV samen naar aanleiding van de rellen een technische briefing aan de Tweede Kamer gaven.

Dit verschil in framing is veelzeggend: waar de AIVD en NCTV de rellen op het Malieveld beschreven als „de meest gewelddadige manifestatie van rechts-extremisme in Nederland sinds lange tijd”, werd aan de talkshowtafel hetzelfde geweld teruggebracht tot een uit de hand gelopen middag van hooligans. De diensten bestempelen woorden als omvolking en remigratie als extremistisch, maar aan de talkshowtafel vallen dezelfde woorden zonder dat iemand opkijkt.

Acceptabeler

Zorgen om (de gevolgen van) immigratie zijn niet hetzelfde als rechts-extremisme. Veel mensen maken zich zorgen over de woningmarkt, de komst van een asielzoekerscentrum in hun gemeente of de snelheid waarmee hun buurt verandert. Discussies hierover telden in ons onderzoek niet mee. Een uitspraak gold pas als nativisme wanneer Nederland erin wordt voorgesteld als exclusief toebehorend aan de ‘eigen’ groep, die bedreigd wordt door nieuwkomers en andere culturen. Hiermee levert nativisme de taal en het frame waarin rechts-extremisme zich kan verhullen, omdat het acceptabeler klinkt.

De tegenwerping is dat pluriformiteit media verplicht deze geluiden een podium te geven, zeker nu uiterst rechtse partijen tientallen zetels in de Tweede Kamer hebben. Dat klopt, maar democratie is meer dan de wil van de meerderheid. Ze berust ook op de rechtsstaat en de bescherming van minderheden. Journalistiek is daarmee niet alleen een waakhond tegen machtsmisbruik, maar beschermt ook het democratisch debat. Radicale opvattingen hoeven niet te worden geweerd, maar een podium bieden is iets anders dan uitspraken onbevraagd laten passeren. Benoem extremistische termen wanneer ze vallen, trek conclusies uit wat vaste tafelgasten over een heel seizoen inbrengen en wacht niet op een technische briefing of een analyse om politiek geweld te benoemen: soms moet je gewoon naar buiten kijken als je wilt weten of het regent, in plaats van de erkenning door het KNMI af te wachten.

Dit brengt ons terug in de rechtszaal. Het hof accepteerde niet dat de projectie van neonazistische leuzen op de Erasmusbrug gerechtvaardigd konden worden met een verwijzing naar de televisie. Maar dat de verdachten de televisie überhaupt als legitimering opperden, is veelzeggend. Dat extreemrechtse ideeën op televisie klinken, is in een open samenleving niet te voorkomen. Presentatoren, redacties en journalisten bepalen wel wat er daarna gebeurt. Het is hun vak om te herkennen en te duiden. Wie dat nalaat, is een doorgeefluik van extremisme.

https://archive.vn/2q0gE

Het regelen van hotelkamers voor asielzoekers leverde zakenman René Derksen tientallen miljoenen op. Een gezonde marge, vindt hij. Misleiding, ziet het COA, dat 185 miljoen euro terugeist. Hoe raakte deze samenwerking zo verstoord? En heeft de opvangorganisatie ook zichzelf iets te verwijten?

Beachbar Sea La Vie in de Spaanse badplaats Torremolinos ademt een en al ontspanning. Er klinkt loungemuziek uit de speakers, de kannen sangria staan er koud en de strandbedjes op Playa Juan bieden een aangenaam uitzicht op zee.

Sinds de opening van de bar, begin augustus, plaatst de Achterhoekse eigenaar René Derksen vrijwel dagelijks een foto of filmpje van zijn aanwinst op Facebook. ‘Proost op good vibes’, staat daar bijvoorbeeld bij. Of: ‘Zon in je gezicht, cocktail in je hand, life is good.’

Niets in die berichten verraadt dat de 56-jarige ondernemer zelf sinds enige tijd in een beduidend minder ontspannen positie verkeert. Laat staan dat hem twee pittige juridische procedures boven het hoofd hangen en hij door sommige media al is vergeleken met de wegens oplichting vervolgde mondkapjeshandelaar Sywert van Lienden.

Dat het zover kon komen, heeft alles te maken met het terrein waarop Derksen kort geleden als ondernemer actief was: de noodopvang van asielzoekers. Of preciezer: met de manier waarop hij daar opereerde.

Strafrechtelijk onderzoek en schadeclaim

Tussen mei 2022 en januari 2025 regelde hij met zijn bedrijf LCHD, in opdracht van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), hotelkamers voor de tijdelijke huisvesting van asielzoekers en statushouders.

Die samenwerking raakte na verloop van tijd verstoord, onder meer door een inval van de Fiod in juni 2024 bij Derksens riante woonboerderij in Didam. Daarbij werden onder meer twee Lamborghini’s, een Porsche, een Mercedes en een Harley-Davidson in beslag genomen. Volgens de fiscale opsporingsdienst hielden de doorzoekingen verband met een strafrechtelijk onderzoek naar corruptie, witwassen en valsheid in geschrifte. Dat onderzoek is nog altijd gaande.

Een half jaar na de inval zegde het COA de overeenkomst met Derksen op, zonder daar ruchtbaarheid aan te geven. Weer een half jaar later, in de zomer van 2025, onthulde Het Financieele Dagblad dat de Achterhoeker ruim 44 miljoen euro aan de deal met de opvangorganisatie had overgehouden. Dat wekte verontwaardiging in de Tweede Kamer, waar sommige partijen hem als ‘commerciële beunhaas’ bestempelden.

Eind vorige maand kreeg de saga rond Derksen een nieuwe, opmerkelijke wending, toen bekend werd dat het COA een schadeclaim van maar liefst 184,7 miljoen euro tegen hem heeft ingediend. Waarop die eis precies is gebaseerd, wil het COA ‘gezien de lopende procedure’ niet zeggen tegen de Volkskrant. Wel stelt de organisatie, voor het eerst, dat LCHD ‘misleidende informatie’ aan het COA heeft verstrekt en ‘relevante informatie’ over zijn werkwijze ‘verborgen hield’.

Zelf wil Derksen niets kwijt over de aantijgingen. Zijn advocaat spreekt van een ‘opmerkelijk optreden’ van het COA. Hij meldt dat zijn cliënt ‘zich niet herkent in de verwijten die hem worden gemaakt en het volste vertrouwen heeft in de procedures die thans lopen’.

Profiteren van asielcrisis

Wie is René Derksen? Hoe kan het dat deze ondernemer aanvankelijk met open armen door het COA werd ontvangen, maar inmiddels de boeken in dreigt te gaan als een man die zich op frauduleuze wijze verrijkte met publiek geld dat was bestemd voor asielopvang? En heeft het COA daarbij ook zichzelf iets te verwijten?

Hij had ‘gewoon vroegtijdig een kans’ gezien. Zo vertelde Derksen het vorig jaar mei met trots in het FD, in zijn enige grote interview tot nu toe.
Het was begin 2022, de Russische invasie van Oekraïne was nog maar net begonnen, toen Nederland zich ineens geconfronteerd zag met de komst van bijna zeventigduizend Oekraïense vluchtelingen. Derksen voelde al snel aan dat er geld te verdienen viel.

Het was het instinct van een ondernemer met ruim dertig jaar ervaring. Een die er bovenal geen bezwaar in zag om te profiteren van een asielcrisis: ‘Met alle respect: ik ben altijd bezig met het maken van marge, wil van één euro twee euro’s maken.’

Reputatie als geldschieter

Die houding had hem al de nodige zakelijke successen bezorgd. Na omzwervingen in onder meer de asbestsanering en de pluimveehouderij runde hij tussen 2012 en 2021 een uitzendbureau voor Oost-Europese arbeidskrachten, waarmee hij zo’n 70 miljoen euro omzet draaide. Vervolgens begon hij samen met zijn twee zoons het bedrijf International Domestic Housing Solutions (IDHS), dat zich toelegt op het huisvesten van ongeveer 3.500 arbeidsmigranten. Daarnaast investeerde hij in vakantieappartementen en horecagelegenheden aan de Costa del Sol.

Hij bouwde er een aanzienlijk vermogen mee op, getuige ook zijn woonboerderij van 1,5 miljoen euro, zijn imposante wagenpark en de peperdure horloges die hij op zijn Facebook-foto’s draagt.

Tekenend is dat Derksen de afgelopen jaren in zijn eigen dorp en de nabije omgeving een reputatie opbouwde als geldschieter. Zo redde hij na de coronacrisis een plaatselijk café van de ondergang en financierde hij meerdere carnavalsverenigingen en evenementen, waarbij hij zelf een keer een kostuum met bankbiljettenmotief droeg.

Met IDHS werd hij mouwsponsor van De Graafschap, de profvoetbalclub uit Doetinchem waarvan hij het logo groot op de limousine van zijn bedrijf liet aanbrengen. Ook werd hij hoofdsponsor van amateurvoetbalvereniging de Sprinkhanen uit het gehucht Nieuw-Dijk. Drie seniorenteams van die club liet hij gratis een week verpozen in zijn appartementen en feestcafé in Torremolinos. Ter verhoging van de sfeer liet hij ook een paar volkszangers overvliegen, vertelde Derksen in de Gelderlander.

Hotelkamers boeken

Diezelfde Derksen aarzelde geen moment toen in 2022 de Oekraïners massaal om hulp en onderdak vroegen: met ‘tien man’ reed hij ‘drie maanden dag en nacht’ door Nederland om panden – met name hotels – te zoeken die als opvanglocatie konden fungeren. ‘Daarmee verkreeg ik een soort voorkennis aan opvangmogelijkheden’, zei hij in het FD.

Vervolgens stuurde hij een e-mail naar het ministerie van Justitie en Veiligheid waarin hij zichzelf aanbood als tussenpersoon bij het boeken van hotelkamers. Het ministerie bracht hem in contact met het COA. Daar reageerden ze enthousiast.

Zelf had de organisatie ‘onvoldoende personele capaciteit en onvoldoende ervaring met de huur van hotelkamers’, zegt een woordvoerder tegen de Volkskrant. Bovendien kampte het COA met grootschalige opvangtekorten. ‘Dat blijkt wel uit het feit dat er in die tijd vluchtelingen op het grasveld voor het aanmeldcentrum in Ter Apel moesten overnachten’, aldus de woordvoerder.

Voor die tekorten waren verschillende oorzaken, waaronder de ongeveer tweehonderdduizend Syriërs die vanaf 2015 naar Nederland waren gekomen en de stokkende doorstroom van statushouders wegens een gebrek aan woningen.

Gesloten locaties en hogere kosten

Maar het opvangprobleem was niet alleen een gevolg van omstandigheden: ook doelbewust overheidsbeleid speelde een rol. Zo had het kabinet onder aanvoering van de VVD in 2017 besloten om tientallen opvanglocaties af te stoten, in de (ijdele) hoop zo de vermeende ‘aanzuigende werking’ op asielzoekers te stoppen.

Wat evenmin hielp, was dat achtereenvolgende kabinetten de kosten voor asielopvang te laag hadden ingeschat, zoals de Algemene Rekenkamer in 2023 zou constateren. In de periode 2000-2022 kwamen de werkelijke uitgaven in 21 van de 23 jaren hoger uit dan begroot. Met als resultaat, zo stelde de Rekenkamer vast, ‘dat het COA continu achter de feiten aan loopt en in een voortdurende crisismodus verkeert’.

De oorlog in Oekraïne droeg alleen maar bij aan die crisismodus. Het onderbrengen van Oekraïense vluchtelingen werd in Nederland weliswaar de verantwoordelijkheid van de gemeenten, maar die hielden daardoor weer minder ruimte over voor de noodopvang van asielzoekers.

Van der Valk-telg

Behendige ondernemers als Derksen konden hier hun voordeel mee doen. De Achterhoeker was ook zeker niet de enige die in het opvanggat sprong. Diverse hotelketens, vakantieparken en evenementenhallen stelden vanaf 2022, tegen betaling, hun panden beschikbaar aan het COA. Voor sommigen was de vraag naar opvangplekken een uitkomst, na de broodmagere coronajaren.

Maar niet één van die partijen pakte het zo groots en gestructureerd aan als Derksen. Hij had het geluk dat hij gebruik kon maken van een van zijn zakelijke contacten: Bob van der Valk, een telg uit de bekende hotelfamilie die destijds directeur was bij het Van der Valk-hotel in Duiven en voorheen personeel had ingehuurd bij Derksens uitzendbureau.

‘Toen ik zag hoe groot de asielopvang werd, vroeg ik Bob om hulp’, zei Derksen in het FD. ‘Hij woont bij mij in de buurt en heeft een breed netwerk in de hotelsector. En een warme ingang bij zijn familie, uiteraard.’

Geen aanbestedingsprocedure

In mei 2022 besloot het COA met Derksen in zee te gaan. Er werd een overeenkomst gesloten, zonder dat daar een aanbestedingsprocedure aan te pas kwam. Dat leek zich lastig te verhouden tot de plicht die het COA zichzelf heeft gesteld. ‘We maken gebruik van publieke gelden en hebben de plicht deze doelmatig en rechtmatig te besteden’, schrijft de organisatie op haar website.

‘Gezien de urgentie was snelheid geboden’, verklaart de COA-woordvoerder. ‘Het was een noodmaatregel om in de ergste nood te voorzien.’ De overeenkomst met Derksen was ook eigenlijk maar bedoeld voor ‘enkele weken’, stelt de organisatie. ‘De samenwerking met LCHD heeft uiteindelijk veel langer geduurd.’

Het COA voert tegelijkertijd aan dat de huur van onroerend goed ‘niet aanbestedingsplichtig’ is. Dat klopt, zegt hoogleraar aanbestedingsrecht Elisabetta Manunza van de Universiteit Utrecht, ‘maar bij asielopvang horen ook allerlei diensten, zoals catering. En dienstverlening moet wel worden aanbesteed.’

44 miljoen euro dividend

Het laat onverlet dat Derksen met zijn bedrijf het COA flink uit de brand hielp. Hij zorgde ervoor dat duizenden asielzoekers en statushouders in Van der Valk-hotels en andere ketens terechtkonden. En hij schakelde tientallen bedrijven in voor de beveiliging, catering en logistiek.

Hoeveel hij daarvoor precies rekende, wil het COA niet zeggen. De organisatie beperkt zich tot de opmerking dat noodopvang in hotels ‘duurder’ is dan gewone opvang.

Hoezeer dat prijsverschil kan oplopen, bleek al in juni 2024. Toen meldde toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Eric van den Burg aan de Tweede Kamer dat een hotelkamer voor een asielzoeker het jaar ervoor gemiddeld ruim drie keer zoveel had gekost als een reguliere opvangplek: 91.000 tegenover 29.400 euro per jaar.

Uit de laatste drie jaarverslagen van LCHD valt af te leiden dat het bedrijf van Derksen hoge marges maakte. LCHD ontving in totaal 495 miljoen euro voor het boeken van ‘kamers en zalen’, 20 miljoen euro aan commissies voor de verhuur en ook nog 55 miljoen voor dienstverlening.

De kosten waren aanzienlijk lager. Het bedrijf kocht de verhuurde kamers in voor 403 miljoen en maakte nog 103 miljoen aan overige kosten. De bv maakte zo genoeg winst, waarna Derksen besloot om zichzelf in twee jaar tijd 44 miljoen aan dividend te laten uitkeren.

Voor de ondernemer zit er nog veel meer in het vat. Zijn bedrijf beschikt nog over 19 miljoen aan winst die op last van het OM niet mag worden uitgekeerd, zo staat in het laatste jaarverslag.

Uit dit verslag blijkt overigens ook dat niet alleen het COA, maar ook diverse hotels een claim bij LCHD hebben ingediend. Het bedrijf heeft een bedrag van 35 miljoen euro opzijgezet om deze claims eventueel te kunnen betalen.

Conflict binnen de familie

Derksen had vermoedelijk langer profijt kunnen hebben van zijn deal met het COA, als er niet in de zomer van 2023 een conflict was ontstaan binnen de familie Van der Valk. Twee ooms van Bob van der Valk, die verantwoordelijk zijn voor een ander onderdeel van de hotelketen, meenden aanwijzingen te hebben dat er iets niet deugde aan de manier waarop Bob en LCHD zakendeden, zo blijkt uit reconstructies in onder meer het FD.

Volgens de ooms, Freek en Marcus, zou het duo buiten medeweten van het concern om veel te hoge bedragen hebben doorberekend aan het COA. Bob werd daarom ontslagen en later door zijn ooms voor de rechter gesleept. Van Derksen werd een schadevergoeding geëist.

Inmiddels lopen er geen juridische procedures meer, laat de advocaat van de ooms aan de Volkskrant weten. ‘Zowel met Bob van der Valk als met Derksen zijn regelingen getroffen waarbij ook geheimhouding is overeengekomen.’

Ondertussen had het conflict er wel toe geleid dat ook het COA gealarmeerd raakte. Uit een openbaar gerechtelijk vonnis in een andere zaak blijkt dat Freek en Marcus van der Valk in juni 2023 en mei 2024 overleg voerden met de opvangorganisatie over ‘de handelswijze van LCHD’ en de betrokkenheid van hun neef.

Het COA bevestigt dat het eerste overleg heeft plaatsgevonden, over het tweede wil het niets zeggen. Wel meldt de woordvoerder dat de organisatie na de ontmoeting in 2023 ‘eigen onderzoek heeft verricht onder meer naar de marktconformiteit van de door LCHD geregelde kamerprijzen’. De vraag waarom het COA zo’n onderzoek niet had uitgevoerd vóórdat het een overeenkomst sloot met Derksen, laat de woordvoerder onbeantwoord.

Geheimhoudingsclausules

In de zomer van 2024 besloot het COA de samenwerking met Derksen te verbreken, al zou het nog een half jaar duren voordat dit daadwerkelijk gebeurde. De reden voor de breuk, zegt het COA nu, was dat de organisatie via ‘verschillende wegen’ had vernomen dat LCHD niet alleen een hoge marge maakte op de hotelkamerprijzen, maar ook een commissie aan de hotels vroeg. ‘Daarbij bleek dat LCHD deze relevante informatie voor het COA verborgen hield.’

Dat het COA hiervan niet eerder wist, wijt de organisatie aan geheimhoudingsclausules die LCHD in de contracten met hotels opnam, het ‘verstrekken van misleidende informatie’ door Derksen en de ‘diverse juridische constructies’ die de ondernemer zou hebben opgetuigd. Details hierover geeft het COA niet.

Zelf beweerde Derksen in het FD altijd transparant te zijn geweest naar zijn opdrachtgever. Hij zou het COA er ‘vanaf het eerste mailcontact’ op hebben gewezen dat hij een commercieel bedrijf runde dat een ‘logische minimummarge’ hanteerde. Ook zou hij ‘aan alle contractuele verplichtingen’ hebben voldaan.

Over de commissies van de hotels zei hij: ‘Ik had op papier de marge kunnen vergroten in plaats van commissie te rekenen. Maar wat maakt het uit? Ik zie het als een geval ‘vestzak-broekzak’.’ De geheimhoudingsclausules in zijn contracten vond hij niet meer dan vanzelfsprekend. ‘Als ondernemer wil ik mijn business beschermen.’

Van bed gelicht

Deed Derksen zich in het interview beter voor dan hij was? Het onderzoek van de Fiod wekt de indruk van wel. Net als het COA kwam ook de fiscale opsporingsdienst in actie naar aanleiding van de juridische stappen van Freek en Marcus van der Valk, blijkt uit het eerdergenoemde gerechtelijke vonnis. Op dezelfde dag dat rechercheurs van de dienst binnenvielen bij Derksen – volgens de ondernemer werden hij en een van zijn zoons ‘met getrokken pistool’ van hun bed gelicht – deden ze dat ook bij Bob van der Valk.

Over de redenen voor de verdenkingen doet de dienst geen uitspraken. ‘Ik ben niet de hoofdverdachte, en de enige verdenking tegen mij is niet-ambtelijke omkoping’, beweerde Derksen in het FD. Zijn auto’s en motor heeft hij inmiddels terug. Wel ligt er nog altijd voor bijna 35 miljoen euro beslag op zijn huis en bankrekening, blijkt uit Kadasterstukken.

Nu is daar dus ook nog een schadeclaim van het COA van bijna 200 miljoen euro bij gekomen. De opvangorganisatie kiest duidelijk voor de aanval op Derksen en zijn bedrijf. Dat roept tegelijkertijd de vraag op of het COA, achteraf gezien, niet ook fouten heeft gemaakt in de samenwerking met de ondernemer. ‘Nee’, zegt de woordvoerder resoluut. **‘**Het COA stond onder grote druk om snel voldoende capaciteitsplaatsen te verwerven en LCHD kon daaraan bijdragen. Daarbij is het COA steeds kritisch geweest op de gemaakte afspraken en de prijsstelling.’

Inmiddels maakt de organisatie geen gebruik meer van tussenpersonen zoals Derksen. Wel huurt het nog steeds, maar dan direct, dure hotelkamers voor asielzoekers en statushouders. Zolang de aanmeldprocedures bij de IND niet versnellen, het aanbod van huizen voor statushouders niet verbetert en de Spreidingswet niet door alle gemeenten wordt uitgevoerd, zal daar volgens het COA geen verandering in komen.

Schadeclaim

René Derksen lijkt zich niet van de wijs te laten brengen door de torenhoge schadeclaim. Hij heeft op zijn beurt een (niet nader gespecificeerde) claim wegens ‘ongerechtvaardigde contractbreuken’ ingediend bij het COA, zo staat in het laatste jaarverslag van LCHD. Het bedrijf schrijft nog voor ruim 43 miljoen aan huurverplichtingen met hotels te hebben afgesloten.

Ondertussen heeft Derksen zich op zijn andere werkzaamheden gestort. En blijft hij dagelijks Facebookberichten plaatsen over beachbar Sea La Vie. Over hoe heerlijk de kipspiesjes daar smaken, en dat de hamburgers er ‘100 procent genieten, recht uit onze keuken, speciaal voor jou’ zijn.

‘Je bent ondernemer’, is het enige wat Derksen per WhatsApp tegen de Volkskrant wil zeggen over zijn nieuwe project. ‘Je wilt toch bezig blijven.’

https://archive.vn/jwDeT

Veevoermultinational De Heus betaalt mee aan bijeenkomsten waarop boeren worden opgeroepen actie te voeren tegen de stikstofplannen van het kabinet. Minister Van Essen zegt in een reactie: „Het mede financieren van informatieavonden waar onjuiste informatie wordt gedeeld draagt absoluut niet bij” aan een oplossing voor de stikstofproblemen.

Veevoermultinational De Heus – een van de grootste agrarische bedrijven van Nederland – is medefinancier van informatieavonden waarop boeren door actie- en belangengroepen worden opgeroepen de stikstofplannen van het kabinet volledig af te wijzen en daar tegen te protesteren. Het bedrijf staat vermeld als sponsor op een presentatiesheet van een protestavond die NRC vorige week donderdag bijwoonde. In een e-mail bevestigt het bedrijf dat het „een financiële bijdrage heeft geleverd om enkele informatiebijeenkomsten mogelijk te maken”. Het ministerie van Landbouw stelt dat op deze avonden onjuiste informatie wordt gegeven over de gevolgen van de kabinetsplannen voor boeren.

De sponsoring van De Heus is opvallend, omdat de multinational – met als eigenaar een van de rijkste families van Nederland – geen steun heeft uitgesproken voor de huidige boerenprotesten. De partijen die de informatieavonden organiseren – onder meer Agractie, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond, de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders en soms Farmers Defence Force – vormen de leidende krachten achter het sinds enkele weken hernieuwde protest.

Minister Jaimi van Essen (Landbouw en Natuur, D66) zegt in een reactie tegen NRC dat hij „van dergelijke grote spelers binnen de agrarische keten verwacht dat zij hun verantwoordelijkheid nemen.” Volgens Van Essen moeten grote agrarische ondernemingen „boeren op de juiste manier ondersteunen” om „uiteindelijk weer vergunningsverlening mogelijk te maken.” Hij zegt: „Het mede financieren van informatieavonden waar onjuiste informatie wordt gedeeld, draagt daar mijns inziens absoluut niet aan bij.”

Het landelijke protest bestaat uit trekkeroptochten en ‘zichtbaarheidsacties’ zoals omgekeerde vlaggen. Daarnaast worden informatieavonden georganiseerd waarop de actiegroepen boeren vertellen over de, in hun ogen, „desastreuze” kabinetsplannen. Bij sommige van de bijeenkomsten komen meer dan duizend boeren, loonwerkers en andere mensen uit het agrarische werkveld, bij andere bijeenkomsten gaat het om enkele honderden.

Eind juni kwam het kabinet met plannen om uit de zogenoemde stikstofcrisis te komen. Vanwege gerechtelijke uitspraken is Nederland verplicht op veel plekken de natuur te herstellen om weer activiteiten te mogen vergunnen waarbij stikstof wordt uitgestoten, zoals het bouwen van woningen. Boeren moeten volgens het plan onder veel meer hun stikstofuitstoot met bijna de helft verminderen, vlak bij kwetsbare natuur nog meer. Ook wordt het aantal dieren per hectare strenger gemaximeerd en wil het kabinet ‘stoppersregelingen’ voor boeren voortzetten.

Farmers Defence Force

De actiegroepen wijzen de plannen integraal af. Bovendien keren ze zich tijdens de avonden ook tegen boerenbelangengroep LTO en jongerenboerengroep NAJK, die met het kabinet praten over aanpassingen van de stikstofplannen. De actiegroepen vinden dat LTO en NAJK van tafel moeten stappen en in de actiemodus moeten komen.

Farmers Defence Force, algemeen gezien als de radicaalste actiegroep, wordt ook genoemd als organisator van een van de avonden die door De Heus werden medegefinancierd. Tijdens de avond zelf, in het Brabantse Almkerk, speelde FDF geen rol, maar bij de hernieuwde boerenprotesten heeft voorman Mark van den Oever de aandacht getrokken door een davidster met een ‘B’ op zijn shirt te plakken.

De Heus (vorig jaar een omzet van ruim 6 miljard euro, winst ruim 250 miljoen) wil niet zeggen hoeveel is bijgedragen aan de informatieavonden. Wel zegt een woordvoerder dat momenteel geen structurele financiële steun of donaties wordt gegeven aan belangengroepen van boeren en dat De Heus verder geen betrokkenheid heeft bij de bijeenkomsten.

„We snappen de zorgen van boeren en begrijpen dat ze demonstreren”, zegt de woordvoerder. „Ze mogen gebruikmaken van hun demonstratierecht, zolang dat binnen de wettelijke grenzen blijft.”

In een zeldzaam interview met het Het Financieele Dagblad wilde De Heus-topman Gabor Fluit begin dit jaar, voordat het kabinet met nieuwe stikstofplannen kwam, niet zeggen of het bedrijf hernieuwde protesten zou financieren. „Laten we vooral hopen dat er helemaal geen noodzaak is voor protesten”, zei hij toen.

‘Actiebanier’ bij het hoofdkantoor

Grote agrarische bedrijven waren de afgelopen zeven jaar – sinds 2019 heeft Nederland diverse boerenprotestgolven gekend – vaker financieel betrokken bij de demonstraties. Anders dan nu ging dat openlijk. In 2022 publiceerde De Heus een persbericht waarin het steun uitsprak aan boeren en hing het een ‘actiebanier’ met de slogan ‘Trots op de Boer’ bij het hoofdkantoor. De woordvoerder zegt dat enkele jaren geleden inderdaad „beperkte financiële steun” is verleend aan acties, bijvoorbeeld voor de opbouw van podia.

Ook betrokken was in eerdere jaren het agrarische bedrijf ForFarmers (omzet in 2025: ruim 3 miljard, winst bijna 55 miljoen), dat actievoerders aan een communicatiebureau hielp en dat betaalde. Dat bureau maakte een plan voor de acties.

ForFarmers heeft, zegt een woordvoerder, nu niet financieel bijgedragen. Wel heeft een lokale dealer meebetaald aan de informatieavond van de actie- en belangengroepen in het Brabantse Almkerk, blijkt uit de sheet met sponsoren. Dat is volgens de ForFarmers-woordvoerder „niet met goedkeuring” van dat bedrijf gegaan. Het kaasmerk Leerdammer, onderdeel van de Franse Lactalis Group, heeft ook meebetaald. Die firma reageert niet op vragen van NRC.

Er staat veel op het spel voor de bedrijven. De Heus haalt ongeveer een kwart van de omzet uit Nederland. Als boerenbedrijven verdwijnen of inkrimpen ziet de multinational een belangrijk deel van het afzetgebied verdwijnen.

https://archive.vn/PoTmY

Zodra een vrouw de publieke ruimte betreedt, is ze prooi voor de blikken van mannen die bezit van haar nemen. Vrouwen leren al vroeg zichzelf te zien zoals ze worden bekeken: als object. Dat betekent niet dat we onze schouders erover op moeten halen, stelt Maren Laterveer.

Met mijn dochter ging ik onlangs naar de tentoonstelling Up Close in het Rijksmuseum. Ik had er zin in: fotograaf Ed van der Elsken staat bekend om zijn rauwe, ongekunstelde straatfotografie. Ik kiekte mijn dochter bij de ingang onder het affiche met de beroemde foto van een voorbijfietsende vrouw in Amsterdam die haar tong uitsteekt. Het begon goed. We liepen langs foto’s van hippies en punkers die de rebelse vrijheid van de jaren zeventig ademden. Er hingen foto’s van naakte vrouwen in allerlei vormen, naast bordjes die vertelden dat Van der Elsken wilde strijden tegen het wurgende schoonheidsideaal. Maar toen stuitte ik op een foto die me beter deed kijken, van een Aziatische vrouw die over straat liep in Hongkong. Haar gezichtsuitdrukking en houding waren afwerend, alsof ze het niet fijn vond gefotografeerd te worden. ”Vrouw in cheongsam-jurk”, stond erbij. Een cheongsam-jurk is een elegante, nauwsluitende Chinese jurk met een kenmerkende hoge kraag.

In een vitrine verderop bleek de foto onderdeel van een serie uit 1959, met foto’s waarop deze vrouw de ene keer haar tasje beschermend voor zich hield, de andere keer haar hoofd afwendde. Van der Elsken bleek haar te hebben achtervolgd om haar vanuit alle mogelijke hoeken te fotograferen. Later vond ik op internet een commentaar dat hij zelf achterop een van de foto’s had geschreven: „Ze zag er prachtig en sexy uit [… ] Ik liep naast haar terwijl ik foto’s nam – ze was een beetje geïrriteerd, maar ja, that’s life – totdat ik eindelijk mijn foto had.” Het gaf woorden aan een fenomeen dat ik zelden zo precies verbeeld zag: zodra een vrouw de publieke ruimte betreedt, is ze vogelvrij voor blikken die zonder gêne bezit van haar nemen.

Vrouwen leren al vroeg zichzelf te zien zoals ze worden bekeken: als object. Dit heeft een reële impact op hun welzijn en vrijheid, en toch heeft niemand het erover. Je zou kunnen zeggen dat Van der Elsken in een andere tijd fotografeerde, toen er nog geen vocabulaire was voor wat we nu de ‘male gaze’ noemen; de culturele blik waarmee vrouwen allereerst als een object worden bezien om te beoordelen, begeren en bezitten.

Sindsdien is hierover meer maatschappelijk bewustzijn en is er ook verbetering in hoe vrouwen worden afgebeeld. Zo werden onlangs nieuwe richtlijnen ingevoerd om vrouwelijke sporters niet meer geseksualiseerd in beeld te brengen. Maar de blik die vrouwen op zich weten zodra ze zich buiten begeven, is onveranderd. Die vinden we normaal. Daarom had het Rijksmuseum kennelijk geen bezwaar tegen om de fotoserie van de vrouw in Hongkong op te hangen, en hiermee opnieuw haar grenzen niet te respecteren. That’s life. Dat klopt, maar vraagt iemand zich weleens af wat dit voor vrouwen betekent?

”Mannen handelen, vrouwen verschijnen”, schreef kunstcriticus en auteur John Berger in 1972 in zijn boek Ways of Seeing, waarin hij de genderhiërarchie in een beroemd geworden quote herleidde tot de kenmerkendste dynamiek tussen de seksen: ”Mannen kijken naar vrouwen. Vrouwen kijken toe hoe er naar hen wordt gekeken.” Het perspectief van die aanblik is niet neutraal. Zoals Berger ook schrijft internaliseren vrouwen een mannelijke blik – oftewel, zoals we nu weten, een blik die hen seksualiseert en beoordeelt als een lustobject. Hieruit volgt een vervreemding die Simone de Beauvoir in 1949 al accuraat had benoemd in De tweede sekse, waarin ze beschrijft hoe meisjes voelen hoe hun lichaam hen ontglipt zodra ze vrouwelijke vormen krijgen: „Het is niet langer de uitdrukking van haar individualiteit, het wordt haar vreemd; en tegelijkertijd wordt ze door anderen als een voorwerp beschouwd: op straat wordt ze met de ogen gevolgd, wordt er commentaar geleverd op haar lichaamsbouw .”

Twijfel, afkeuring, schaamte

Ik zal niet de enige vrouw zijn bij wie deze beschrijving pijnlijk accurate herinneringen oproept – aan starende blikken van volslagen vreemden die je arrogant noemen als je niet teruglacht, mannelijke docenten die je ineens ”volslank” noemen, vaders van vriendinnetjes die naar je knipogen, jongens op school die je sexy noemen en je indelen op een keurlijst. Maar ook aan je eigen blik in de spiegel, die niet meer alleen van jou is en die gepaard gaat met twijfel, afkeuring, schaamte.

Ik ken geen vrouw die niet een complexe relatie met haar lichaam heeft. De intensiteit kan variëren en de last die wordt ervaren ook, maar nagenoeg alle vrouwen kennen het verschijnsel van een volle kledingkast en toch ‘niks’ hebben om aan te trekken. Slechts weinigen stoppen eten in hun mond zonder te beseffen hoeveel vet en suiker het bevat. Nu ik ouder word, valt me ook op hoezeer vrouwen in de weer zijn met poedertjes, crèmes en ingrepen om het ouderdomsproces te vertragen. Dat is geen zwakte en überhaupt geen vrije keuze – alle vrouwen hebben zich te verhouden tot een obsessie van de wereld met hun lichaam. Maar dat betekent niet dat we onze schouders erover op kunnen halen.

In een wereld die vrouwen ziet als een object, groeien we op met de gewoonte dat zelf ook te doen. Psychologen noemen dit verschijnsel „zelfobjectificatie”, een term die in 1997 gemunt werd door de Amerikaanse onderzoekers Barbara Fredrickson en Tomi-Ann Roberts. We leren ons lichaam niet te zien als een onderdeel van wie we zijn, maar als iets wat we moeten beteugelen, handhaven, beschermen, vormen en perfectioneren. Vrouwen steken hier aanmerkelijk meer tijd en geld in dan mannen, getuigen de cijfers: wereldwijd is de schoonheidsindustrie voor bijna driekwart een vrouwenmarkt en waar steeds meer mensen, ook mannen, naar botox en fillers grijpen, komt ook hier de omzet voornamelijk van vrouwen. Ten grondslag hieraan ligt vaak een ontevredenheid met het lichaam die bij vrouwen vaker voorkomt dan bij mannen: uit een recente studie onder meer dan 220.000 tieners in 41 landen bleken meisjes overal ontevredener over hun lichaam dan jongens, ongeacht gewicht, sociaal-economische achtergrond of leeftijd.

Onzekerheid over het lichaam is niet onschuldig. Zoals de Britse psychoanalyticus en auteur Susie Orbach al decennia waarschuwt is het een katalysator voor psychische problemen waar vrouwen mee kampen en die we als maatschappij stelselmatig onderschatten. Zo kan het leiden tot depressie en angststoornissen en is het de belangrijkste voorspeller van eetstoornissen. Al in 2002 noemde Orbach het gebrek aan politieke actie rondom lichaamsbeeld daarom een „public health emergency”.

Zelfobjectificatie heeft ook een reële impact op ons mentale welzijn. Veel vrouwen kennen een onvermogen om in het moment aanwezig te zijn, wat alles te maken heeft met wat psychologen ‘body surveillance‘ noemen: de gewoonte jezelf voortdurend van buitenaf bekijken. Dit kost aandacht die verhindert dat je moeiteloos opgaat in iets. Ergens in opgaan, ook wel flow, is nauw verbonden met het plezier dat we ergens aan beleven.

De kans is ook groot dat dit energie kost zonder dat je het doorhebt. Onderzoek laat zien dat hoe meer vrouwen zich bekeken weten, hoe minder ze in staat zijn signalen van hun lichaam op te pikken. Zo voelen ze vaak niet dat ze honger hebben of vermoeid zijn, maar ook niet waar hun lichaam naar verlangt. Wie gewend is zichzelf van buitenaf te bekijken, verliest het contact met wat er vanbinnen gebeurt, misschien wel juist op intieme momenten. Het venijnige is dat vrouwen zich hier vaak niet bewust van zijn, omdat ze niet anders gewend zijn.

Gereduceerd tot het lichaam

Zoals de Franse filosoof Camille Froidevaux-Metterie schrijft zijn vrouwen altijd gereduceerd tot hun lichaam, en dat is ondanks de emancipatie en verworven rechten nooit veranderd. Sterker: „De veroverde rechten en de met harde strijd behaalde posities werden hun in zekere zin alleen toegestaan, mits ze altijd ‘beschikbare lichamen’ bleven.” De oplossing zoekt zij in wat ze „réappropriation” noemt: vrouwen moeten het lichaam heroveren als iets waar zíj de betekenis aan geven. In plaats van beschikbaar te blijven voor andermans blik en oordeel, moeten vrouwen van hun lichaam eigen terrein maken door op alle gebieden eigen keuzes te maken, los van de norm.

Dat is een mooie gedachte en fijn als dat lukt op individueel niveau. Maar het lost het probleem niet op – het is alleen een nieuwe manier om je te verhouden tot een wereld die je ziet als een object. De oplossing schuilt niet in vrouwen, omdat het probleem hier niet zit. Het zit in een wereld die denkt dat de emancipatie wel voltooid is, maar zich niet bewust is van de reducerende blik waarmee nog altijd naar vrouwen wordt gekeken. Het zit in een hele serie foto’s in het Rijksmuseum van een Aziatische vrouw die niet gezien wilde worden. De ironie wil dat de cheongsam-jurk die zij droeg destijds stond voor de moderne, vrijgevochten vrouw. Ze was een vrouw die haar eigen keuzes maakte en haar zelfbeschikking claimde. En toch werd ze gefotografeerd, achtervolgd, en voor het grote publiek tentoongesteld in een museum.

Net zoals de fietsende vrouw op het affiche. Zij blijkt, lees ik later, uit irritatie haar tong te hebben uitgestoken omdat ze niet door Van der Elsken gefotografeerd wilde worden. Ze wist niet eens dat haar beeltenis metershoog aan de gevel van het Rijksmuseum zou hangen. Zonder dat ik het wist heb ik mijn dochter gefotografeerd onder een foto die precies doet wat ik voor haar juist niet wens: lak hebben aan de psychische belasting die voor vrouwen komt met het voortdurend worden bekeken en toegeëigend.

Wat mij betreft is het een gemiste kans voor het Rijksmuseum. Als maatschappelijk instituut hadden ze beter kunnen benoemen wat Van der Elsken deed en hoe dat paste in de tijd, maar ook stond voor een genderhiërarchie die we niet moeten willen. In plaats daarvan hebben ze een tentoonstelling gemaakt die nog maar eens de bittere waarheid van kunstcriticus en auteur John Berger onderstreept: ”Men act, women appear.” Van der Elsken had gelijk: that’s life. Voor vrouwen, ja. 

https://archive.vn/BzP7U

Hoi allemaal,

Ik merk dat mannen er vaak prat op gaan dat ze zo direct communiceren, maar ik merk dat ze vaak waardeoordelen verpakken in een soort retorische vragen. Ik zit niet te wachten op andermans vrouwonvriendelijke waardeoordelen en al helemaal niet als het zo schijnheilig verpakt wordt...

Hoe gaan jullie hiermee om?

Het is niet meer de vraag óf je als bestuurder te maken krijgt met haatreacties. Anno 2026 horen die erbij, en moet je als politicus de afweging maken of je de intimidatie van je af kunt laten glijden, of dat je werkelijk voor je gezondheid moet vrezen.

Lees deze woensdag vooral het interview met Renate den Hollander in de Verdieping, pas negen maanden Kamerlid voor de VVD. Na de presentatie van de stikstofplannen ontving zij een mail met een ‘waarschuwing’. Na pijn in haar buik en een slecht gevoel bij elke auto die in de straat stopte, besloot zij, toen zij een collega-Kamerlid over een identieke mail had gehoord: het is slechts een ‘toetsenbordridder’, geen serieuze bedreiging. En door.

Er spreekt een routine uit die even zorgwekkend als droevig stemmend is.

Premier Rob Jetten heeft al tien jaar te maken met haat en bedreigingen, als homoseksuele progressieve politicus. Fragmenten van zijn toespraak op de WorldPride in Amsterdam, die ging over de toenemende homohaat op veel plekken in de wereld, waaronder West-Europa en Nederland, werden online bedolven onder haatreacties. Onder meer op X, het berichtenplatform waarop de Rijksoverheid nog altijd actief is.

In zijn speech spreekt Jetten over het huwelijk dat 25 jaar geleden werd opengesteld voor partners van hetzelfde geslacht en het gevoel dat Nederland ‘er was’: “Dat bleek te rooskleurig.” De acceptatie was nooit onvoorwaardelijk en slaat online, op straat en in sommige landen in wetgeving, om in onversneden haat en discriminatie.

Het is belangrijk dat de premier deze toespraak gaf tijdens de WorldPride, kort na de aanslag op de Pride in Berlijn. Nederland is lang niet het eerste Europese land met een homoseksuele regeringsleider, en anders dan bij de invoering van het homohuwelijk een kwart eeuw geleden, zal niemand in Nederland met Jetten als premier het gevoel hebben dat we ‘er nu zijn’. Desondanks kon niemand deze doorleefde toespraak beter geven dan Jetten.

Vinger op de zere plek

Jetten legde op meerdere punten de vinger op de zere plek. Online haat noemt hij ‘één van de grootste bedreigingen voor lhbti+-personen in deze tijd’. Hij spreekt over machtige, goed gefinancierde groepen die een agenda van haat voeren. En dat deze groepen zich niet gehinderd voelen door grote techbedrijven die discriminatoire content niet modereren.

Jetten had die laatste passage nog wat sterker kunnen aanzetten: de sociale media van deze techbedrijven, zeker X van de extreemrechtse miljardair Elon Musk, zijn geen passieve prikborden, maar leidende actoren in het verspreiden van die agenda van homohaat. De hatelijke reacties op Jettens speech werden op de platforms uiteraard niet gemodereerd.

Ook Jettens eigen ministerie is gestopt met het monitoren en reageren via de sociale media, aangezien er niet tegenop te werken valt. Uit de analyse die Jetten in zijn toespraak maakte, is uiteindelijk maar één conclusie mogelijk: de overheid, van ministeries tot de premier, hebben niets meer te zoeken op als sociale media vermomde propagandakanalen zoals X.

Niet om zich door Musk de mond te laten snoeren, maar door andere kanalen dan het riool te gebruiken voor het verspreiden van je boodschap.

https://archive.vn/k4IMz

Een geknikte kabel legt het treinverkeer tussen Rotterdam en het zuiden dagenlang plat, hitte krult het spoor en doet het asfalt bollen. Extreem weer wordt de norm en het verkeer wordt almaar zwaarder — maar de Nederlandse infrastructuur is er niet op berekend, en wordt bovendien minimaal onderhouden. En dat is een politieke keuze.

Eén brandje, dagenlang geen treinen. Het incident dat sinds maandag het treinverkeer tussen Rotterdam en het zuiden van het land stillegt, lijkt klein. In een kabelgoot bij station Rotterdam Stadion zat de voedingskabel van de bovenleiding in een knik. Waar een stroomkabel knikt – mogelijk omdat de uitgedroogde bodem is verzakt – loopt de weerstand op en ontstaat warmte. Te veel warmte kan uiteindelijk leiden tot kortsluiting, en kortsluiting leidt tot brand.

Over een lengte van 20 meter raakten 299 kabels beschadigd. Vijf treinen kwamen er stil te staan. Spoorbeheerder ProRail dacht de problemen aanvankelijk te kunnen oplossen voor dinsdagochtend, maar dat werd donderdag en is inmiddels verschoven naar maandagochtend. Het gevolg: geen stroom op de bovenleiding en dus geen treinverkeer tussen Rotterdam en Breda. En niet of nauwelijks internationale treinen naar Brussel en Parijs (alleen via een ruime omleiding langs Utrecht).

Dag en nacht werkten aannemers en ProRail deze week aan het herstel, stelde de spoorbeheerder donderdag. De kabels moeten stuk voor stuk worden gecontroleerd en deels vervangen – een trage, bewerkelijke klus, in de warme zomerzon bovendien. De partytenten die de bouwers over het spoor plaatsten boden de technici weinig bescherming tegen de warmte.

Geen reserve

Dat een klein probleem als een knik in een kabel het treinverkeer platlegt, toont hoe krap het spoornet in Nederland is opgezet. En wat voor het spoor geldt, geldt voor vrijwel de hele Nederlandse infrastructuur. Wegen, bruggen, sluizen en waterkeringen zijn net zo tot het uiterste benut. Het is een overbelast systeem zonder reserve.

Dat juist nu van alles bezwijkt is geen toeval. De afgelopen twee weken beleefde Nederland de ene hete dag na de andere, en hitte is voor infrastructuur een sluipend gevaar: staal zet uit en trekt krom, asfalt wordt te zacht om te bewerken, kabels en seinen raken oververhit, beton bolt op.

Zulke belasting legt bloot hoe weinig speling het gehele vervoer in Nederland nog heeft. Het systeem is decennialang geoptimaliseerd, terwijl onderhoud jarenlang is uitgesteld. Veel infrastructurele werken zijn ‘einde levensduur’. Efficiency en achterstanden samen laten weinig ruimte om schokken op te vangen: als er iets misgaat, gaat het meteen over de volle breedte mis.

Daar komt bij dat extreem weer – hitte, hoosbuien, droogte – als gevolg van klimaatverandering meer en meer de norm wordt in plaats van het incident waarop deze infrastructuur ooit is ontworpen. Bovendien is het niet alleen het weer dat is veranderd, maar ook het verkeer. Auto’s en treinen zijn zwaarder dan vroeger, rijden harder en met meer over hetzelfde traject. Het systeem dat is gebouwd voor het weer én het verkeer van de vorige eeuw, moet functioneren onder de condities van nu.

Winterchaos Schiphol

De kabelgootbrand bij Rotterdam staat niet op zichzelf. Vorige week trok een spoorbrug bij Arnemuiden krom in de hitte en viel in storing. Spoorstaven zetten uit, wat seinen en wissels ontregelt. Blikseminslag bij Gouda verstoorde het treinverkeer. En breder: de stormvloedkeringen die de kust beschermen zijn toe aan onderhoud, terwijl ze door zeespiegelstijging en heviger neerslag juist meer moeten kunnen dan waarvoor ze zijn ontworpen.

Zelfs waar wél groot onderhoud plaatsvindt, blijkt hoe weerbarstig het is. Neem de renovatie van de Afsluitdijk. Ooit begroot op 550 miljoen euro en gepland voor 2022, liep die na een ontwerpfout in de spuisluizen jaren vertraging en honderden miljoenen kostenoverschrijding op. Rijkswaterstaat verwacht nu dat de hele klus in 2030 is afgerond. Voor het spui- en gemaalcomplex IJmuiden, dat de noordelijke Randstad droog houdt en het water zoet, komt het kabinet miljarden tekort.

Hoe kwetsbaar de ‘doorgeoptimaliseerde’ infrastructuur in Nederland is, bleek ook afgelopen winter op Schiphol. Begin januari legden een paar dagen sneeuw de luchthaven grotendeels plat. Op de zwaarste dagen sneuvelde tot bijna de helft van de vluchten en moesten gestrande reizigers op veldbedden overnachten; het vliegveld lag op 5 januari zelfs anderhalf uur volledig stil.

Een onafhankelijk onderzoek in opdracht van Schiphol en KLM wees uit dat de sneeuw niet eens de eigenlijke, dieperliggende oorzaak van de winterchaos was. De ontijzingscapaciteit schoot tekort én kon niet volledig worden benut.

Zo was opnieuw het probleem dat de marge ontbreekt om schokken op te vangen. Het blijft natuurlijk ingewikkeld om te plannen op extreem weer: het aantal dagen per jaar met een aaneengesloten sneeuwdek daalde volgens het KNMI van zo’n 23 rond 1960 naar drie nu. Waarom zou ProRail ook wisselverwarmers in gebruik houden als het veel minder vriest dan vroeger? Juist doordat aanhoudende sneeuw en ijs zeldzaam zijn geworden, is het systeem er nauwelijks meer op ingericht. Anders dan in bijvoorbeeld Noorwegen, Canada en Zwitserland.

Haarscheurtjes

De weg vertelt hetzelfde verhaal. Volgens de ANWB bracht de hitte van de afgelopen twee weken vooral bruggen op lokale wegen in storing, en moest het asfalteren op de A44 en andere snelwegen worden uitgesteld, vermoedelijk tot het najaar: het was te warm.

Die kleine problemen tonen samen hoe krap alles is gepland – er is nauwelijks speling om werk te verschuiven als het weer tegenzit. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de renovatie van de Van Brienenoordbrug. Loopt die de komende jaren uit, dan ligt direct ook de erop volgende klus aan de Beneluxtunnel stil.

En dezelfde week dat de kabelgoot bij Rotterdam brandde, sloot Rijkswaterstaat het J.F. Kennedyviaduct op de A16, nabij de Van Brienenoordbrug, voor zwaar verkeer wegens ‘waterstofverbrossing’. Dat zijn haarscheurtjes in het staal. Vernieuwing duurt naar verwachting nog jaren.

De hittegolf zorgde ook in de buurlanden voor problemen op de weg. In België en Duitsland gingen betonwegen enkele dagen dicht doordat de platen opbolden en braken, onder meer op de route Hannover–Berlijn. Ook in België en met name Duitsland is sprake van veel achterstallig onderhoud.

Gericht op het minimale

Het is verleidelijk dit alles samen te vatten als ‘het klimaat’. Dat klopt maar half: hitte en stijgend water houden verband met de opwarming van de aarde, een geknikte kabel en scheurend staal niet. Wat de voorbeelden gemeen hebben is het gevolg: telkens legt één defect een hele verbinding plat.

Achter die kwetsbaarheid schuilt niet alleen een ontwerp uit een tijd van minder drukte en milder weer. Het is ook een politieke keuze. Sinds dit jaar onderhoudt ProRail het spoor volgens een met het Rijk afgesproken ‘basiskwaliteitsniveau’, dat de spoorbeheerder zelf omschrijft als „het minimale dat nodig is om treinen te laten rijden”.

Om binnen budget te blijven versobert ProRail: de wisselverwarming gaat deels uit, vernieuwingen worden uitgesteld. Het ministerie noemt het ‘minder meer’. Woorden als basiskwaliteit en instandhouding klinken geruststellend. Alsof de overheid de zaak op orde heeft. In de praktijk betekent dit sturen op bodemwaardes, het weghalen van ruimte om tegenslag op te vangen. ProRail-topman John Voppen, die op 1 juli na 6,5 jaar vertrok als baas bij de spoorbeheerder, waarschuwde in december dat het spoor op een kantelpunt staat. Schrappen van onderhoud „lijkt een besparing, maar het is in werkelijkheid een verschuiving”. De rekening verdwijnt niet, bedoelde Voppen. Kosten verschuiven naar later en blijven groeien.

Rijksbeleid

Het spoor is niet uniek. Ook Rijkswaterstaat moest voor wegen, vaarwegen en watersystemen een basiskwaliteitsniveau vaststellen: het minimale waaraan de netwerken moeten voldoen. De organisatie moet budget en behoefte zo goed en zo kwaad als het gaat in balans brengen.

Dat is lastig, want de opgave is enorm. Veel bruggen, sluizen en viaducten zijn aangelegd in de jaren vijftig en zestig, soms nog met Marshallhulp. Tot en met 2040 komt het kabinet ruim 80 miljard euro tekort voor onderhoud, vernieuwing en aanleg. Rijkswaterstaat stelde eind vorig jaar dat de staat van de infrastructuur in Nederland „een kritieke grens” heeft bereikt.

„Het gaat bovendien niet alleen om de kosten van onderhoud en vervanging, en de extra kosten door uitstel”, zegt Bert van Wee, emeritus hoogleraar transportbeleid (TU Delft). „Het gaat ook om de kosten voor reizigers. Vertragingen kosten tijd en die tijd wordt negatief gewaardeerd. Onverwachte vertragingen doen per uur ook nog eens meer pijn dan verwachte vertragingen.” En bij plotselinge problemen, zegt Van Wee, ontstaan vooral onverwachte vertragingen.

„Politici scoren vaak op het feit dat ze nieuwe projecten erdoor hebben gekregen, en minder op dat ze bestaande infrastructuur goed hebben onderhouden”, aldus Van Wee. „Zij hebben de neiging meer geld dan ‘optimaal’ te besteden aan nieuwe infrastructuur, en minder aan onderhoud en vervanging.”

Afwegingskader

Om de schaarse middelen te verdelen presenteerden minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) en zijn staatssecretaris Annet Bertram (CDA) voor de zomer een ‘afwegingskader’, met dezelfde logica: instandhouding vóór nieuwbouw, vervangen alleen waar het moet. Critici waarschuwen dat zo’n 75 vernieuwingsprojecten blijven liggen.

Bert van Wee vergelijkt het vaak met het schilderwerk van een huis. „Uitstel leidt op korte termijn tot een besparing, maar op lange termijn tot extra kosten.” Hierover stelden economen onlangs in het vakblad ESB: onderhoud levert op termijn meer op dan gewone overheidsuitgaven, mits niet volledig met schuld gefinancierd.

Niets doen is uiteindelijk veel duurder, schreef ook de VN-organisatie UNECE, die zich bezighoudt met transport in Europa, deze week in een alarmerend rapport. De infrastructuur in Europa, maar ook in Noord-Amerika, moet snel worden aangepast aan de verslechterde klimaatomstandigheden. Uitstel van onderhoud, vernieuwing en nieuwbouw lijkt misschien een besparing, aldus de VN-organisatie, maar het is een rekening die blijft groeien.

Alleen: de vraag waar het geld vandaan moet komen – tol, kilometerheffing, pensioenfondsen, leningen – bleef vorige week in een Tweede Kamerdebat over de Nederlandse infrastructuur onbeantwoord. Over alternatieven wil het kabinet pas eind dit jaar praten.

Na elke storing volgt de geruststelling: dit was slechts een incident. De monteurs van ProRail vervangen de kabels, de sneeuw smelt, morgen rijden de treinen weer. Elk geval op zich is dat ook. Bij elkaar opgeteld tonen ze echter een systeem dat structureel achterloopt en tegelijk tot het minimum is teruggebracht. En dan is de knik bij Rotterdam een kleine afwijking in iets basaals met een impact op een onevenredig groot deel van het spoor.

Na de zomer maken minister Karremans en staatssecretaris Bertram bekend welke infrastructurele projecten geld krijgen en welke blijven liggen. Dat wordt de eerste echte test: niet of het kabinet de urgentie erkent — dat doet het inmiddels ruimhartig — maar of het bereid is te kiezen, en te betalen, vóór het volgende defect zich aandient. Want dát er een volgend defect komt, is inmiddels een zekerheid.

https://archive.vn/zQxbv

Dag allemaal,

Ik wil graag humble braggen over mijn seksleven op Reddit en doen alsof ik daar het liefst zo min mogelijk over vertel (dat zeg ik dan in een comment waar ik tegelijkertijd in onnodig veel detail treed).

Alleen ik heb geen goed excuus om dat te doen onder een of ander voorwendsel zoals een briefje van de buren, dus dan ligt het er gelijk zo dik bovenop en is het eigenlijk al geen humble brag meer.

Hebben jullie tips voor me hoe ik dit alsnog kan doen?

Groetjes