Hoi allemaal,
Ik merk dat mannen er vaak prat op gaan dat ze zo direct communiceren, maar ik merk dat ze vaak waardeoordelen verpakken in een soort retorische vragen. Ik zit niet te wachten op andermans vrouwonvriendelijke waardeoordelen en al helemaal niet als het zo schijnheilig verpakt wordt...
Hoe gaan jullie hiermee om?
Het is niet meer de vraag óf je als bestuurder te maken krijgt met haatreacties. Anno 2026 horen die erbij, en moet je als politicus de afweging maken of je de intimidatie van je af kunt laten glijden, of dat je werkelijk voor je gezondheid moet vrezen.
Lees deze woensdag vooral het interview met Renate den Hollander in de Verdieping, pas negen maanden Kamerlid voor de VVD. Na de presentatie van de stikstofplannen ontving zij een mail met een ‘waarschuwing’. Na pijn in haar buik en een slecht gevoel bij elke auto die in de straat stopte, besloot zij, toen zij een collega-Kamerlid over een identieke mail had gehoord: het is slechts een ‘toetsenbordridder’, geen serieuze bedreiging. En door.
Er spreekt een routine uit die even zorgwekkend als droevig stemmend is.
Premier Rob Jetten heeft al tien jaar te maken met haat en bedreigingen, als homoseksuele progressieve politicus. Fragmenten van zijn toespraak op de WorldPride in Amsterdam, die ging over de toenemende homohaat op veel plekken in de wereld, waaronder West-Europa en Nederland, werden online bedolven onder haatreacties. Onder meer op X, het berichtenplatform waarop de Rijksoverheid nog altijd actief is.
In zijn speech spreekt Jetten over het huwelijk dat 25 jaar geleden werd opengesteld voor partners van hetzelfde geslacht en het gevoel dat Nederland ‘er was’: “Dat bleek te rooskleurig.” De acceptatie was nooit onvoorwaardelijk en slaat online, op straat en in sommige landen in wetgeving, om in onversneden haat en discriminatie.
Het is belangrijk dat de premier deze toespraak gaf tijdens de WorldPride, kort na de aanslag op de Pride in Berlijn. Nederland is lang niet het eerste Europese land met een homoseksuele regeringsleider, en anders dan bij de invoering van het homohuwelijk een kwart eeuw geleden, zal niemand in Nederland met Jetten als premier het gevoel hebben dat we ‘er nu zijn’. Desondanks kon niemand deze doorleefde toespraak beter geven dan Jetten.
Vinger op de zere plek
Jetten legde op meerdere punten de vinger op de zere plek. Online haat noemt hij ‘één van de grootste bedreigingen voor lhbti+-personen in deze tijd’. Hij spreekt over machtige, goed gefinancierde groepen die een agenda van haat voeren. En dat deze groepen zich niet gehinderd voelen door grote techbedrijven die discriminatoire content niet modereren.
Jetten had die laatste passage nog wat sterker kunnen aanzetten: de sociale media van deze techbedrijven, zeker X van de extreemrechtse miljardair Elon Musk, zijn geen passieve prikborden, maar leidende actoren in het verspreiden van die agenda van homohaat. De hatelijke reacties op Jettens speech werden op de platforms uiteraard niet gemodereerd.
Ook Jettens eigen ministerie is gestopt met het monitoren en reageren via de sociale media, aangezien er niet tegenop te werken valt. Uit de analyse die Jetten in zijn toespraak maakte, is uiteindelijk maar één conclusie mogelijk: de overheid, van ministeries tot de premier, hebben niets meer te zoeken op als sociale media vermomde propagandakanalen zoals X.
Niet om zich door Musk de mond te laten snoeren, maar door andere kanalen dan het riool te gebruiken voor het verspreiden van je boodschap.
Een geknikte kabel legt het treinverkeer tussen Rotterdam en het zuiden dagenlang plat, hitte krult het spoor en doet het asfalt bollen. Extreem weer wordt de norm en het verkeer wordt almaar zwaarder — maar de Nederlandse infrastructuur is er niet op berekend, en wordt bovendien minimaal onderhouden. En dat is een politieke keuze.
Eén brandje, dagenlang geen treinen. Het incident dat sinds maandag het treinverkeer tussen Rotterdam en het zuiden van het land stillegt, lijkt klein. In een kabelgoot bij station Rotterdam Stadion zat de voedingskabel van de bovenleiding in een knik. Waar een stroomkabel knikt – mogelijk omdat de uitgedroogde bodem is verzakt – loopt de weerstand op en ontstaat warmte. Te veel warmte kan uiteindelijk leiden tot kortsluiting, en kortsluiting leidt tot brand.
Over een lengte van 20 meter raakten 299 kabels beschadigd. Vijf treinen kwamen er stil te staan. Spoorbeheerder ProRail dacht de problemen aanvankelijk te kunnen oplossen voor dinsdagochtend, maar dat werd donderdag en is inmiddels verschoven naar maandagochtend. Het gevolg: geen stroom op de bovenleiding en dus geen treinverkeer tussen Rotterdam en Breda. En niet of nauwelijks internationale treinen naar Brussel en Parijs (alleen via een ruime omleiding langs Utrecht).
Dag en nacht werkten aannemers en ProRail deze week aan het herstel, stelde de spoorbeheerder donderdag. De kabels moeten stuk voor stuk worden gecontroleerd en deels vervangen – een trage, bewerkelijke klus, in de warme zomerzon bovendien. De partytenten die de bouwers over het spoor plaatsten boden de technici weinig bescherming tegen de warmte.
Geen reserve
Dat een klein probleem als een knik in een kabel het treinverkeer platlegt, toont hoe krap het spoornet in Nederland is opgezet. En wat voor het spoor geldt, geldt voor vrijwel de hele Nederlandse infrastructuur. Wegen, bruggen, sluizen en waterkeringen zijn net zo tot het uiterste benut. Het is een overbelast systeem zonder reserve.
Dat juist nu van alles bezwijkt is geen toeval. De afgelopen twee weken beleefde Nederland de ene hete dag na de andere, en hitte is voor infrastructuur een sluipend gevaar: staal zet uit en trekt krom, asfalt wordt te zacht om te bewerken, kabels en seinen raken oververhit, beton bolt op.
Zulke belasting legt bloot hoe weinig speling het gehele vervoer in Nederland nog heeft. Het systeem is decennialang geoptimaliseerd, terwijl onderhoud jarenlang is uitgesteld. Veel infrastructurele werken zijn ‘einde levensduur’. Efficiency en achterstanden samen laten weinig ruimte om schokken op te vangen: als er iets misgaat, gaat het meteen over de volle breedte mis.
Daar komt bij dat extreem weer – hitte, hoosbuien, droogte – als gevolg van klimaatverandering meer en meer de norm wordt in plaats van het incident waarop deze infrastructuur ooit is ontworpen. Bovendien is het niet alleen het weer dat is veranderd, maar ook het verkeer. Auto’s en treinen zijn zwaarder dan vroeger, rijden harder en met meer over hetzelfde traject. Het systeem dat is gebouwd voor het weer én het verkeer van de vorige eeuw, moet functioneren onder de condities van nu.
Winterchaos Schiphol
De kabelgootbrand bij Rotterdam staat niet op zichzelf. Vorige week trok een spoorbrug bij Arnemuiden krom in de hitte en viel in storing. Spoorstaven zetten uit, wat seinen en wissels ontregelt. Blikseminslag bij Gouda verstoorde het treinverkeer. En breder: de stormvloedkeringen die de kust beschermen zijn toe aan onderhoud, terwijl ze door zeespiegelstijging en heviger neerslag juist meer moeten kunnen dan waarvoor ze zijn ontworpen.
Zelfs waar wél groot onderhoud plaatsvindt, blijkt hoe weerbarstig het is. Neem de renovatie van de Afsluitdijk. Ooit begroot op 550 miljoen euro en gepland voor 2022, liep die na een ontwerpfout in de spuisluizen jaren vertraging en honderden miljoenen kostenoverschrijding op. Rijkswaterstaat verwacht nu dat de hele klus in 2030 is afgerond. Voor het spui- en gemaalcomplex IJmuiden, dat de noordelijke Randstad droog houdt en het water zoet, komt het kabinet miljarden tekort.
Hoe kwetsbaar de ‘doorgeoptimaliseerde’ infrastructuur in Nederland is, bleek ook afgelopen winter op Schiphol. Begin januari legden een paar dagen sneeuw de luchthaven grotendeels plat. Op de zwaarste dagen sneuvelde tot bijna de helft van de vluchten en moesten gestrande reizigers op veldbedden overnachten; het vliegveld lag op 5 januari zelfs anderhalf uur volledig stil.
Een onafhankelijk onderzoek in opdracht van Schiphol en KLM wees uit dat de sneeuw niet eens de eigenlijke, dieperliggende oorzaak van de winterchaos was. De ontijzingscapaciteit schoot tekort én kon niet volledig worden benut.
Zo was opnieuw het probleem dat de marge ontbreekt om schokken op te vangen. Het blijft natuurlijk ingewikkeld om te plannen op extreem weer: het aantal dagen per jaar met een aaneengesloten sneeuwdek daalde volgens het KNMI van zo’n 23 rond 1960 naar drie nu. Waarom zou ProRail ook wisselverwarmers in gebruik houden als het veel minder vriest dan vroeger? Juist doordat aanhoudende sneeuw en ijs zeldzaam zijn geworden, is het systeem er nauwelijks meer op ingericht. Anders dan in bijvoorbeeld Noorwegen, Canada en Zwitserland.
Haarscheurtjes
De weg vertelt hetzelfde verhaal. Volgens de ANWB bracht de hitte van de afgelopen twee weken vooral bruggen op lokale wegen in storing, en moest het asfalteren op de A44 en andere snelwegen worden uitgesteld, vermoedelijk tot het najaar: het was te warm.
Die kleine problemen tonen samen hoe krap alles is gepland – er is nauwelijks speling om werk te verschuiven als het weer tegenzit. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de renovatie van de Van Brienenoordbrug. Loopt die de komende jaren uit, dan ligt direct ook de erop volgende klus aan de Beneluxtunnel stil.
En dezelfde week dat de kabelgoot bij Rotterdam brandde, sloot Rijkswaterstaat het J.F. Kennedyviaduct op de A16, nabij de Van Brienenoordbrug, voor zwaar verkeer wegens ‘waterstofverbrossing’. Dat zijn haarscheurtjes in het staal. Vernieuwing duurt naar verwachting nog jaren.
De hittegolf zorgde ook in de buurlanden voor problemen op de weg. In België en Duitsland gingen betonwegen enkele dagen dicht doordat de platen opbolden en braken, onder meer op de route Hannover–Berlijn. Ook in België en met name Duitsland is sprake van veel achterstallig onderhoud.
Gericht op het minimale
Het is verleidelijk dit alles samen te vatten als ‘het klimaat’. Dat klopt maar half: hitte en stijgend water houden verband met de opwarming van de aarde, een geknikte kabel en scheurend staal niet. Wat de voorbeelden gemeen hebben is het gevolg: telkens legt één defect een hele verbinding plat.
Achter die kwetsbaarheid schuilt niet alleen een ontwerp uit een tijd van minder drukte en milder weer. Het is ook een politieke keuze. Sinds dit jaar onderhoudt ProRail het spoor volgens een met het Rijk afgesproken ‘basiskwaliteitsniveau’, dat de spoorbeheerder zelf omschrijft als „het minimale dat nodig is om treinen te laten rijden”.
Om binnen budget te blijven versobert ProRail: de wisselverwarming gaat deels uit, vernieuwingen worden uitgesteld. Het ministerie noemt het ‘minder meer’. Woorden als basiskwaliteit en instandhouding klinken geruststellend. Alsof de overheid de zaak op orde heeft. In de praktijk betekent dit sturen op bodemwaardes, het weghalen van ruimte om tegenslag op te vangen. ProRail-topman John Voppen, die op 1 juli na 6,5 jaar vertrok als baas bij de spoorbeheerder, waarschuwde in december dat het spoor op een kantelpunt staat. Schrappen van onderhoud „lijkt een besparing, maar het is in werkelijkheid een verschuiving”. De rekening verdwijnt niet, bedoelde Voppen. Kosten verschuiven naar later en blijven groeien.
Rijksbeleid
Het spoor is niet uniek. Ook Rijkswaterstaat moest voor wegen, vaarwegen en watersystemen een basiskwaliteitsniveau vaststellen: het minimale waaraan de netwerken moeten voldoen. De organisatie moet budget en behoefte zo goed en zo kwaad als het gaat in balans brengen.
Dat is lastig, want de opgave is enorm. Veel bruggen, sluizen en viaducten zijn aangelegd in de jaren vijftig en zestig, soms nog met Marshallhulp. Tot en met 2040 komt het kabinet ruim 80 miljard euro tekort voor onderhoud, vernieuwing en aanleg. Rijkswaterstaat stelde eind vorig jaar dat de staat van de infrastructuur in Nederland „een kritieke grens” heeft bereikt.
„Het gaat bovendien niet alleen om de kosten van onderhoud en vervanging, en de extra kosten door uitstel”, zegt Bert van Wee, emeritus hoogleraar transportbeleid (TU Delft). „Het gaat ook om de kosten voor reizigers. Vertragingen kosten tijd en die tijd wordt negatief gewaardeerd. Onverwachte vertragingen doen per uur ook nog eens meer pijn dan verwachte vertragingen.” En bij plotselinge problemen, zegt Van Wee, ontstaan vooral onverwachte vertragingen.
„Politici scoren vaak op het feit dat ze nieuwe projecten erdoor hebben gekregen, en minder op dat ze bestaande infrastructuur goed hebben onderhouden”, aldus Van Wee. „Zij hebben de neiging meer geld dan ‘optimaal’ te besteden aan nieuwe infrastructuur, en minder aan onderhoud en vervanging.”
Afwegingskader
Om de schaarse middelen te verdelen presenteerden minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) en zijn staatssecretaris Annet Bertram (CDA) voor de zomer een ‘afwegingskader’, met dezelfde logica: instandhouding vóór nieuwbouw, vervangen alleen waar het moet. Critici waarschuwen dat zo’n 75 vernieuwingsprojecten blijven liggen.
Bert van Wee vergelijkt het vaak met het schilderwerk van een huis. „Uitstel leidt op korte termijn tot een besparing, maar op lange termijn tot extra kosten.” Hierover stelden economen onlangs in het vakblad ESB: onderhoud levert op termijn meer op dan gewone overheidsuitgaven, mits niet volledig met schuld gefinancierd.
Niets doen is uiteindelijk veel duurder, schreef ook de VN-organisatie UNECE, die zich bezighoudt met transport in Europa, deze week in een alarmerend rapport. De infrastructuur in Europa, maar ook in Noord-Amerika, moet snel worden aangepast aan de verslechterde klimaatomstandigheden. Uitstel van onderhoud, vernieuwing en nieuwbouw lijkt misschien een besparing, aldus de VN-organisatie, maar het is een rekening die blijft groeien.
Alleen: de vraag waar het geld vandaan moet komen – tol, kilometerheffing, pensioenfondsen, leningen – bleef vorige week in een Tweede Kamerdebat over de Nederlandse infrastructuur onbeantwoord. Over alternatieven wil het kabinet pas eind dit jaar praten.
Na elke storing volgt de geruststelling: dit was slechts een incident. De monteurs van ProRail vervangen de kabels, de sneeuw smelt, morgen rijden de treinen weer. Elk geval op zich is dat ook. Bij elkaar opgeteld tonen ze echter een systeem dat structureel achterloopt en tegelijk tot het minimum is teruggebracht. En dan is de knik bij Rotterdam een kleine afwijking in iets basaals met een impact op een onevenredig groot deel van het spoor.
Na de zomer maken minister Karremans en staatssecretaris Bertram bekend welke infrastructurele projecten geld krijgen en welke blijven liggen. Dat wordt de eerste echte test: niet of het kabinet de urgentie erkent — dat doet het inmiddels ruimhartig — maar of het bereid is te kiezen, en te betalen, vóór het volgende defect zich aandient. Want dát er een volgend defect komt, is inmiddels een zekerheid.
Dag allemaal,
Ik wil graag humble braggen over mijn seksleven op Reddit en doen alsof ik daar het liefst zo min mogelijk over vertel (dat zeg ik dan in een comment waar ik tegelijkertijd in onnodig veel detail treed).
Alleen ik heb geen goed excuus om dat te doen onder een of ander voorwendsel zoals een briefje van de buren, dus dan ligt het er gelijk zo dik bovenop en is het eigenlijk al geen humble brag meer.
Hebben jullie tips voor me hoe ik dit alsnog kan doen?
Groetjes
Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA kende een moeilijke start, maar na enkele maanden lijkt de ploeg van premier Rob Jetten een werkbare meerderheid te hebben gevonden. De coalitie heeft een akkoord gesloten met de groep-Markuszower, de Taliban en Dark Lord Cthulhu.
"We zijn blij dat we nu eindelijk de hervormingen kunnen gaan doorvoeren die Nederland nodig heeft", zei een zichtbaar opgeluchte Jetten, geflankeerd door de Mossad-spion, mollah Haibatullah Akhundzada en de monsterlijke godheid. "Nederland snakt naar stabiel beleid. Ik ben dankbaar dat deze bondgenoten een stap vooruit hebben gezet om dat mogelijk te maken. Met deze meerderheid durf ik te zeggen: het kan wél."
Politiek duiders noemen de gelegenheidscoalitie 'fragiel'. Sommigen vragen zich af waarom Jetten niet gewoon samenwerkt met Progressief Nederland. "Daar wil ik wel antwoord op geven", riep vicepremier Dilan Yeşilgöz, nadat ze zich had losgemaakt uit een innige omhelzing met Cthulhu ('Jíj moet eerst loslaten! Nee jij! Ik ben zo terug, gekkie'). "De club van Jesse Klaver en voorheen Frans Timmermans is veel te radicaal. Wij willen niet samenwerken met de flanken, zowel op links als op de andere kant."
Mona Keijzer sluit zich naar verwachting binnenkort aan bij de Taliban.
Het waren altijd de leukste lessen van het jaar: de weken dat hij met zijn vijfde klas het thema vrouwengeschiedenis besprak. Dat onderwerp maakt ‘veel los’, zegt docent Simon Boeke die les geeft op een Amsterdams gymnasium. Er ontstaan levendige discussies en leerlingen willen spontaan presentaties geven. ‘Want dit gaat over wat geschiedenis eigenlijk is en wie daarin een stem krijgt.’
Maar de laatste jaren loopt het anders. Steeds minder leerlingen willen een presentatie geven, discussies blijven uit. ‘Als ik leerlingen vraag wat vind je hier nou van, is het: tja, ik weet niet.’ Die ene keer dat een leerling wel iets kwetsbaars durft te zeggen, beginnen jongens achterin te smiespelen en te grinniken. ‘Dat is dodelijk.’
Zijn leerlingen blijven stil uit angst, vermoedt de docent. Ze zijn bang voor dat groepje jongens achter in de klas, die zich ‘dusdanig macho gedragen, dat iedereen zichzelf gaat censureren’. Leerlingen die bekendstaan als fan van Andrew Tate. Of ze daadwerkelijk in de ban zijn van de van verkrachting en mensenhandel verdachte Britse influencer, weet de docent niet.
‘Dat maakt het zo ingewikkeld: deze leerlingen brengen een angstcultuur met zich mee, maar de heftigste dingen spelen zich buiten mijn gezichtsveld af.’ Hij zal deze jongens bijvoorbeeld niet snel horen zeggen dat ze vrouwengeschiedenis onzin vinden, zegt Boeke. ‘Ze zeggen wel dat geschiedenis vaak over mannen gaat: blijkbaar zijn dát toch natuurlijke leiders.’
In Nederlandse klaslokalen klinken de laatste jaren steeds vaker oerconservatieve, misogyne geluiden. Van leerlingen die zelfverklaard vrouwenhater Tate een ‘groot denker’ noemen, tot een jongen die zegt dat vrouwen in een relatie altijd beschikbaar moeten zijn voor seks.
Dat valt op te maken uit een vragenlijstonderzoek van Ipsos I&O, uitgevoerd in opdracht van Stichting School en Veiligheid, dat vandaag verschijnt. Bijna vijfhonderd leraren, leerlingenbegeleiders en andere onderwijsmedewerkers vulden de enquête in. Zij zijn werkzaam in groep 7 of 8 van het basisonderwijs, op een middelbare school of in het mbo.
Uit het onderzoek komt een beeld naar voren dat aansluit bij Boekes observatie: vaak gaat het om een enkele leerling of een klein groepje dat heftige uitspraken doet. Maar volgens bijna de helft van de docenten zijn dit wel de leerlingen met een behoorlijke sociale status, die de sfeer in de klas bepalen.
De manosfeer
Met de enquête hoopt School en Veiligheid zicht te krijgen op de invloed van de manosfeer – een verzamelnaam voor online-influencers die mannen voorspiegelen dat ze pas meetellen als ze rijk en gespierd zijn, met een mooie, onderdanige vrouw aan hun zijde. Dat werd in Nederland nog niet eerder onderzocht. Onderzoeken in Australië en het Verenigd Koninkrijk lieten al wel zien hoe de manosfeer het klaslokaal is binnengedrongen.
‘Van docenten krijgen we al langer signalen dat ze worstelen met leerlingen die heftige, vrouwonvriendelijke uitspraken doen’, zegt Martje Heerkens, beleidsmedewerker van School en Veiligheid. ‘We wilden weten of dit breder speelt.’
Het onderzoek is niet representatief, maar het geeft dankzij een brede spreiding naar sector, functie en regio wel een goede indicatie van de zorgen die bij onderwijsmedewerkers leven, zegt Nikki Dekker, die aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar polarisatie onder jongeren en niet betrokken is bij de enquête.
Op middelbare scholen zijn die zorgen het grootst, valt af te leiden uit het onderzoek: 75 procent van de ondervraagde medewerkers maakt zich weleens zorgen. In de meeste gevallen gaat het om ‘lichte of matige’ zorgen – 11 procent maakt zich ernstige zorgen. Op het mbo maakt 59 procent van de ondervraagde medewerkers zich zorgen en in het basisonderwijs geldt dat voor 46 procent.
De uitwassen van de manosfeer zijn lastig in kaart te brengen. Tieners kijken niet alleen naar video’s van extreme, Andrew Tate-achtige figuren die centraal stonden in de onlangs verschenen Netflix-documentaire Inside the Manosphere van Louis Theroux. Het gedachtegoed verspreidt zich vaak subtieler, via memes, of door slim in te haken op interesses van de kijker – games, films, sport.
Voedingsbodem op de basisschool
De meeste leerlingen van Marcel Jans zijn te jong om het gedachtegoed van de manosfeer te begrijpen. Maar als leraar op verschillende basisscholen in Groningen ziet Jans wel hoe bij sommige kinderen een voedingsbodem wordt gelegd waar extreem gedachtegoed makkelijk wortel schiet.
Neem het drukke jongetje met de grote mond van wie leerkrachten direct aanvoelen dat hij voor problemen gaat zorgen. Niet alleen omdat hij dingen roept zonder echt te begrijpen hoe hij anderen daarmee kwetst, maar ook omdat andere jongens meegaan met zijn gedrag uit angst om zelf mikpunt te worden.
Zo kreeg een leerling op Jans’ school ooit ruzie met een klasgenoot die zich niet echt jongen voelde. ‘Daar had die 9-jarige een video over gemaakt, van ‘fok hem’, en op YouTube gezet.’ De school greep direct in, voerde gesprekken met ouders en leraren.
Hoewel begrenzen belangrijk is, kan een gebrek aan positieve interacties met docenten ertoe leiden dat een kind zich op school vooral afgewezen voelt. ‘Jongeren die minder autonomie en erkenning ervaren, zijn vatbaarder voor de denkbeelden van de manosfeer’, zegt jeugdonderzoeker Dekker.
Eenmaal op de middelbare school lijken Andrew Tate en andere mannelijkheids-influencers vooral populair bij jongens die ‘toch al wat meer macho zijn’, zegt maatschappijleer-docent Gijs Korenblik, die les geeft op een school in de Achterhoek. Het zijn leerlingen die opgroeien in een masculiene cultuur, vermoedt hij. ‘Het soort gezin waar de rolverdeling traditioneel is en de man dominant.’
Het wereldbeeld dat leerlingen thuis en in hun omgeving meekrijgen, speelt een belangrijke rol in hoe gevoelig ze zijn voor de denkbeelden van de manosfeer, zegt ook socioloog Quita Muis van de Universiteit van Tilburg. ‘Jongeren zijn geen onbeschreven blad, ze nemen niet alles klakkeloos over. De jongeren die worden aangetrokken door de manosfeer staan er al meer voor open.’
‘95-plus-ideeën’
Er is nog iets aan de hand. Jongeren worden de laatste jaren conservatiever. Gold de jongste generatie decennialang als de progressiefste, inmiddels komen de meningen van de jongste generatie over thema’s als abortus en homoseksualiteit het meest overeen met die van 95-plussers. Dat blijkt uit de European Values Study, dat sinds 1981 de opvattingen van Europeanen meet, waaraan Muis meewerkte.
Hoe dat komt is niet zeker, zegt de onderzoeker. Wel wijst onderzoek uit dat mensen die in een stabiele en veilige situatie opgroeien, vaak progressiever zijn. ‘Ze zijn minder gericht op overleven.’ Lang groeiden Nederlandse jongeren op in de wetenschap dat zij het vermoedelijk beter zouden gaan krijgen dan hun ouders. Voor tieners van nu geldt dat in mindere mate, zegt Muis. Zij vragen zich af of ze nog een huis kunnen kopen, of één salaris nog genoeg is om een gezin te onderhouden.
Ook in voorgaande generaties ontsnapte geen puber aan de bij vlagen krankzinnigmakende onzekerheid die gepaard gaat met het ontwikkelen van een identiteit. Maar nu de verwachtingen van de buitenwereld veranderen, onder meer op het gebied van genderrollen en daten, is dat proces voor sommige jongeren nog ingewikkelder, ziet jongerenonderzoeker Dekker. ‘De manosfeer biedt schijnbaar pasklare antwoorden op de vraag hoe je later financieel succesvol wordt, hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen, hoe je een relatie krijgt.’
Tweedeling op de middelbare school
Vijf jaar geleden waren haar leerlingen ruimdenkender, zegt docent Madelijne Koenders. Al zeventien jaar geeft ze het vak maatschappijleer, de laatste jaren op een school in het Gelderse Velp. ‘Toen had ik nog geregeld kinderen in de klas die een andere aanspreekvorm wilden. Een leerling die bij ons bekendstond als meisje werd een jongen of andersom. Dat zie ik nu niet meer.’
Wel hoort ze jongens nu vaker zeggen dat ze rijk willen worden, dat ze een vrouw willen die thuisblijft – opvattingen die voorheen impopulair waren. ‘Sommige meiden gaan daarin mee, zeggen dat ze later een rijke man zoeken die voor ze kan zorgen’, zegt Koenders. ‘Maar de meeste meiden zijn progressiever dan de jongens.’
Dekker ziet dit ook terug in het onderzoek dat ze uitvoert naar de opvattingen van scholieren, onder meer over lhbti’ers. Volgens de gezondheidsmonitor van de GGD Amsterdam neemt de acceptatie voor deze groep onder middelbare scholieren af. ‘Tienerjongens denken conservatiever over onderwerpen als genderidentiteit en lhbti’ers dan meiden’, zegt Dekker.
Die tweedeling levert soms strijd op in het klaslokaal, blijkt uit de enquête van School en Veiligheid. Een docent vertelt daarin dat een deel van de meiden de discussie aangaat, ‘meestal zijn ze verbaal sterker’.
Maar de helft van de ondervraagde onderwijsmedewerkers op middelbare scholen ziet óók dat meiden zich soms of regelmatig oncomfortabel of onveilig voelen door uitspraken van jongens. Ze worden stiller, trekken zich terug. Een leraar schrijft dat de sfeer soms grimmig wordt. Een andere heeft de indruk dat meiden zich ‘steeds meer terug laten duwen in het onderdanige man-vrouwpatroon’.
Ook jongens gaan gebukt onder ‘dat hele masculiene’, zegt Koenders. ‘Ik weet van sommige jongens dat ze het machogedrag zo vervelend vinden dat ze niet meer naar school willen.’ Het blijkt ook uit de enquête: 39 procent van de docenten ziet dat jongens zich soms ongemakkelijk of onveilig voelen door opmerkingen van andere jongens over hoe je een goede man moet zijn.
Bij lhbti-leerlingen is dit percentage met 59 procent nog een stuk hoger: zij zitten het vaakst klem, blijkt uit de enquête. Uit de gesprekken die de Volkskrant voor dit verhaal met docenten voerde komt geregeld naar voren dat Paarse Vrijdag de laatste jaren moeilijker ligt. Leerlingen tuigen protestacties op tegen deze dag die draait om acceptatie en emancipatie van lhbti-leerlingen. Ze vertellen over groepjes lhbti-leerlingen die – ook buiten Paarse Vrijdag – met eten worden bekogeld, of in whatsappgroepen worden lastiggevallen.
‘Labiele’ juffen
Nog een opvallende uitkomst: bijna een op de drie vrouwelijke onderwijsmedewerkers die de enquête invulde, heeft weleens meegemaakt dat haar autoriteit door leerlingen wordt ondermijnd vanwege haar vrouw-zijn. Of dat door de manosfeer komt valt niet te zeggen, zegt Heerkens van School en Veiligheid. ‘Het is bij mijn weten voor het eerst dat dit onderzocht is in Nederland.’
De vrouwelijke docenten die de Volkskrant sprak, ervaren zelf geen autoriteitsprobleem. Maar basisschoolleraar Jans herkent het wel bij collega’s. Niet alleen leerlingen ondermijnen het gezag van vrouwelijke docenten, ziet hij. ‘Ik had ooit een gesprek met de ouders van een jongen die heftige dingen roept en moeite heeft om de autoriteit van vrouwelijke leraren te accepteren. Een van de ouders zei: ‘Jullie hebben ook veel te veel labiele juffen in dienst.’’
Vrouwelijke onderwijsmedewerkers signaleren in het onderzoek van School en Veiligheid wat vaker vrouwonvriendelijk gedrag in de klas (61 procent) dan mannen (50 procent). Een vrouwelijke middelbareschooldocent die anoniem wil blijven, vertelt dat een leerling uit haar klas enthousiast vertelde dat ze in het weekend bij een feministisch protest was. ‘Daarop zei een jongen: ‘Typisch vrouwen, altijd zeuren en klagen.’’ Toen ze het met een mannelijke collega besprak, haalde hij zijn schouders op. Zo was hij op die leeftijd ook – en dat is toch goed gekomen?
Troef in handen
De helft van de ondervraagde onderwijsmedewerkers heeft het gevoel dat ze niet genoeg weten over de manosfeer en hoe ze hier in de klas mee moeten omgaan. ‘Op onze website kunnen leraren lezen hoe ze dit kunnen doen’, zegt Heerkens. ‘Het is aan schooldirecties en ook aan de overheid om leraren de ruimte te geven zich hierin te verdiepen én ervoor te zorgen dat het schoolbreed wordt aangepakt, niet alleen door een handjevol docenten die er meer oog voor hebben.’
Gelukkig ligt er, afgaande op de enquête, op Nederlandse scholen een stevig fundament om de strijd tegen vrouwonvriendelijke opvattingen aan te gaan: acht op de tien leraren zeggen een warme band met jongens te hebben. Heerkens: ‘Als we van íéts weten dat het spanningen in de klas vermindert, is dat een goede relatie tussen docenten en leerlingen.’
Daarom vindt de anonieme vrouwelijke docent het verdrietig dat sommige mannelijke collega’s hun goede band met een jongen niet op het spel willen zetten door hem aan te spreken op zijn gedrag – ook uit de enquête blijkt dat een op de zes leraren bang is om jongens van zich te vervreemden door hun ideeën over mannelijkheid af te wijzen. ‘Het is geweldig om als docent een rolmodel te kunnen zijn voor een leerling die dat misschien wel hard nodig heeft. Die band moet je koesteren, maar bovenal benutten, door de moeilijke gesprekken aan te gaan.’
Loosdrecht vormde dagenlang het decor van grootschalige anti-azc-protesten. Opvallende noviteit: de vrouwenmars van vorige week zaterdag. Daarop kwam veel kritiek. ‘De gedachte dat vrouwen veel te vrezen hebben van migranten wordt al ruim 25 jaar verspreid door uiterst rechts.’
Roze bodywarmers, roze blazers, roze tussenjassen en roze oorbellen. In Loosdrecht liepen afgelopen weekend honderden vrouwen in de avondzon, op de maat van Beyoncés hit Run the World (Girls).
De vrouwen droegen borden met ‘Is onze veiligheid niet belangrijk meer?’ en ‘Wij eisen de nacht op’. Op sommige borden waren hartjes getekend.
Maar ze scandeerden ook dit: ‘Azc, weg ermee.’
Het Hilversumse raadslid Frederique Durlacher liep mee in deze vrouwenmars. ‘Een politieman zei: ‘Ik heb nog nooit zoveel Porsches zien voorrijden bij een demonstratie.’ Ze lacht: ‘Dit is natuurlijk wel het Gooi’. Al die roze vestjes en gouden knoopjes, dat hoort volgens haar bij Loosdrecht. ‘Het zou me niets verbazen als het met een glas chardonnay in de hand is bedacht. Ik zag veel vriendinnengroepen en vrouwen die elkaar hartelijk groetten.’
Durlacher, die zich zich twee jaar geleden afsplitste van de partij BVNL van Wybren van Haga, steunt de boodschap van de mars, die volgens haar gemoedelijk en vrolijk was. ‘De komst van een groep mannelijke asielzoekers is Loosdrecht rauw op het dak gevallen. Bewoners zijn niet gehoord en maken zich terecht zorgen over hun kinderen die straks langs de noodopvang naar school moeten fietsen.’
Nieuw fenomeen
Een vrouwenmars is een nieuw fenomeen bij het azc-protest, zeggen deskundigen tegen de Volkskrant. ‘Ik heb dit in Nederland nog niet eerder gezien’, stelt Willem Wagenaar, onderzoeker bij de Anne Frank Stichting.
Dat ziet ook Iris Beau Segers, mediawetenschapper aan de Universiteit van Oslo en gepromoveerd op onderzoek naar asielprotesten. ‘Maar de gedachte dat vrouwen veel te vrezen hebben van migranten is natuurlijk niet onbekend. Die wordt al meer dan 25 jaar verspreid door uiterst rechtse politici.’
De organisatoren zijn in de media terughoudend en blijven (grotendeels) anoniem. Uiteindelijk reageerden ze pas vrijdagmiddag, en alleen schriftelijk, op vragen van deze krant.
Ondertussen lijkt het idee van zo’n mars ook elders aan te slaan. In Utrecht en Apeldoorn staat deze zaterdag eveneens een vrouwenmars op de rol. Op 16 mei: Hellevoetsluis.
Is in Loosdrecht een nieuwe protestcultuur geboren? En welke invloed hebben demonstrerende vrouwen en kinderen op het asieldebat?
Vuurwerk en eieren
De vrouwenmars in Loosdrecht volgde op een week van protest. Aanleiding was het bericht op 17 april dat de gemeente tijdelijk 110 asielzoekers ging opvangen in het gemeentehuis van Wijdemeren, gelegen in Loosdrecht. Ze zouden binnen een week komen, voor maximaal zes maanden.
Bewoners voelden zich overvallen en uitten via een petitie hun zorgen over ‘leefbaarheid en veiligheid’. Die petitie is ruim 4.500 keer ondertekend.
Ook gingen ze avond aan avond de straat op, geregeld vergezeld door aanhangers van het extreemrechtse Defend Netherlands, dat overal in het land demonstreert tegen beoogde opvanglocaties. De ME moest meermaals ingrijpen, onder meer omdat er met eieren en zwaar vuurwerk werd gegooid. ‘We gaan door tot ze luisteren’, schreef Defend Netherlands op Instagram.
Wilde geruchten stookten het vuur op. Dat de gemeente al veel eerder wist dat er asielzoekers kwamen, want er was een buslijn omgelegd. Dat er alleen overlastgevers zouden komen die elders waren weggestuurd. Dat de opvang na 1 november gewoon doorgaat. Allemaal niet waar, zegt burgemeester Mark Verheijen (VVD). ‘Desinformatie gaat sneller rond dan we die kunnen weerleggen.’
Vorige week woensdag raakte een agent gewond bij een demonstratie, die donderdag noemde minister David van Weel (Justitie, VVD) de relschoppers ‘tuig’. Weer een dag later meldde het gemeentebestuur dat er geen 110 maar zeventig asielzoekers zouden komen.
Dat besluit was genomen ‘na gesprekken met inwoners’ tijdens inloopbijeenkomsten, benadrukt burgemeester Verheijen. ‘We zwichten niet voor gewelddadige demonstranten. Als we naar hen hadden geluisterd, was het hele plan van tafel gegaan. Daartoe waren we niet bereid.’
Zuurstokroze pamflet
Tegen het decor van deze gewelddadige acties ontstond het idee voor een vrouwenprotest. ‘We willen laten zien dat je ook vreedzaam je stem kan laten horen’, zei een van de organisatoren in De Gooi- en Eemlander. ‘Met vlaggen en fluitjes kom je ook een heel eind.’ Ze had zich mateloos geërgerd aan de relschoppers. ‘Ik moest zelfs vluchten voor het vuurwerk.’
Via sociale media verspreidden de vrouwen een zuurstokroze pamflet met hartjes en een venussymbool. ‘Ik ben bij de vrouwenmars op zaterdag 25 april. Jij ook?’
Ook Danique de Jong, oprichter van Wij Eisen de Nacht Op, ontving een uitnodiging. ‘Ik kreeg een enthousiast berichtje van de organisatie, of ik ook wilde komen.’
De Jong begon met het initiatief na de moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude, vorig jaar augustus. De verdachte, vermoedelijk een Nigeriaan, verbleef in een azc. Maar (seksueel) geweld tegen vrouwen is een probleem van de hele samenleving, zegt De Jong, niet alleen van mannen in asielprocedures. Dat benadrukken ook onderzoekers en vrouwenorganisaties.
De Jong: ‘Ik begrijp dat sommige vrouwen in Loosdrecht oprecht bang zijn voor de komst van mannelijke asielzoekers. Maar die angst wordt ze aangepraat vanuit radicaal-rechtse groepen. Ik heb uitgelegd dat ik niet zou komen en niet wilde dat de naam van mijn beweging werd gebruikt.’
Volgens Willem Wagenaar van de Anne Frank Stichting strijden sinds de moord op Lisa twee analyses om voorrang. Eén: we hebben een mannenprobleem, we pakken de nacht terug. Twee: het is een migrantenprobleem. ‘Die narratieven beconcurreren elkaar in het maatschappelijk debat. En ze versterken elkaar. Dat zag je bij de rellen op het Malieveld. Daar kwamen mannen uit de voetbalscene op af. Zij dachten: ‘Pardon, een mannenprobleem? Wij hebben Lisa niet vermoord!’’
Verdedigen
Volgens onderzoeker Iris Beau Segers kunnen de beweegredenen om mee te doen aan demonstraties tegen een azc divers zijn: ‘Sommige deelnemers baseren zich op uiterst rechts gedachtengoed, anderen geloven desinformatie over de risico’s, weer anderen zijn ontevreden over de lokale overheid.’
Segers benadrukt dat azc’s ‘in de meeste gevallen’ geen grote problemen veroorzaken. Dit blijkt ook uit recente onderzoeken rondom azc-locaties, onder meer uitgevoerd door Bureau Beke. Bewoners rond asiellocaties geven hun veiligheidsgevoel een voldoende.
Voor deelnemers aan de mars staan vrouwen en kinderen centraal. ‘Die werd bezocht door een brede groep inwoners uit Loosdrecht, onder wie vriendinnengroepen, moeders, dochters, kinderen en klasgenoten, meiden van de sportclubs zoals , voetbalteams’, reageert een moeder uit de omgeving en woordvoerder van de vrouwenmars, die haar naam liever niet noemt.
Er liepen ook vrouwen mee met vlaggen en een banner met ‘Defend Loosdrecht’. Die vlag roept sterke associaties op met het extreemrechtse Defend Netherlands. Het Instagram-account Defend Loosdrecht (bijna tweehonderd volgers) volgt ook verschillende Defend-groepen.
De maker van de vlaggen, Sander Muller, zegt dat hij niets van Defend-groepen afwist. ‘Dat logo ging rond in een appgroep.’ Volgens de organisatie had de mars geen politieke insteek, aldus de woordvoerder. ‘Eventuele uitingen van individuele deelnemers staan los van de organisatie en weerspiegelen niet de intentie van de mars als geheel.’
Teleurstelling
In de eerste verslaggeving werd het vreedzame karakter van de mars benadrukt, maar in de dagen erna kwam er ook stevige kritiek. Zo zei Lidewij Baart van Dolle Mina in het tv‑programma Nieuws van de Dag: ‘Wie onze leuzen misbruikt om vluchtelingen en asielzoekers te demoniseren, strijdt niet voor vrouwenveiligheid maar misbruikt de strijd hiervoor.’
In de Volkskrant schreef klinisch neuropsycholoog en universitair docent Anne Buunk: ‘Een enorm groot probleem, geweld tegen vrouwen en meisjes, wordt hier geracialiseerd, gevoed door misinformatie en framing door overwegend extreemrechtse groeperingen.’
Dat opiniestuk, en met name de kop (‘De 600 vrouwen in Loosdrecht kozen voor haat in plaats van dialoog’), schoot niet alleen sommige lezers, maar ook de vrouwen achter de mars in het verkeerde keelgat. Ze zeggen wél contact te hebben met de gemeente en met gemeenteraadsleden. De organisatoren betreuren het dat ze worden geframed als haatzaaiers en dat het stuk vrouwenorganisaties lijnrecht tegenover elkaar zet, ‘terwijl het ons in de kern om hetzelfde gaat: de veiligheid van vrouwen en kinderen’.
Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit Amsterdam, begrijpt die teleurstelling wel. ‘Ik zie deze mars wel degelijk in het verlengde van de protesten na de moord op Lisa. Toen ging het maatschappelijke gesprek ook over meisjes die veilig naar hockey moesten kunnen. Ik kan me voorstellen dat organisatoren van de mars in Loosdrecht nu denken: wij komen toch op voor dezelfde waarden?’
Toch zal het voor de vrouwengroep uit Loosdrecht lastig worden om aansluiting te vinden met groepen als Dolle Mina. ‘Die willen zich niet associëren met de rechts-radicale sfeer rondom de protesten in Loosdrecht en de rondreizende Defend-groepen.’
Femonationalisme
Anti azc-vrouwenprotesten zijn koren op de molen van het ‘femonationalisme’, stelt de van oorsprong Amerikaanse onderzoeker Eviane Leidig, auteur van The Women of the Far Right (2023). Binnen deze politieke stroming worden vrouwenrechten als wapen gebruikt in de strijd tegen migratie en emancipatie van minderheidsgroepen.
De vrouwen in Loosdrecht doen haar denken aan The Pink Ladies, een Britse groep die – eveneens in roze – demonstreert tegen de opvang van asielzoekers en statushouders. Een van die ‘pink ladies’ vertelde tegen CNN dat ze wilde laten zien dat demonstranten geen ‘racistische relschoppers’ zijn, maar ‘een gemeenschap die bang is’. Dankzij deze groep wordt het het Britse asielprotest meer mainstream.
Volgens Leidig zijn er talloze vrouwengroepen met een anti-migratie- en anti-asielretoriek, van het Franse Collectif Némésis tot aan de Duitse radicaal-rechtse actiegroep Lukreta. ‘Vrouwen dragen bij aan het normaliseren van haat voor kwetsbare groepen, zoals alleenstaande asielzoekers. Het argument van openbare veiligheid heeft een sterke aantrekkingskracht, want iederéén wil dat vrouwen en meisjes rustig over straat kunnen. In Loosdrecht is dat nog krachtiger, omdat het gaat over noodopvang van mannen.’
Maar, vindt Leidig, waarom gaat het zo weinig over de veiligheid van asielzoekers? ‘Het lokale bestuur en ook de landelijke politiek moeten nog beter uitleggen waarom noodopvang nodig is en hoe kwetsbaar de mannen zijn over wie het gaat. Nu komt eigenlijk niemand voor deze groep op.’
Wat een lokaal bestuur al helemaal niet moet doen, vindt Leidig, is toegeven aan de angst. ‘Het terugschalen van 110 naar zeventig asielzoekers heeft ook geen effect. De demonstranten zetten door.’
Die boodschap staat ook op het Instagramaccount van Defend Loosdrecht : ‘Wij gaan door tot 0, wij accepteren er geen 1!!’ Donderdag kwam FvD-leider Lidewij de Vos naar het dorp, vrijdagavond marcheerden demonstranten van het gemeentehuis in Hilversum naar het gemeentehuis in Loosdrecht.
Een voor dit weekend aangekondigde tweede vrouwenmars in Loosdrecht is afgelast, laat de woordvoerder weten. ‘Door de recente media-aandacht en het ontstane beeld’ kunnen ze de veiligheid van vrouwen en kinderen niet garanderen.