u/Cool_Aai

आलिशान गाडीखाली चिरडणारा अगरवाल आणि कठड्यावरून ढकलून दिला गेलेला अगरवाल - दोघेही एकाच कारणातून घडत आहेत.

एखाद्याचा जीव घेणं फार मोठं पाप किंवा फार वाईट कृत्य नाहीये - हा समज तरुण मेंदुंमधे रुजतो आहे - हे आपोआप घडत नाहीये.

आई वडिलांना सांगायची भीती वाटली म्हणून खून केला - असं नाहीये ते.

आई वडिलांना सांगणं गैरसोयीचा प्रकार वाटला, त्यासमोर “खून करणं” फार काही वेगळं वाटलं नाही - असंय ते.

श्रीमंत वर्गाने पुढची पिढी घडवण्यात खाल्लेली माती बघून आतातरी मध्यम वर्गाने जागं व्हायला हवंय.

समाजाने पुढच्या पिढीत नीतिमूल्यं रुजवण्याची जबाबदारी ऑप्शनल केली की जे होतं ते आपण अनुभवत आहोत.

हा रोग आधी उच्चभ्रू वर्तुळात पसरला.

तिथून झपाट्याने अस्पिरेशनल मिडल क्लासमध्ये मुरला.

ईच चाईल्ड इज स्पेशल

ही / शी हॅज फ्रीडम ऑफ चॉईस

लेट हिम / हर अलोन

रिस्पेक्ट हिज / हर प्रायव्हसी

लेट हिम / हर ग्रो इनटू अॅन इंडिपेंडंट पर्सन

लेट हिम / हर वॉच / बी विथ पीपल दे वॉन्ट

ही सगळी “सोबो” (साऊथ बॉम्बे) थेरं चित्रपट, सीरिअल्समधून आपल्यापर्यंत पोहोचली आणि मुलांच्या मेंदूत रुजली.

चांगलं वाईटाची समज यायच्या आत कोवळ्या मनांना “मुक्त” केलं आपण.

रूढी परंपरांमध्ये “बांधून” ठेवायचं नव्हतं आपल्याला मुलांना.

त्यांच्यावर नीतिमत्तेचे, साधनशुचितेचे संस्कार करणं बुरसटलेलं वाटलं आपल्याला.

मुलांना योग्य-अयोग्य, पाप-पुण्य यात फरक करणं शिकवण्याची जबाबदारी नको होती आपल्याला. यातूनच मुलांना मोकळीक देण्याच्या नावाखाली बेबंद करून टाकलं आपण.

परिणाम समोर आहेत.

त्यांना “स्वातंत्र्य” दिलं असं म्हणून - आपली पोरं काय खातात, काय बघतात, काय विचार करतात - याकडे लक्ष देण्याच्या जबाबदारीतून आपण हात झटकून टाकले.

“आई, काहीही काय? वेडी आहेस का?” असं म्हणणारी १४-१५ वर्षांची मुलं मुली सर्रास दिसत आहेत चहूकडे. कशाचं लक्षण आहे हे? धाक नसल्याचं! आईचा नाही, बापाचा नाही, कुणाचाच नाही.

पण हे म्हटलं रे म्हटलं की “धाक नको शिस्त हवी” वगैरे उथळ आणि हास्यास्पद तर्कट मारले जातात. धाकाशिवाय शिस्त लागत असते काय? पोरांना लाडीगोडी लावून शिस्त लागत असते काय? किती बिनडोक होत चाललोय आपण!

आपल्या या बिनडोकपणाची किंमत पुढची पिढी चुकवते आहे.

चिरडून टाकणारा वेदांत अगरवाल आणि ढकलला गेलेला केतन अगरवाल - हे दोघेही याच धाक नसण्यातून अनुक्रमे गुन्हेगार आणि गुन्ह्याचे शिकार झाले आहेत.

जामीन मिळाल्यानंतर वेदांतचं जंगी स्वागत करणारे आई बाप बघितले आहेत आपण. काय संस्कार केले असतील यांनी वेदांतवर? पुढे कसा जगणार आहे हा? मुळात असा कसा घडला आहे हा?

केतनला प्लॅन करून मारण्याचा कट रचणारी सिया केतनला आज ओळखत नव्हती. फॅमिली रिलेशन्स होते त्यांचे जुने. ओळखत होते एकमेकांना. तरी त्याला मारण्याचा कट रचता आला. का शक्य झालं हे?

कारण स्पिरिच्युअल फाऊंडेशन हललं आहे आपलं.

प्रत्येकात ईश्वराचा अंश आहे हे शिकवणं बंद झालं आहे आपलं.

प्रत्येक जीवाचा आदर, सन्मान करायला हवा हा “उपदेश” अतिशयच “बोअरिंग” आहे हे आपणच आपल्या पुढच्या पिढीला भासवलं आहे.

आता मुलांबरोबर बसून रामायण, महाभारत वा सुरभी बघितलं जात नाही.

मुलं त्यांच्या स्क्रीन्सवर अॅनिमे बघतात. अॅनिमल बघतात. हिंसक गेम्स खेळतात.

भावना बोथट झाल्यात यांच्या. आपण करून बसलोय वा करू धजावतोय ते कृत्य वावगं, वेगळं, विचित्र, अनैतिक आहे - असं वाटतच नाहीये त्यांना.

सराईत गुन्हेगार प्लॅन करतो तसे प्लॅन होत आहेत. किंवा सराईत गुन्हेगार जसा कसल्याही पश्चात्तापाशिवाय जगू शकतो तसे त्यातून बाहेर येत आहेत.

आणि हे - अगरवाल आणि अगरवाल - हे अपवाद नाहीत. तुरळक नाहीये हे. मोठ्याप्रमाणावर होतंय. इन्टेन्सिटी कमी अधिक असेल, पण हे सर्वत्र होतंय.

आपण आज सुखी समाधानी जगू शकतो आहोत कारण आपल्या पूर्वजांनी कष्टानी एक व्यवस्था बांधली होती. आपण आपल्या आळसापोटी ती व्यवस्था खिळखिळी करून सोडतोय - पुढची पिढी किंमत मोजणार आहे त्याची.

जागं व्हायला हवंय आपण!

सिया आणि केतन — एक थडगं, असंख्य प्रश्न

केतन अग्रवाल आता बोलू शकत नाही.

त्याचं नाव उच्चारलं की छाती जड होते. एक तरुण मुलगा, ज्याचं भविष्य ठरलेलं होतं, ज्याच्या आयुष्यात एक स्वप्न होतं, एक साथीदार होती असं त्याला वाटत होतं. तो आता या जगात नाही. त्याला ज्या हातांनी स्पर्श करायला हवा होता, त्याच हातांनी त्याचा जीव घेतला. सिया गोयलने केतनला ठार केलं — क्रूरपणे, थंड डोक्याने. कारण काय? तिचं दुसऱ्याशी प्रेम होतं. लग्न केतनशी ठरलं होतं, पण मन दुसऱ्याकडे गुंतलं होतं. आणि या गुंत्यातून बाहेर पडण्याचा मार्ग तिने निवडला, खून.

"एखाद्या मुलीने प्रेम करावं, हे पाप नाही. पण खून करावा — हे केवळ गुन्हा नाही, हे आपल्या संपूर्ण समाजाचं अपयश आहे."

पण आज मला केतनच्या हत्येबद्दल बोलायचं नाही. त्याबद्दल पोलीस बोलतील, न्यायालय बोलेल. आज मला बोलायचं आहे त्या खोलीबद्दल, त्या शांत, सुसज्ज, वातानुकूलित खोलीबद्दल, जिथे सिया वाढली. त्या आई-बाबांबद्दल जे कदाचित आत्ता हे वाचत असताना हादरत असतील. आणि त्या लाखो पालकांबद्दल जे आपल्या मुलांना "सगळं" देतात, पण "स्वतःला" देत नाहीत.

आज महाराष्ट्रातल्या प्रत्येक सुशिक्षित, मध्यमवर्गीय घरात एक शांत भूकंप होतोय. बाहेरून सगळं ठीक दिसत, मुलगी इंग्रजी माध्यमात शिकते, स्मार्टफोन आहे, ब्रँडेड कपडे आहेत, सोशल मीडियावर फोटो आहेत. पण आतमध्ये? आतमध्ये काय शिजतंय हे कुणाला ठाऊक नसतं. आई-बाबांना नाही. कधीकधी मुलांनाही नाही.

"मुलगा किंवा मुलगी रात्री उशिरापर्यंत फोनवर असते — आपण विचारत नाही. ते कोणाशी बोलतात, काय बोलतात, आपल्याला माहीत नसतं. आणि एक दिवस अचानक कळतं — खूप उशीर झालाय."

आपण GenZ ला स्वातंत्र्य देतो — हे चांगलं आहे. पण स्वातंत्र्य आणि बेबंदशाही यात फरक असतो. स्वातंत्र्य म्हणजे मुलांनी स्वतःचे निर्णय घ्यावेत — पण जबाबदारीसकट. स्वातंत्र्य म्हणजे त्यांनी प्रेम करावं — पण माणुसकीसकट. स्वातंत्र्य म्हणजे त्यांनी चुका कराव्यात — पण त्यातून शिकण्याची तयारीसकट. आपण त्यांना स्वातंत्र्य दिलं, पण संस्कार नाही. फोन दिला, पण वेळ नाही. पैसे दिले, पण प्रेम नाही — खरं प्रेम, जे कधीकधी "नाही" म्हणतं.

आजच्या पालकांची एक मोठी चूक आहे — मित्र होण्याच्या नादात आपण पालक विसरलो. मुलांशी मित्रासारखं वागणं वाईट नाही, पण मार्गदर्शक असणं थांबलं तर? मुलांना फक्त "यार" नको असतो — त्यांना कधीकधी "बाबा" हवा असतो. जो ओरडेल. जो सांगेल — "हे चुकतंय." जो रात्री दार ठोठावेल आणि म्हणेल — "सांग, काय होतंय?"

"सिया कधी एकटी असेल तेव्हा तिने कोणाशी बोलायला हवं होतं. ती बोलली नाही — किंवा बोलण्यासाठी कोणी नव्हतं. हा फरक महत्त्वाचा आहे."

मी सियाला दोष देतो का? हो, पूर्णपणे. तिने एक निर्दोष माणूस मारला. हे क्षम्य नाही, हे न्याय्य नाही, यावर कोणतीही सहानुभूती नाही. पण त्याचबरोबर मला विचारायचं आहे — ती अशी कशी झाली? एक मुलगी जी एकेकाळी लहान होती, खेळत होती, स्वप्न पाहत होती — ती इथपर्यंत कशी आली? एखाद्या माणसाला ठार मारण्याची "हिम्मत" — किंवा "थंडपणा" — तो कुठून आला? हे उत्तर फक्त कोर्टात नाही, ते त्या घरात आहे. त्या संगोपनात आहे. त्या वाढवण्याच्या पद्धतीत आहे.

आजकाल आपण मुलांना "Emotional Intelligence" शिकवत नाही. आपण त्यांना IIT, NEET, MBA शिकवतो — पण "नाही" कसं स्वीकारायचं हे शिकवत नाही. नात्यातून बाहेर पडण्याचा सन्मानजनक मार्ग काय असतो हे शिकवत नाही. निराशेला सामोरं कसं जायचं हे शिकवत नाही. आपण त्यांना जिंकायला शिकवतो, पण हरायला नाही. आणि आयुष्यात हरलेल्या क्षणी — जेव्हा सगळं कोसळतं — त्या वेळी ते काय करतात, हे ठरवतं त्यांचं खरं व्यक्तिमत्त्व.

"अभ्यासात १०० पैकी १०० मिळवणारी मुलं आयुष्याच्या परीक्षेत नापास होतात — कारण ती परीक्षा घ्यायला आपण कधी शिकवलंच नाही."

पालकांनो, आज एक प्रश्न विचारा स्वतःला — तुमच्या मुलाला किंवा मुलीला माहीत आहे का, की चुकीच्या नात्यातून बाहेर पडता येतं?तिला किंवा त्याला हे माहित आहे का की, "लग्न मोडता येतं"? जगणं महत्त्वाचं आहे, लग्न नाही हे त्यांना माहित आहे का ? तुम्ही कधी बोललात का त्यांच्याशी याबद्दल?

आणि GenZ च्या मुलांनो — तुम्हालाही विचारतो. स्वातंत्र्य मागणं हक्क आहे. पण त्या स्वातंत्र्याची किंमत फक्त तुम्हीच भरत नाही — ती केतनसारखे निर्दोष लोकही भरतात. तुमचा राग, तुमची अगतिकता, तुमची हताशा — ती सहन होत नाही हे समजतं. पण त्याचं उत्तर हिंसेत नाही. त्याचं उत्तर बोलण्यात आहे, मदत मागण्यात आहे, नातं तोडण्याच्या धाडसात आहे.

केतनच्या आईला आज कुणाशी बोलायचं नाहीये. तिला फक्त तिचा मुलगा हवाय. तो परत येणार नाही. पण कदाचित, जर आपण आत्ता जागे झालो — आपल्या घरातला एखादा केतन वाचेल. आपल्या घरातली एखादी सिया — खुनी होण्याआधी — कुणाशी तरी बोलेल.

"घर म्हणजे फक्त भिंती आणि छत नाही. घर म्हणजे असं ठिकाण जिथे मूल येऊन सांगू शकेल — 'मी चुकतोय' — आणि घर ऐकेल."

केतन, तू जायला नको होतास. तू फक्त जगत होतास. तुझी काहीच चूक नव्हती. तुझ्यावर झालेला अन्याय हा फक्त तुझ्यावरचा नाही — तो आपल्या सगळ्यांवरचा आहे. आपण एक समाज म्हणून कुठेतरी चुकलो — आणि ती चूक तुझ्या रक्ताने लिहिली गेली.

आता उशीर झालेला नाही — आत्ता उठा. आज रात्री मुलाच्या खोलीत जा. दार ठोठावा. "कसा आहेस?" विचारा. उत्तराची वाट पाहा. खरोखर ऐका.

हे एकच गोष्ट — एकच संवाद — एक जीव वाचवू शकतो.

प्रेमा तुझा रंग कसा?

लोहगडच्या दरीत कोसळलेले फक्त एक शरीर नव्हते, विश्वास, प्रेम आणि माणुसकीचाही अंत झाला होता!

एका तरुणाच्या मृत्यूने समाजाला आरशात स्वतःचा चेहरा पाहण्यास भाग पाडले...

काही घटना या केवळ बातम्या नसतात; त्या समाजाच्या विवेकावर उमटलेल्या जखमा असतात. त्या काळाच्या ओघात विसरल्या जात नाहीत, तर पिढ्यानपिढ्या प्रश्न विचारत राहतात. लोहगडवरील केतन अग्रवाल प्रकरण हे अशाच घटनांपैकी एक आहे. कारण येथे केवळ एका तरुणाचा मृत्यू झाला नाही, तर नात्यांवरील विश्वास, सामाजिक प्रतिष्ठेची व्याख्या आणि संवादाच्या अभावाची किंमत याबद्दल संपूर्ण समाजाला अंतर्मुख करणारे प्रश्न उभे राहिले.

सह्याद्रीच्या कुशीत उभा असलेला लोहगड किल्ला शेकडो वर्षांच्या इतिहासाचा साक्षीदार आहे. अनेक युद्धे, अनेक विजय आणि अनेक पराभव त्याने पाहिले. मात्र १८ जून २०२६ रोजी या गडाने जे पाहिले, ते कोणत्याही युद्धापेक्षा अधिक वेदनादायी होते. कारण त्या दिवशी दरीत कोसळलेले शरीर केवळ एका तरुणाचे नव्हते, तर त्यासोबत एका कुटुंबाची स्वप्ने, अनेक अपेक्षा आणि नात्यांवरील विश्वासालाच एक खोल जखम झाली होती.

वयाच्या अवघ्या २६ व्या वर्षी आयुष्याच्या नव्या उंबरठ्यावर उभा असलेला केतन अग्रवाल भविष्याची सुंदर स्वप्ने रंगवत होता. काही महिन्यांनंतर लग्न, कुटुंबाचा वाढता व्यवसाय, नव्या जबाबदाऱ्या आणि नव्या आयुष्याची सुरुवात त्याची वाट पाहत होती. घरात आनंदाचे वातावरण होते. लग्नाच्या तयारीला वेग आला होता. जयपूरमधील आलिशान राजवाडा बुक झाला होता. चार्टर्ड विमानांची तयारी सुरू होती. नातेवाईकांमध्ये उत्साह होता. एका आईने मुलाच्या संसाराची स्वप्ने पाहिली होती आणि एका वडिलांनी मुलाच्या भविष्यासाठी नवी क्षितिजे उभारण्याचा संकल्प केला होता.

पण आयुष्याने त्यांच्यासाठी वेगळेच काही लिहून ठेवले होते.

१८ जून रोजी केतन आपल्या होणाऱ्या पत्नीच्या वाढदिवसानिमित्त लोहगडावर गेला. प्रेमाच्या नात्यातील आणखी एक सुंदर आठवण तयार होईल, अशी त्याची अपेक्षा असावी. पण त्या प्रवासाने त्याला मृत्यूच्या दाराशी नेऊन उभे केले.

सुरुवातीला ही घटना अपघात म्हणून समोर आली. पाय घसरला, तोल गेला आणि तरुण दरीत कोसळला, असे सांगितले गेले. अनेकांनी ती दुर्दैवी घटना मानून स्वीकारण्याचाही प्रयत्न केला. पण काही प्रश्न कायम अनुत्तरित राहिले. काही विसंगती खटकत राहिल्या. आणि त्या प्रश्नांमधूनच संशयाचा पहिला किरण दिसू लागला.

तपास जसजसा पुढे सरकत गेला, तसतसे या प्रकरणाला वेगळेच वळण मिळाले. तांत्रिक पुरावे, मोबाईल लोकेशन, कॉल रेकॉर्ड, सीसीटीव्ही फुटेज आणि चौकशीतील विसंगती यांमधून पोलिसांसमोर वेगळे चित्र उभे राहू लागले. अपघाताचा मुखवटा हळूहळू गळू लागला आणि समोर आलेल्या आरोपांनी संपूर्ण महाराष्ट्राला अस्वस्थ केले.

मात्र या प्रकरणाचे सर्वात वेदनादायक वास्तव केवळ गुन्ह्याच्या चौकटीत शोधून सापडत नाही. ते आपल्या समाजाच्या मानसिकतेत दडलेले आहे.

आज समाजासमोर उभा राहिलेला सर्वात मोठा प्रश्न असा आहे की, जर एखादे नाते मान्य नसेल, तर ते प्रामाणिकपणे संपवण्याचे धैर्य आपण का दाखवत नाही?

भारतीय समाजातील अनेक शोकांतिकांचा खरा सूत्रधार एखादी व्यक्ती नसते; तर "लोक काय म्हणतील?" हा अदृश्य राक्षस असतो. अनेक नाती, अनेक स्वप्ने आणि अनेक आयुष्ये या चार शब्दांच्या ओझ्याखाली चिरडली गेली आहेत. साखरपुडा झालेला असतो. नातेवाईकांना सांगून झालेले असते. लाखो रुपयांची तयारी झालेली असते. आणि त्यानंतर सत्य समोर आले तरी अनेक कुटुंबे ते स्वीकारण्यास तयार नसतात.

कारण अनेकदा माणसांपेक्षा प्रतिष्ठेला अधिक महत्त्व दिले जाते.

भारतीय समाजात अनेकदा सत्य लपवले जाते; पण प्रतिष्ठा लपवली जात नाही. आणि तेव्हाच शोकांतिका जन्माला येते.

भारतीय समाजात अनेकदा लग्न मोडल्याची लाज वाटते; पण चुकीचे लग्न टिकवल्याची भीती वाटत नाही. हीच विसंगती अनेक शोकांतिकांची जननी ठरते.

अनेकदा मुला-मुलींना आयुष्यभर जगायचे असते, पण निर्णय समाजासाठी घेतले जातात. परिणाम असा होतो की लग्नाचा सोहळा भव्य असतो, पण नात्यांचा पाया कमकुवत असतो.

आज अनेक कुटुंबांमध्ये मुला-मुलींच्या इच्छेपेक्षा समाजाचे मत महत्त्वाचे ठरते. प्रेम नसताना लग्न केले जाते. नको असताना संसार उभे केले जातात. आणि त्या नात्यांमध्ये हळूहळू विश्वास, आनंद आणि मानसिक शांतता गुदमरू लागते.

याच कारणामुळे देशाला काही महिन्यांपूर्वी चर्चेत आलेल्या इंदोरमधील राजा रघुवंशी प्रकरणाचीही आठवण झाली. त्या प्रकरणातही विवाह, नातेसंबंध, विश्वास आणि कथित कट यांच्या आरोपांनी संपूर्ण देश हादरला होता. दोन्ही प्रकरणांचे तपशील, परिस्थिती आणि न्यायालयीन प्रक्रिया वेगवेगळ्या असल्या तरी एक समान प्रश्न मात्र ठळकपणे समोर येतो. जेव्हा संवाद हरवतो, सत्य दडपले जाते आणि नात्यांचा पाया खोटेपणावर उभा राहतो, तेव्हा त्याची किंमत अनेकदा निरपराध व्यक्तींना मोजावी लागते.

याहूनही गंभीर बाब म्हणजे आपल्या समाजात अजूनही एक चुकीची मानसिकता जिवंत आहे. "लग्न झाले की मुलगा सुधारेल", "लग्न झाले की मुलगी मार्गावर येईल."

व्यसनाधीनता असो, चुकीच्या सवयी असोत, भावनिक अस्थिरता असो किंवा जबाबदारीची कमतरता असो, त्यावर उपाय म्हणून लग्नाचा वापर केला जातो. पण लग्न हा उपचार नाही. लग्न हे सुधारगृह नाही. लग्न म्हणजे दोन आयुष्यांची जबाबदारी आहे. स्वतःच्या मुला-मुलींच्या समस्या लपवून दुसऱ्यांच्या आयुष्यावर लादणे हा अन्यायच ठरतो.

याहूनही महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे लग्नापूर्वी मानसिक सुसंगती, जीवनमूल्ये, स्वभाव, ध्येय आणि जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन यांची चर्चा आपल्या समाजात फार कमी होते. लग्नाच्या सोहळ्यावर लाखो रुपये खर्च केले जातात, पण एकमेकांना समजून घेण्यासाठी काही तासही दिले जात नाहीत. परिणामी अनेक नाती सुरुवातीलाच तुटलेली असतात, फक्त त्यांची जाणीव उशिरा होते.

संत कबीर म्हणतात,

"प्रेम गली अति सांकरी, तामें दो न समाय."

प्रेमाच्या गल्लीत खोटेपणा, फसवणूक आणि दुहेरी आयुष्याला जागा नसते. जिथे सत्य हरवते, तिथे प्रेमही टिकत नाही.

प्रेमाला मालकी हक्क समजले की नाती तुटतात. प्रेमाला समर्पण समजले की नाती फुलतात.

या संपूर्ण प्रकरणाने आणखी एक गोष्ट अधोरेखित केली आहे. ती म्हणजे संवादाचा अभाव. जर वेळेवर सत्य बोलले गेले असते, जर नकार स्पष्टपणे दिला गेला असता, जर पालकांनी मुलांचे मन समजून घेतले असते, जर प्रतिष्ठेपेक्षा माणसाला महत्त्व दिले गेले असते, तर कदाचित आज एक तरुण जिवंत असता.

प्रेमात अपयश आले तर आयुष्य संपत नाही. लग्न मोडले तर जग संपत नाही. पण सत्य लपवून उभे केलेले नाते अनेकदा अनेक आयुष्ये उद्ध्वस्त करून जाते.

या प्रकरणात अंतिम सत्य न्यायालय ठरवेल. मात्र एक गोष्ट निर्विवाद आहे. कोणत्याही नात्यात संवादाचा मृत्यू झाला की विश्वास मरतो. विश्वास मेला की नाते मरते. आणि नाते मेले की अनेकदा आयुष्ये उद्ध्वस्त होतात.

आज त्या कुटुंबासमोर उरले आहेत ते केवळ आठवणी, अनुत्तरित प्रश्न आणि न्यायाची प्रतीक्षा.

संत तुकाराम म्हणतात,

"सत्य असत्याशी मन केले ग्वाही,

मानियले नाही बहुमता."

शेकडो वर्षांपूर्वी दिलेला हा संदेश आजही तितकाच जिवंत आहे. सत्यापेक्षा बहुमताला महत्त्व दिले की समाज दिशाहीन होतो. आणि प्रतिष्ठेला सत्यापेक्षा मोठे स्थान दिले की शोकांतिका जन्माला येते.

आजही लोहगडच्या माथ्यावर वारा वाहत असेल. पर्यटक फोटो काढत असतील. ढग दऱ्यांमध्ये फिरत असतील. पण त्या दरीच्या तळातून एक प्रश्न कायम घुमत राहील.

"जर हे लग्न नको होते, तर नकार देता आला नसता का?"

लग्न मोडले असते तर काही दिवस चर्चा झाली असती. पण आज एका आईच्या आयुष्यभराच्या वेदनांना, एका वडिलांच्या तुटलेल्या स्वप्नांना आणि एका तरुणाच्या हरवलेल्या आयुष्याला कोण उत्तर देणार?

लोहगडच्या दरीतून घुमणारा प्रश्न केवळ एका प्रकरणापुरता मर्यादित नाही. तो प्रत्येक पालकाला, प्रत्येक तरुणाला आणि प्रत्येक समाजघटकाला विचारतो आहे.

"नाते टिकवण्यासाठी आपण सत्य निवडणार आहोत की प्रतिष्ठेचा मुखवटा?"

कारण प्रत्येक शोकांतिकेच्या मागे एक गुन्हेगार असतोच; पण अनेकदा काही न बोललेले सत्य, काही दडपलेले संवाद आणि काही खोटी प्रतिष्ठाही तितकीच जबाबदार असते.

आणि म्हणूनच, लोहगडच्या दरीत कोसळलेले फक्त एक शरीर नव्हते. तिथे विश्वास, प्रेम आणि माणुसकीचाही अंत झाला होता.

"प्रेमा तुझा रंग कसा?"

या प्रश्नाचे उत्तर केवळ या प्रकरणात नाही. ते आपल्या समाजाच्या आरशात दडलेले आहे.

*🚇 पुणे मेट्रो : वाढती गर्दी आणि ...

दि. ६ मार्च २०२२ रोजी पुणे मेट्रोची सेवा सुरू झाली. सुरुवातीला अनेक प्रश्न, शंका आणि मतभेद होते. मात्र आज वनाज–रामवाडी आणि स्वारगेट–पीसीएमसी या दोन्ही मार्गांवर वाढणारी प्रवासी संख्या पाहता एक गोष्ट स्पष्ट दिसते – पुणेकरांनी मेट्रोचा स्वीकार केला आहे.

आज मेट्रो ही हजारो नागरिकांच्या दैनंदिन प्रवासाचा अविभाज्य भाग बनली आहे. वेळेची बचत, वाहतूक कोंडीतून सुटका आणि तुलनेने आरामदायी प्रवास यामुळे मेट्रोकडे नागरिकांचा कल वाढत आहे.

मात्र वाढत्या प्रवासी संख्येसोबत काही गंभीर प्रश्नही समोर येत आहेत.

सध्या सकाळी ८ ते ११ आणि सायंकाळी ५ ते ८ या पीक अवर्समध्ये मेट्रोमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गर्दी होत आहे. विशेषतः सकाळी सुमारे ९:१५ वाजताच्या सुमारास सिव्हिल कोर्ट स्थानकावरून पुढे जाणाऱ्या गाड्यांमध्ये प्रचंड गर्दी दिसून येते. त्याचप्रमाणे सायंकाळी ६ ते ७ या वेळेत वनाज–रामवाडी मार्गावरही अनेक गाड्यांमध्ये मोठी गर्दी असते.

पुणे रेल्वे स्थानकावरून अनेक प्रवासी सामानासह मेट्रोचा वापर करतात. त्यामुळे काही फेऱ्यांमध्ये उपलब्ध क्षमतेवर अतिरिक्त ताण निर्माण होतो. रोज प्रवास करणाऱ्या अनेक प्रवाशांना गर्दीतून प्रवास करावा लागत आहे.

सुरुवातीला मेट्रोची वारंवारिता साधारण ७ ते ८ मिनिटांची होती. वाढती मागणी लक्षात घेऊन ती कमी करून ६ मिनिटांवर आणण्यात आली. मात्र आजची परिस्थिती पाहता पुढील टप्प्याचा विचार करण्याची वेळ आली आहे.

सध्या बहुतांश सेवा तीन डब्यांच्या गाड्यांद्वारे चालविल्या जातात. महिला दिनापासून एका विभागात महिलांसाठी आरक्षण लागू करण्यात आले आहे. मात्र वाढत्या प्रवासी संख्येच्या पार्श्वभूमीवर विद्यमान तीन डब्यांची क्षमता अपुरी पडत असल्याचे पीक अवर्समधील गर्दीवरून स्पष्ट दिसून येत आहे.

याशिवाय बहुचर्चित नवीन मेट्रो मार्ग सुरू होण्याच्या मार्गावर आहे. नवीन मार्ग सुरू झाल्यानंतर विद्यमान स्थानकांवर आणि इंटरचेंज पॉइंट्सवर प्रवासी संख्या आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आजपासूनच भविष्यातील नियोजन करणे आवश्यक आहे.

यासाठी खालील उपाययोजनांचा गांभीर्याने विचार होणे आवश्यक आहे :

✅ सहा डब्यांच्या मेट्रो गाड्या शक्य तितक्या लवकर सुरू करणे.

✅ पीक अवर्समध्ये वारंवारिता ६ मिनिटांवरून ५ मिनिटांपर्यंत कमी करण्याचा प्रयत्न करणे.

✅ सिव्हिल कोर्ट–रामवाडी तसेच पुणे स्टेशन–रामवाडी अशा निवडक शॉर्ट-रूट फेऱ्यांची व्यवहार्यता तपासणे, जेणेकरून गर्दीचे विभाजन होऊ शकेल.

✅ नवीन मार्ग सुरू होण्यापूर्वी विद्यमान क्षमतेचे पुनर्मूल्यांकन करून आवश्यक नियोजन करणे.

आज अनेक ठिकाणी मेट्रोमध्ये दिसणारी गर्दी ही एक समस्या असली तरी ती मेट्रोवरील वाढत्या विश्वासाचेही प्रतीक आहे. सार्वजनिक वाहतुकीत नागरिकांचा वाढता सहभाग ही सकारात्मक बाब आहे. आता गरज आहे ती या वाढत्या मागणीला वेळेत प्रतिसाद देण्याची.

मेट्रो ही केवळ वाहतुकीची सुविधा नाही, तर पुण्याच्या भविष्यातील सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेचा कणा आहे. आज योग्य नियोजन केले तर उद्याची गर्दी आणि गैरसोय मोठ्या प्रमाणात टाळता येईल.