1982 yılında daha yüksek puan alan bir okul birincisi yerleşemezken, ondan daha düşük puan alan başka bir aday genel kontenjandan aynı bölüme yerleşebiliyordu. O dönemde okul birincileri ayrı bir havuzda değerlendiriliyordu ve genel kontenjanlara yerleşmek yerine onlara ayrıca açılan kontenjan için yarışıyordu.

Ayrı havuz olarak uygulanan sistem, avantaj sağlaması gereken okul birinciliğini bazı durumlarda dezavantaja dönüştürüyordu. Bu hata fark edilince ÖSYM 1983'te sistemi revize etti. Artık önce adaylar genel kontenjanda değerlendirilir, yerleşemezse okul birincisi kontenjanı devreye girer.

Bu sayede okul birincileri genel kontenjan haklarını kaybetmeden ek bir hak elde etmiş oldu.

En ilginç kısmı ise, 1982'de mağdur olan adaylar için herhangi bir geriye dönük düzeltme yapılmaması. ÖSYM, sorunu düzeltmek için 1983'te algoritmayı değiştirdi; ancak 1982 yerleştirmeleri olduğu gibi bırakıldı. Bu nedenle 1982, Türkiye'de üniversite yerleştirme sisteminin en dikkat çekici tasarım hatalarından biri olarak anılıyor.

edit 1: BÖLÜME ÖZEL BURS FIRSATLARI EKLENDİ

Selamlar,

Herkese hayırlı olsun. Sonuçlar açıklandı ve tercih dönemi geldiğine göre aslında inanılmaz kapılar açan ama Türkiye'de değeri tam bilinmeyen bir bölümden bahsetmek istiyorum: İTÜ Jeofizik Mühendisliği.

Öncelikle bu postu yazmamın sebebi top sıralamalarda olmayan mühendisliklerin sorulduğu bir postun altında insanların aslında merak ettiklerini görmem ve bende bu yardım duygusunu uyandırması oldu.

Bu postta sırasıyla;

Jeofizik nedir'i,

Neden İTÜ'yü seçmeniz gerektiğini,

Bölümün ne kadar zor olduğunu,

Bölüm derslerinden,

sektörden - maaşlardan ve

Burs fırsatlarından bahsedeceğim

JEOFİZİK NEDİR NE DEĞİLİDİR

Önce "jeofizik ne DEĞİLDİR?" onunla başlayalım. Yolda yürüyen çinko-karbon vatandaşa jeofizik mühendisiyim dediğinde sana "haa şu taş toprak inceleyen bölüm" der. Öncelikle bu tamamen sığ bir görüştür. Jeofizik; yer altını kazmadan, fiziksel alanları (sismik dalgalar, yer çekimi, manyetik alan, elektromanyetizma) kullanarak yer altının 3 boyutlu röntgenini çekme sanatıdır. Yani taşla toprakla değil; ileri düzey matematik, teorik fizik ve kodlama ile uğraşırsınız.

İTÜ'ye adımınızı attığınız andan itibaren FORTRAN, Python, MATLAB ile veri işlemeyi öğrenirsiniz. Differansiyel denklemler ve fourier bölüm hayatınız boyunca karşılaşacağınız başlıklardır. Bu yüzden matematik altyapınız'a güvenmeniz ve iyi bir matematik altyapısıyla gelmeniz önemli (Zaten belli bir seviyenin üstündesiniz hepiniz. Bu konuda korkmanıza gerek yok).

Bölüm avrupada ve amerikada genelde geophysics olarak geçmekte. Türkiyede ise jeofizik mühendisi olarak diploma almaktasınız. Bunun temel sebeplerinden birisi ABET akreditasyonu almak. Fakat yurtdışındaki üniversitelerden isim dışında pek de bi farkı yok.

Neden İTÜ?

1. İTÜ "Mühendislik ve Teknoloji" alanında dünyada 91. sırada. Türkiye'den ilk 100'e giren tek üniversite. Petrol, Maden ve Yer Bilimleri branşlarında ise dünya genelinde ilk 40-200 bandında.
2. Yukarıda da değindiğim gibi İTÜ Jeofizik Mühendisliği diploması ABD merkezli ABET akreditasyonuna sahiptir.
3. Kontenjanın düşük olması. İTÜ jeofizik mühendisliği artık yıllık 30+1 öğrenci kabul ediyor. Sınıflar küçük olduğu için hoca başına düşen öğrenci sayısı da haliyle gayet iyi seviyelerde. Bölümde 9 profesör, 2 doçent, 4 dr. öğretim üyesi ve 10 araştırma görevlisi var.
4. En büyük rakibiniz ODTÜ'de jeofizik lisans programı yok, sadece yüksek lisansı var. Dolayısıyla lisans düzeyinde bu işin en nitelikli öğrenci profili ve Türkiye'deki en nitelikli akademisyenler doğrudan İTÜ'de toplanıyor.

Ne kadar zor?

Dobra olalım; İTÜ Jeofizik kolay bir bölüm değil. Ortalama mezuniyet süresi 4.5 - 5 yıla sarkabiliyor. İlk iki yılda bölümü bırakan veya başka bölümlere geçen %15-20'lik bir kesim var. Neden mi?

Bölüm değiştirenlerin büyük kısmı zor olduğu için değil yatay geçiş fırsatı dolayısıyla itü'yü yazdıkları için varlar. Fakat artık bölüm değiştirmek yalnzıca ağırlıklı ortalamaya bakmıyor. Net oranları bilmemekle birlikte hem ağırlıklı ortalama hem de yks puanınından oluşan yatay geçiş puanını oluşturuluyor ve tüm İTÜ bölümleri aynı yatay geçiş'te kapışıyor. Yaygın bilinenin aksine sadece düşük bölümlerden yatay geçiş olmuyor. Yüksek sıralamalı bölümler de kendi arasında yatay geçişler yapıyor bu da kontenjanın büyük kısmını dolduruyor zaten.

Dersler ne ağırlıklı ve Hangi dersler önemli?

Tüm dersleri listelemek yerine bazı kritik dersleri anlatayım sizlere.

1. matematik ve kodlama ağırlıklı dersler

BIL 112E & JEF 208E (Comp. Apps. in Geophysics): İlk yıl algoritmayı C/FORTRAN ile kavrar, ardından Python ve MATLAB ile jeofizik sinyallerini işlemeye başlarsınız. Kod yazmadan bu bölümü bitirme ihtimaliniz sıfır.

mühmat(mühendislik matematiği) ve sayısal yöntemler: bu iki derste kısmi differansiyel denklemler, fourier döüşümlerinin, matrislerin temel mantığını oturtuyorsunuz. Bunlar sismik dalgaların yer altındaki davranışını ve ters çözüm (inversion) matematiğini anlamanın anahtarıdır.

JEF 212E (Data Processing): Sahadan gelen gürültülü veriyi filtreleme, spektral analiz ve gürültüden arındırma. Tamamen veri analitiği odaklı bir ders.

2. Fizik ve Teori Ağırlıklı Dersler

FIZ 101E/102E (fizik 1 ve fizik 2) & JEF 207E (Physics of the Earth): Klasik mühendislik fiziğinin üzerine yer kürenin fiziksel alanlarının (gravite, manyetizma, elastisite) teorisi inşa edilir. İlk yıllarda aldığınız bu ders jeofizik adına temel'inizi inşaa eder doalyısıyla önemlidir. Fizik 1 dersi yks müfredatından hallicedir. Fizik 2 ise jeofizik mühendisi olarak ileride alacağınız elektrik ve elektromanyetik prospeksiyon'u derslerini anlamanız için jeofizik açısından güzel bir temel oluşturur.

JEF 311E (Seismology): Deprem mekanizmaları, dalga tipleri (P, S, yüzey dalgaları) ve odak mekanizması çözümleri üzerine bir derstir. Bu başlıkları çok daha derinlemesine inceleyen yoğun müfredatı olan bir derstir. Genel olarak deprem bilimi'ne yönelmek isteyenlerin dikkatle dinlemesi gereken ve gölümün en zor derslerinden biridir.

3. Bölümün bel kemiği dersler

J EF 334 (Sismik Prospeksiyon): Yapay sismik dalgalarla yer altının 2D/3D haritasını çıkarma. Hız analizleri, göç (migration) algoritmaları ve dalga denklemleri içerir. Petrol ve doğalgaz sektörüne girmek isteyenler için çok değerlidir. Petrol aramaları tamamen bu yöntemle ilgilidir. Siz sismik yansıma yaparak petrolü arar verileri toplar, veri işlemini yapar ve yorumlarsınız. Petrol mühendisleri de sizin yorumunuza bağlı kalarak sondaj yaparlar.

JEF 331 (Elektromanyetik Prospeksiyon): Maxwell denklemlerinin yer altına uygulanması. İleri düzey teorik fizik ağırlıklıdır; jeotermal ve maden aramalarında kullanılan yöntemler elektromanyetik yöntemlerdir. Ayrıca arkeoloji alanında da kullanılır.

JEF 325 (Jeofizikte Modelleme): Yüzeyde topladığınız fiziksel veriden yer altındaki yapıyı tahmin etme (Inversion). Tamamen matematiksel modelleme ve kodlama üzerinedir.

not: ders kodunun sonunda yazan E harfi o dersin genelde ingilizce açıldığını göstermektedir. Okulu bitirmeniz için derslerin en az %30'luk kısmını ingilizce almak zorundasınız. Doalyısıyla bölüme yerleşmek için de ingilizce hazırlık okumalı veya hazırlık atlama sınavından geçer not almalısınız. detaylı bilgiyi "İTÜ yabancı diller yüksekokulu" websitesinden bulabilirsiniz.

Jeofizik mühendisi sahada ne yapar? Sektörün durumu, iş bulma ve maaşlar hakkında

Gelelim en çok merak edilen konuya: Okul bitince ne iş yapacağız, ne kadar kazanacağız?

Piyasada iş imkânı genel olarak iyi ve geniş bir yelpazeye sahip. Ancak dürüst olmak gerekirse piyasadaki işlerin önemli bir kısmı zemin etüdü alanında yoğunlaşmış durumda. Bu yüzden hem çalışma şartları hem de maaşlar çoğu zaman beklentinin altında kalabiliyor.

Gerçek potansiyeli yakalamak istiyorsanız jeofizikte temel olarak 3 ana uzmanlık alanı olduğunu bilmeniz gerekiyor. Bunlar Veri toplama, veri işleme ve veri yorumlama. Bunlara kısaca değinmem gerekiyor çünkü bunlar sizin çalışacağınız alanlardan birisi olacak.

1. Veri toplama

Jeofizik ölçümlerinin arazi kısmını kapsar. Arazide sismik, elektrik-elektromanyetik, manyetik, gravite ve GPR gibi birçok jeofizik arama yöntemi kullanılır. Son yıllarda -özellikle de metalik maden aramalarında- drone tabanlı jeofizik uygulamaları aşırı yaygınlaştı. Doğayı, arazi çalışmasını sevenler için oldukça keyifli bir alan. Göze batacak tek eksisi zaman zaman yöre halkıyla iletişimsizlikler olabiliyor. Onlara derdinizi anlatabilmeniz iletişim kurabilmeniz gerekiyor. Deniz sismiği (offshore) tarafında çalışanlar ise genellikle vardiyalı bir sistemle çalışır. Birçok şirkette 5 hafta gemide çalışıp ardından 5 hafta izin yapılır. Yıllar önce 6-7 ay gemi şeklindeymiş. Fakat türkiyedeki sistem dediğim gibi 5-6 hafta gemi şeklinde. Devlet kurumlarında ise 1 haftalık iznin ardından ofis çalışmasına geçilirken, bazı özel şirketlerde doğrudan 5 hafta izin uygulanabiliyor.

2. Veri İşleme

Sahadan elde edilen verilerin gürültülerden arındırılması, filtrelenmesi ve analiz için hazır hâle getirilmesini kapsar. Petrol sektöründe veri işleme hem çok önemli hem de çok zaman gerektiren büyük petrol arama şirketlerinin de çok fazla yatırım yaptığı bir alandır. Maden sektöründe ise veri işleme ve veri yorumlama çoğu zaman aynı ekip tarafından yürütülürken, petrol sektöründe bu iki alan için ayrı birimler/ekipler kurulur.

3. Veri Yorumlama

Veri yorumlama aşamasında işlenmiş veriler yorumlanarak hidrokarbonların nerede birikeceğine dair çıkarımlar yapılır. Petrol sektöründe rezervuarların belirlenmesi, fayların ve jeolojik yapıların yorumlanması yapılırken; madencilikte cevherleşme bölgeleri belirlenmeye çalışılır. Bu aşama jeoloji bilgisi ile jeofizik bilgisinin birlikte kullanılmasını gerektirir.

Sadece zemin etütü, petrol ve doğalgaz değil aynı zamanda Sıcak su aramaları, yeraltı suyu aramaları ve GPR firmalarında arkeolojik kalıntı tespiti işlerinde de çalışabilirsiniz. Akademide kalıp sismoloji (deprem bilimi) üzerine de çalışabilirsiniz. Bu alandan ilerlerseniz ve güzel bir akademik hayatınız olursa kendinizi kolaylıkla burslu olarak avrupada yüksek lisans-doktora'ya atabilirsiniz. Ben petrol endüstrisine yöneldiğim için o alanlar hakkında çok bilgim yok. Petrol sektörüne yönelmeyi düşünüyorsanız deniz (offshore) jeofiziği alanını değerlendirmenizi öneririm. İyi düzeyde ingilizce bilmeniz ve yüksek bir not ortalamasıyla (3.00+/4.00) mezun olmanız hâlinde, marine exploration şirketlerinde arama jeofizikçisi olarak kariyerinize başlayabilirsiniz. Özellikle petrol arama işlerinde hem yurt içinde hem de yurt dışında güçlü kariyer fırsatları bulunuyor.

Maaşlar tamamen çalıştığınız alana, sektöre ve katlandığınız fiziki koşullara göre şekilleniyor. En alttan başlarsak; yerel zemin etüdü firmalarında yeni mezun maaşları 50-55k bandındadır ve işin en düşük/standart kısmıdır. İTÜ mezunu jeofizik mühendisleri bu sektörde çalışmıyor çok. Daha çok düşük profil üniversite mezunları bu alandalar. İşin içine petrol ve maden şirketleri girdiğinde masa başı ofis pozisyonları 65-70k ile başlarken, arazi/saha tazminatlarıyla birlikte kara arazisine çıktığınızda bu rakam 75-100k'dan başlar. Vardiyalı ve tempolu olan deniz (offshore) tarafına geçtiğinizde ise gelirler bir 130-150k'dan başlamaktadır. 

Eğer kırmızı logolu malum kamu şirketinde çalışırsanız imkanlar daha üst seviyeye çıkar; ikramiyeler ve kurum haklarıyla ofis çalışanları 100k civarı alırken, sismik arama gemilerinde çalışan mühendislerin geliri aylık 250k bandına ulaşır. İşin yurtdışı ayağında ise gelirler tamamen dövize döner: Afrika gibi zorlu coğrafyalara gönderen yurtdışı maden şirketleri aylık 4.000 dolar civarı verirken, Aramco gibi dev petrol şirketlerinde senior bir mühendis olarak aylık 10.000 dolar üstünü görmek gayet mümkündür.

Kendimden örnek verecek olursam 3.00+ ortalama ile mezun olduktan sonra 6 ay içinde işimi buldum. Hatta bu süreçte 150k maaşlı bir offshore teklifini de reddettim. Kendinizi iyi yetiştirir ve ortalamanızı güçlü tutarsanız, karşınıza bundan çok daha iyi imkanlar ve fırsatlar çıkabiliyor.

BURS İmkanları

İlk 25k ile tercih yapanlara TP-OTC şirketi 18.000 Türk lirası (bu miktar 2025 verisidir bu sene artabilir) burs veriyor 4 yıl süreyle. Ayrıca TP-OTC’de işe alınlarda mezuniyetten sonra öncelik tanınıyor.

İLK 75k ile tercih edenlere Türk Altın (geleceginmadencileri bursu) 20.000 Türk lirası burs sağlıyor.

İLK 100K ile tercih edenlere TENMAK Başarı (13.750 Türk Lirası) veya Araştırma (27.500 Türk lirası) Bursları vermektedir

Her yıl eylül ayında tmmob jeofizik mühendisleri odası burs başvurularını açıyor.

Başarı sıralaması yüksek olan veya ortalmasını yüksek tutan öğrencilere İTÜ Rektörlüğü, İTÜ Vakfı ve İTÜ Maden Fakültesi bünyesinde başarı, yemek ve yurt bursları verilmekte. İlk sene çıkmasa bile ilerleyen yıllarda burs çıkması olasıdır.

SEG (Society of Exploration Geophysicists) ve EAGE'nin de burs imkanları bulunmakta fakat yakınımda alan birisini tanımıyorum.

TPAO, BOTAŞ, MTA, AFAD gibi kamu kurumları mezun olduktan sonra sizlere yurtdışı yüksek lisans bursları verebiliyor. Ayrıca üniversitelerin doktora bursları da oluyor. Google'a "YLSY bursları" yazarak araştırabilirsiniz.

TÜBİTAK star programı kapsamında her sene jeofizik alanında öğrenci arayan hocalar oluyor. Diğer tübitak projelerinde de yer alabilirsiniz (tübitak 1001 projeleri de olabiliyor hocalar lisans öğrencisi alabilir zaman zaman)

Hi everyone!

I'm an international student planning (FALL 2027) to apply for the M.S. in Geosciences at UT Austin.

I have two questions:

1. How difficult is it to get an RA position in the Geosciences department?
2. If I don't get an RA/TA position at first, how easy is it for international graduate students to find on-campus jobs?

Thanks in advance!