Herkese merhaba. Bir süredir e-okuyucular hakkında kitap subredditlerinde yeni açılan gönderiler ve atılan yorumlar görüyorum, cihazlar popülerleşmeye başladıkça sorular da artıyor tabii ki. Eğer siz de yakın zamanda bir e-okuyucu almayı düşünüyorsanız ve aklınızda birtakım soru işaretleri varsa aklıma gelen soruları kendimce cevaplamak istedim. Eğer yanlış anlattığım ya da eklemem gereken bir şey olduğunu düşünüyorsanız lütfen çekinmeyin ve yorum atın. Bu konunun uzmanı değilim tabii ki ama çok ilgili olduğum bir konu olduğu için bilgimi paylaşmak istedim.

Ben Kindle Paperwhite 2024 12. Nesil 16 GB (Reklamsız) kullanıyorum. Bu yüzden genel bir gönderi olsa da bazı yorumlar sadece Kindle cihazları için olacaktır. Diğer e-okuyucuların kullanımı hakkında detaylı bilgim yok.

• İlk olarak, e-ink nedir? En önemli sorulardan biri bu sanırım çünkü birçok insan "bunu alacağıma tablet alırım başka şeyler için de kullanırım" diye düşünüyor. E-ink dediğimiz şey e-okuyucularda kullanılan ekran teknolojisidir. Normal telefon/tablet ekranı gibi kendi ışığını doğrudan gözünüze göndermek yerine, kağıt üzerindeki mürekkebe benzer şekilde bir görüntü oluşturuyor. Bu yüzden uzun süre yazı okumak birçok kişi için telefon veya tabletten daha rahat oluyor. Bir diğer büyük avantajı da görüntü sabit kaldığında çok az enerji tüketmesi tabii ki. Sayfa değiştirirken ekranı yenilemek için enerji harcadığı için pil ömrü de telefon veya tabletlere kıyasla çok daha uzun oluyor. Bunun karşılığında da telefonlardaki gibi akıcı bir ekran beklememek gerekiyor tabii, sayfa çevirirken kısa bir yenilenme/yanıp sönme görebiliyorsunuz.
• Ön aydınlatma nedir? E-ink ekranın kendisi ışık üretmiyor ama e-okuyucularda ekranı aydınlatmak için ön tarafta küçük LED'ler bulunuyor. Bu yüzden karanlıkta da rahatlıkla okuyabiliyorsunuz.
• Warm light nedir? Karanlıkta ya da gece okurken göz yorgunluğunuzu azaltan bir özellik. Kindle ekranı beyaz ışıktır fakat yeni modellerde (örneğin benim kullandığım modelde) sarı ışık seçeneği var. Gözlerim çok hassas diyorsanız warm light özelliği olan modellere yönelebilirsiniz, Benim gördüğüm kadarıyla kullananların çoğu bunu çok seviyor ve bazıları için vazgeçilmez bir özellik. Fakat kişisel olarak ben neredeyse hiç kullanmıyorum ve gözlerimde bir problem yaşamadım.
• Basic ve Paperwhite arasındaki fark ne? Ekran boyutu, ışık özellikleri, pil ve su geçirmezlik. Tabii bu özellikler nesilden nesile göre değişebiliyor. Benim Basic modele yönelmememin tek sebebi pil konusuna önem veriyor olmamdı. Fakat Basic daha küçük, daha hafif ve genellikle daha ucuz. Warm light, su geçirmezlik gibi özellikler ilginizi çekmiyorsa Basic işinizi görecektir. Ben kişisel olarak manga okumuyorum fakat eğer manga için alacaksanız ben ekran boyutu yüzünden Paperwhite'a yönelirdim.
• Depolama konusu? Gidip 32 GB cihazlara daha fazla para vermenize gerek yok çünkü kitaplar zaten küçük dosyalar olduğu için yüzlerce kitap yükleyip hala boş alana sahip olabilirsiniz. Tabii ben manga okuyacağım diyorsanız bu durum biraz değişiyor.
• İkinci el alınır mı? Alınır. Hatta ekonomi sizin önceliğiniz ise temiz kullanılan, güvenilir bir satıcı bulduysanız sıfır almanız için öyle pek bir sebep bile yok diyebilirim. Fakat alırken dikkat etmeniz gereken birkaç nokta var. Mesela Amazon'dan banlanmamış ya da çalıntı bir cihaz olmaması gerekiyor, bu durumun yaşandığını görmüştüm daha önce. Ekrana da dikkat edin lütfen çünkü e-ink cihazların ekranı çok hassas olduğu için ekranda ölü piksel/ghosting, çizgi, siyah leke veya kırık/çatlak olmaması önemli.
• Reklamlı mı, reklamsız mı? Şöyle ki reklamlar sadece siz cihazı kilitlediğinizde ekranda kilit ekranı şeklinde görülen reklamlar oluyor. Yani telefon oyunları gibi siz okumanızı yaparken bir anda karşınızda reklamlar belirmiyor. Buna dikkat ederek seçiminizi yapabilirsiniz. Reklam kaldırma olayı önceden Amazon'a mail atarak oluyordu diye biliyorum fakat şu an oluyor mu emin değilim, eğer bu konu sizin için önemliyse bence buna çok güvenmeyin. Ek olarak jailbreak yaparsanız reklamlardan kurtulabiliyorsunuz.
• Kindle'ı kullanmak için sürekli internet bağlantısı şart mı? Hayır, değil.
• Eski cihazlar kullanılır mı? İlla en yenisi mi olmalı? Kullanılır ve hayır. Yeni modellerin aldığı her güncelleme eski cihazlara gelmeyebiliyor ama temel amacı kitap okumak olan bir cihaz için inanın eski bir Kindle hala işinizi görecektir. Açıkçası benim için yeni güncellemelerin çoğu çok büyük bir fark yaratmıyor zaten.
• Eski cihazlara jailbreak yapılır mı? Evet. Jailbreak konusunda cihazın yaşından çok modeli ve üzerinde bulunan firmware sürümü önemli. Yeni firmware'lerde jailbreak yöntemi bulunmayabilir, bu yüzden yeni sürüme yeni bir jailbreak yöntemi gelmesini bekleyebilirsiniz. Bunların tamamını https://kindlemodding.org/jailbreaking/ ya da r/kindlejailbreak üzerinden takip edebilirsiniz.
• Kitapları nasıl cihaza aktaracağım? Kindle aslında Amazon kitapları için tasarlanmış bir sistem, ama sideloading dediğimiz şeyi tabii ki yapabiliyoruz. Bunları başlıca Send to Kindle ve Calibre gibi yöntemlerle yapabilirsiniz. Send to Kindle dediğimiz şey şöyle: Amazon hesabınıza bağlı Kindle'ınıza özel bir e-posta adresi oluyor. Bu adrese desteklenen bir dosya göndererek belgeler kolayca yükleniyor. (https://www.amazon.com/sendtokindle) Calibre ise Amazon'dan bağımsız olan açık kaynaklı bir e-kitap kütüphane yönetim programı. Programı bilgisayarınıza indirdikten sonra Kindle'ınızı USB kablosuyla bilgisayarınıza bağlıyorsunuz ve programa attığınız kitap dosyalarını direkt olarak cihaza yollayabiliyorsunuz. Ayrıca Calibre üzerinde kitapların metadatasını (başlık, yazar, kapak, yayıncı, açıklama vb.) da düzenleyebiliyorsunuz. Bunun hakkında YouTube üzerinde bir sürü video bulabilirsiniz. Takıldığınız bir yer olursa sormaktan çekinmeyin.
• Korsan kitap yükleyebiliyor muyum? Evet.
• Korsan kitap yüklemek için illa jailbreak mi yapmam lazım? Tabii ki hayır. Jailbreak yapmanız "gereken" bir şey değil, tamamen quality of life dediğimiz bir tercih.

Jailbreak

• Jailbreak nedir? Jailbreak dediğimiz şey basitçe Kindle'ın yazılımındaki belirli kısıtlamaları aşarak cihaza Amazon'un resmi olarak desteklemediği yazılımları, özelleştirmeleri ve değişiklikleri yükleyebilmenizi sağlar. Kindlemodding.org'un açıklamasıyla: "Jailbreak işlemi yalnızca cihazınızda harici kod çalıştırmanıza olanak tanır (Örneğin, KOReader veya diğer uygulamalar). Kindle başka hiçbir şekilde etkilenmez, bu nedenle diğer tüm özellikler (Kindle Unlimited, Mağaza vb.) korunur. Bu, Android rootlama veya iOS jailbreak işlemine benzer. Jailbreak bir işlemdir, işletim sistemi veya yazılım değildir, bu nedenle jailbreak'i "kuramazsınız", kendi başına bir uygulama değildir."
• Kindle alırsam illa jailbreak yapmak zorunda mıyım? Hayır.
• Neden jailbreak yapmalıyım? Jailbreaksiz (stock) bir Kindle'da neler var? Yukarıda da dediğim gibi jailbreak "yapmanız gereken" bir şey değil, fakat yaparsanız okuma deneyiminizin kalitesini yükseltebilecek bir şey. Stock yani jailbreaksiz bir cihazda Amazon'un yazılımı ve kendi kitap okuyucusu vardır ve bir dosya açtığınızda bunu Kindle'ın kendi okuyucu uygulaması işler ve aslında bu okuyucunun yaptığı şeyler gayet yeterlidir: yazı tipi ve boyutunu değiştirmek, sayfa düzenini ayarlamak, yer imleri, notlar, sözlük, okuma ilerlemesi... vb. Fakat bazı özellikler vardır ki bunları yapmak istediğinizde duvara tosluyorsunuz.
• KOReader nedir? KOReader, e-ink cihazlar için bir belge görüntüleyici, okuyucudur. Desteklenen dosya formatları arasında EPUB, PDF, DjVu, XPS, CBT, CBZ, FB2, PDB, TXT, HTML, RTF, CHM, DOC, MOBI ve ZIP dosyaları bulunur. Kindle, Kobo, PocketBook, Android ve Linux masaüstü işletim sistemleri için kullanılabilir.
• KOReader ile ne yapabilirim? https://koreader.rocks/ sitesi üzerinden detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz. Aklıma gelen bütün özellikleri sıralarsam: Çok daha fazla dosya formatı, EPUB üzerinde İNANILMAZ fazla kontrol (font değiştirme/ekleme, font boyutu/kalınlığı, satır/paragraf aralığı, sayfa marginleri, metin hizalama, kelime ve karakter aralıkları... vb. Hatta biraz daha tekniğe girmek isterseniz CSS style tweaks bile yapabilirsiniz), PDF'ler konusunda stock Kindle'dan çok daha fazla kontrol sunması (crop, zoom, reflow, landscape ve iki sütunlu belgeleri daha rahat okuma gibi), Rakuyomi, manga okumayı büyük ölçüde geliştirmesi yukarıda saydığım özelliklerden dolayı), ekranı ters çevirerek açık yazı/koyu arka plan şeklinde kullanabilme, ghosting ve tam ekran yenilemesi arasındaki dengeyi ayarlayabilme, "gesture" sistemi (ekranın farklı bölgelerine tap, double tap, swipe vb. hareketler atayabilme. Örneğin sağ alt köşeye swipe yaptığınızda sonraki bölüme geçmek, uzun bastığınızda sözlüğün açılması gibi), hızlı menü özelliği, arayüzü değiştirebilmek, açık kaynak olması ve topluluk tarafından geliştirilen plugin/patch'lerle genişletilebilmesi, profiles özelliği (Örneğin PDF için bir profil, manga için başka bir profil oluşturup zoom, crop, orientation gibi ayarları tek tek yapmak yerine hazır profili seçebiliyorsunuz), her şeyi tek tek değiştirmek yerine sadece hazırladığınız profili seçiyorsunuz ve o size ayarlıyor, okuma istatistikleri, Calibre entegrasyonu, USB kullanmadan Wi-Fi üzerinden kitap aktarabilmek, Wallabag gibi servislerle web'de kaydettiğiniz makaleleri daha sonra Kindle üzerinden okuyabilmek, sözlük/çeviri, arama, kendi dosya yöneticisi olması, cihazı yatay kullanabilme, otomatik sayfa çevirme, kilit ekranı ekleme ve biraz daha devam edersem bu gönderiyi gerçekten bir romana çevirecek daha birçok özellik. İnsanlar KOReader ile ne yapıyor diye merak ediyorsanız r/koreader ve r/kindlejailbreak bakabilirsiniz.
• Jailbreak nasıl yapabilirim? https://kindlemodding.org/ ile başlayabilirsiniz. Ben de kendi cihazımda bu rehberi kullandım ve sorun yaşamadım.
• Jailbreak yaparsam cihazım bozulabilir mi? Her jailbreakte olduğu gibi tabii ki böyle bir risk var. Yanlış bir işlem yapılırsa cihazda sorun çıkarma veya cihazı kullanılmaz hale getirme riski var. Bu yüzden kullandığınız yöntemle ilgili güncel talimatları takip etmek ve her adımı dikkatlice uygulamak çok önemli. Ben daha önce hiç jailbreak yapmamış olmama rağmen Kindle Modding'in rehberini takip ederek sorunsuz şekilde yaptım.
• Jailbreak yaptıktan sonra jailbreaki kaldırabilir miyim? Evet. Jailbreak'i kaldırıp cihazı tekrar stock hale getirebilirsiniz. Ancak nasıl kaldırılacağı kullanılan jailbreak yöntemi ve kurduğunuz modlara göre değişebilir. Bunun bilgisine yine yukarıda adresini verdiğim Kindle Modding üzerinden ulaşabilirsiniz.
• Jailbreak yaptıktan sonra da stock/default okuyucuyu kullanabilir miyim? Evet.
• Şimdi Kindle alsam hemen jailbreak yapabilir miyim? Bu tamamen cihazın üzerinde hangi firmware sürümüyle geldiğine bağlı. Yeni bir cihaz henüz jailbreak yöntemi bulunmayan daha yeni bir firmware ile gelebilir, bu yüzden cihazın modelini ve firmware sürümünü kontrol etmek gerekiyor.
• Jailbreak yaptıktan sonra KOReader kullanmak zorunda mıyım? Hayır. Jailbreak ve KOReader birbirinden farklı şeyler. Jailbreak, üçüncü parti yazılımları çalıştırabilmenizi sağlar ve KOReader ise bu sayede yükleyebileceğiniz uygulamalardan biridir. İsterseniz jailbreak yapıp başka modlar kullanabilir, KOReader'ı hiç kullanmayabilirsiniz.
• Jailbreak yapmanın dezavantajları ne? En büyük dezavantajı uğraştırması bence. Bir şeyleri yanlış yaparsanız sorun yaşama ihtimaliniz var. Bu yüzden Kindle Modding üzerindeki yönlendirmeleri çok dikkatlice okumanız ve uygulamanız çok önemli. Stock Kindle'ın “aç ve oku” rahatlığından biraz uzaklaşıyorsunuz. Eğer Kindle'ı sadece kitap açıp okumak için kullanıyorsanız jailbreak sizin için gereksiz olabilir. Açıkçası ben çok takıntılı ve pimpirikli biri olarak ya cihazı kullanılamaz hale getirirsem endişesiyle aylarca kendimi tuttum fakat en sonunda dayanamadım.
• KOReader Kindle'ın kendi okuyucusundan daha mı iyi? Bence kesinlikle evet. Ama bu sorunun cevabı sizin ihtiyaçlarınıza göre değişir. Özelleştirme yapmak benim için önemli diyorsanız bu sorunun cevabı net olarak evet olacaktır.

Aklıma gelenler bunlar. Başka bir sorunuz olursa lütfen sormaktan çekinmeyin. DM üzerinden de sorularınıza elimden geldiğince yardımcı olabilirim.

Teşekkürler ve iyi okumalar!

This might be a very simple or even a stupid question but,

As you can see on the picture, the Currently Reading module is on the bottom of the screen but the book cover doesn't show (only a little bit of the top part shows) so I basically cannot see it. This happens with every module I put after the statistics. Is there a way to scroll to see the modules at the bottom or do I just play with the size and margin settings to fit it all into one screen? I'm confused if I should be able to scroll on the home page at all or not.