r/Kathiyawar

સોમનાથ આવતા જતા રામમંદિર ની બરાબર સામે એક શિવાલય ને હું ઘણી વાર જોતો હતો પણ જ્યારે જોઉં ત્યારે ગેટ પર તાળુ! પુછપરછ કરતાં ખબર પડી કે ત્યાં ડેમોલેસન ની કામગીરી ચાલુ છે અને એ મંદિર સોમનાથ ટ્રસ્ટ અંતર્ગત આવે છે અને ત્યાં જવાની મનાઈ છે. એક દિવસ અચાનક મારા મિત્ર એ કીધું "કાલે સોમનાથ જવું છે" હું તૈયાર થઈ ગયો. મને ખબર ન હતી કે મારા મિત્ર ને પણ એ રામમંદિર સામે ના શિવાલય વિશે જોવા અને જાણવા ની ઋચિ છે ; અનાયાસે એ મિત્ર ને એવી બાતમી મળેલ હતી કે તે મંદિર સવારે શ્રુંગાર અને આરતી હેતુ મર્યાદિત સમય પુરતું ખુલે છે પણ ત્યાં જાવાની મનાઈ છે. સોમનાથ પહોંચતા જ મિત્ર એ ગાડી તરત રામ મંદિર ની સામે ના શિવાલય જેનુ નામ રૂદ્રેશ્વર છે તેના ગેટ પાસે જ સ્થિર કરી ને બંને ખુલ્લો ગેટ જોઈ મંદિર ના માર્ગે ત્રાટક્યા મંદિર ના મુખ્ય દરવાજે એક ભાઈ એ રોક્યા ને પાછા વાળ્યા પણ થોડીક દલીલ અને આજીજી બાદ અમને મંદિર માં પ્રવેશ મળ્યો. મંદિર ની અંદર ના સ્તંભો અને ગર્ભગૃહ ના દ્વાર ની ફરતે ની દિવાલ નું કોતરકામ અવર્ણનીય છે મેં મારા જીવન માં આટલુ સુંદર , જુનુ અને બારીક કોતરકામ વાળું શિવાલય નથી જોયું. મંદિર માં એ સમયે પુજારી શિવલિંગ નો શ્રુંગાર કરી રહ્યા હતા. માંડ માંડ દર્શન ની પરવાનગી મળ્યા છતાં પણ મેં નકટાઈ થી "ફોટો પાડવા દેશો?" એમ પુછી લીધું ને મારી આશા અનુસાર જ ઉત્તર નકારાત્મક આપ્યો. તેમ છતાં મંદિર ના ગર્ભગૃહ ની બરાબર પાછળ ની દિવાલ પર ની આ અદ્ભૂત શિવ પ્રતિમા જોઈ હું પોતાની જાત ને રોકી શક્યો નહી અને છાનોમાનો ફોટો પાડી લીધો. હાલ તો મૂર્તિ જર્જરિત અવસ્થા માં છે પણ જ્યારે મંદિર માં સ્થાપિત થઈ હશે ત્યારે કેટલી પ્રભાવશાળી લાગતી હશે એ વિચાર થાય છે

આમા શું લખ્યું છે કોઈને કાંઈ ઉકલે છે કે કેમ?

"વામનસ્થલી" માંથી આજે વંથલી તરીકે પ્રચલિત નગર ની સાંકળી ઊંચા નીચી શેરીઓ ની વચ્ચે આ અદ્ભૂત મંદિર આવેલું છે જ્યાં મુખ્ય વિગ્રહ સિવાય પણ શયન મુદ્રા માં વિષ્ણુ ભગવાન ની, એક અન્ય વામન ભગવાન ની અને એક કોઈ જૈન તીર્થંકર ની સુંદર મૂર્તિ મંદિર પરિસર માં ઉપસ્થિત છે. લોકો ની અવર જવર ઓછી હોવાને લીધે મંદિર માં શાંતિ નો અનુભવ થાય છે. એક સજ્જન પાસે થી એવું પણ જાણવા મળેલ કે મુખ્ય વિગ્રહ ની અવસ્થા એટલે કે ચહેરા પર સવાર ના સમયે મૂર્તિમંત ભગવાન બાલ્યાવસ્થા માં, બપોરે યુવાવસ્થા માં અને સાંજ પડતા વૃદ્ધાવસ્થા માં હોય એવું જણાય છે. મારા અનુભવ પ્રમાણે મંદિર પરિસર ની નીરવ શાંતિ ના હિસાબે એવું લાગે છે કે બહાર ની દુનિયા થી અહીં કંઈક ખાસ અલગ છે.

This game is inspired by charan kanya poem written by zaverchand meghani based on real life incident of 14 year old charan girl hirbai from Gir Somnath district (khajuri neh/hamlet) chasing away lions to save her cattle herds

In this famous poem, Dadudan Gadhvi (Kavi Daad) perfectly captures the elevated status that a martyr enjoys in Kathiawar, wherein their death becomes an offering more sacred than other forms of religious devotion or ritual. The specific performance of મારે ઠાકોરજી નથી થાવું in this video is by the legendary Ishardan Gadhvi. I’ve also included a photograph I took of a paliyo belonging to my ancestor (about 5-7 generations ago), one of many that stand crowded on the boundary of my father’s village.

Link to Instagram post: https://www.instagram.com/reel/Dd\_s\_TwNbXZ/?stkn=ZmFrOGVlbmx0N3J5

It was Valabhi, the capital of the Maitraka dynasty. Valabhi was already an important port and trading centre, but by around the 7th century it had also become a major place of learning. The Chinese monk Yijing wrote that its reputation rivalled that of Nalanda.

And it wasn't only Buddhist studies. Students came there for subjects such as law, economics, administration, accountancy and literature. Some graduates went on to work in government.

The old city was in what is now Vallabhipur in Bhavnagar district. Today, there's obviously nothing resembling the university that once stood there. Most of what we know about Valabhi comes from inscriptions, historical accounts and the writings of travellers who visited India.

It's kind of strange to think that a place in Saurashtra was once mentioned alongside Nalanda as a major centre of learning.

I only came across Valabhi properly while reading about the history of Saurashtra, and it made me wonder how many other places around here have stories that have almost disappeared from popular memory.

Sources

• Annette Schmiedchen, Maitrakas, Wiley Online Library
• Pradeep & Rajani, Ancient Valabhi: A Remote Sensing Perspective
• The Times of India: Satellite imagery locates ancient Valabhi
• Dr. D. G. Apte, Universities in Ancient India
• Dr. Ambedkar Open University, material on Valabhi